Ünite 8: Karşılıklar ve Şarta Bağlı Borçlar — Önemli Kavramlar

Geçmiş olaylardan kaynaklanan ve ifası halinde ekonomik fayda içeren kaynakların işletmeden çıkmasına neden olacak mevcut yükümlülüklerdir. Borcun var olması için mevcut bir yükümlülük, geçmiş olay ve ekonomik kaynak çıkışı gereklidir.

Gerçekleşme zamanı veya tutarı belli olmayan, diğer bir ifadeyle tahmini olan yükümlülüklerdir. En yaygın örnekleri garanti karşılıkları ve dava karşılıklarıdır.

Raporlama tarihinden itibaren bir yıl içerisinde ödenecek olan borçlardır. Borç senetleri ve ödenecek vergiler bu sınıfa tipik örneklerdir.

Yasal düzenlemeler veya sözleşmeler sonucu yasal bir zorunluluk olarak ortaya çıkan yükümlülük türüdür. Karşılık kaydı için temel dayanaklardan biridir.

Geçmişteki uygulamalar, yayımlanmış politikalar veya taahhütler yoluyla işletmenin belirli sorumlulukları üstleneceğini karşı tarafa bildirmesinden doğan yükümlülüktür.

İşletme aleyhine açılmış veya açılma olasılığı yüksek olan davaların olumsuz sonuçlanma riskine karşı ayrılan tahmini karşılık tutarlarıdır. İşletmeler bu karşılıkları toplu olarak ayırır.

Satıcı tarafından satılan malla ilgili miktar, kalite ve performans eksikliklerini giderme amacıyla gelecekte katlanılacak maliyetler için ayrılan karşılıklardır. Satış döneminde gider yazılır.

Duran varlıkların (örneğin petrol kuyusunun) yararlı ömürleri sonunda sökülmesi ve arazinin temizlenmesi için gelecekte yapılacak harcamaların bugünkü değerine dayanan karşılıklardır.

Varlığı kesin belli olmayan, ekonomik kaynak çıkışı muhtemel olmayan veya tutarı güvenilir tahmin edilemeyen ve bu yüzden tablolarda borç olarak yer almayıp dipnotta açıklanan yükümlülüklerdir.

Muhasebe terminolojisinde bir olayın gerçekleşme olasılığının yüzde elliden (%50) yüksek olması durumunu ifade eden kriterdir.

Gelecekte ödenecek veya tahsil edilecek bir tutarın belirli bir faiz oranından bugünkü döneme indirgenmiş bugünkü karşılığıdır. Çevresel karşılıkların hesaplanmasında kullanılır.

Satışı yapılmış ancak nihai müşterilere montajı henüz yapılmamış malların müteakip dönemdeki montaj maliyetleri için hasılatın gerçekleştiği dönemde ayrılan karşılıklardır.

İşletmelerin kendi tüzel kişiliği veya 3. kişiler lehine verdiği, bilanço dipnotlarında şarta bağlı yükümlülük olarak raporlanan güvence tutarlarıdır.