Ünite 2: Finansal Sisteme Genel Bakış: Finansal Aracılar ve Finansal Sistemin Düzenlenmesi — Önemli Kavramlar

Tasarrufçular ile yatırımcılar arasında finansal aracıların yer aldığı fon akış yöntemidir. Örneğin bir bankanın halktan mevduat toplayıp bu fonları yatırımcılara kredi olarak vermesi dolaylı finansmana örnektir.

Finansal bir işlemin gerçekleştirilmesi sırasında katlanılan aracı komisyonları, zaman ve bürokratik masraflardır. Finansal aracılar ölçek ekonomileri sayesinde bu maliyetleri önemli ölçüde düşürürler.

Finansal piyasalarda taraflardan birinin diğerine göre karar vermesini etkileyecek daha fazla ve üstün bilgiye sahip olması durumudur. Örneğin kredi alan kişinin yatırımının risklerini bankadan daha iyi bilmesi bu duruma örnektir.

Finansal işlemden önce eksik bilgilenme nedeniyle kötü kredi riskine sahip kişilerin kredi talep etme ve seçilme olasılığının yüksek olmasıdır. Bu durum kredi verenlerin piyasadan çekilmesine yol açabilir.

Finansal işlemden sonra borç alan kişinin, borç veren açısından geri ödeme ihtimalini azaltacak riskli faaliyetlere girişmesi riskidir. Alınan kredinin riskli ve geri ödenemeyecek işlere yatırılması tipik bir örnektir.

Kişi ve kurumlardan vadesiz veya vadeli mevduat kabul eden ve bunları kredi olarak veren ticari bankalardır. Para stokunun yaratılması sürecinde kritik bir rol oynamaktadırlar.

Faiz geliri istemeyen kişilerin tasarruflarına yönelik olarak faizsiz bankacılık prensibiyle çalışan kurumlardır. Fon kullandırımında doğrudan nakit yerine mal alımı ve devri yöntemi uygulanır.

Sigorta şirketleri ve emeklilik fonları gibi bir sözleşmeye dayanarak periyodik fon toplayan kurumlardır. Gelecekteki ödemeleri öngörülebilir olduğu için varlıklarını uzun vadeli menkul kıymetlere yatırırlar.

Çok sayıda bireye pay satarak fon toplayan ve bunları çeşitlendirilmiş hisse senedi ve tahvil portföylerine yatıran aracı kurumlardır. Küçük tasarrufçulara düşük maliyetle çeşitlendirme imkanı sunarlar.

Gelişmekte olan ülkelerde yatırım sermayesi eksikliklerini gidermek, endüstriyel yatırımları desteklemek ve danışmanlık vermek amacıyla kurulan, mevduat kabul etmeyen bankalardır.

Bankaların iflas etmesi durumunda mevduat sahiplerinin maruz kalacağı mali kayıpları güvence altına alan devlet tabanlı sigorta sistemidir. Ülkemizde bankacılık krizlerinde batık bankaların devredildiği kurumdur.

Mevduat kurumlarının topladıkları mevduatların belirli bir oranını merkez bankasında veya kasalarında nakit olarak tutma zorunluluğudur. Merkez bankasına para arzı üzerinde kontrol gücü sağlar.

Eksik bilgilenme nedeniyle tasarruf sahiplerinin bankaların sağlığı konusunda şüpheye düşerek fonlarını aynı anda çekmek istemesi ve yaygın iflasların yaşanması durumudur.