Ünite 8: 8.1990’LARDA KALKINMA DOKTRİNLERİ — Önemli Kavramlar

1980'li ve 1990'lı yıllarda borç krizleri ve bütçe açıklarıyla karşılaşan gelişmekte olan ülkelerde, devalüasyon ve harcama kısıntıları gibi politikalarla makroekonomik istikrarı sağlamayı ve ekonomiyi dışa açmayı hedefleyen stratejidir.

Teknolojik gelişme ve beşeri sermaye yatırımlarının dışsal bir faktör değil, ekonomik sistemin içsel dinamikleri ve çalışanların bilgi birikimi sonucunda ortaya çıkan yayılma etkileriyle gerçekleştiğini savunan büyüme teorisidir.

Sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesini, dış ticaretin serbestleştirilmesini, deregülasyonu ve devletin ekonomideki rolünün asgariye indirilmesini savunan, IMF ve Dünya Bankası merkezli neoliberal politikalar bütünüdür.

Beşeri sermayeyi tamamlayan, bireylerin üye oldukları toplumsal ağlar ve organizasyonlar sayesinde elde ettikleri kayıt dışı kredi, iş bulma kolaylığı ve sosyal destek gibi karşılıklı güvene dayalı faydalar bütünüdür.

Üretimde kullanılan emek ve sermaye gibi fiziksel girdilerin ötesinde, teknolojik ilerleme ve organizasyonel iyileşmeler gibi faktörlerin üretime yaptığı katkıyı ölçen ve büyüme analizlerinde kullanılan artık değerdir.

Dışsal şokların ve makroekonomik politika değişikliklerinin sosyo-ekonomik sistem, gelir dağılımı ve yoksulluk üzerindeki etkilerini alternatif senaryolarla simüle etmek için kullanılan bütünsel ekonomik modellerdir.

UNICEF tarafından geliştirilen, yapısal uyum politikalarının sadece kısa dönemli parasal istikrara değil; sosyal boyutlara, beşeri sermayeye, yoksulluğun azaltılmasına ve yapısal dönüşüme odaklanması gerektiğini savunan heterodoks yaklaşımdır.

Mülkiyet hakları, hukuk sistemi, kurallar ve kurumsal altyapının ekonomik aktörlerin kararları ve uzun dönemli yatırımları üzerindeki belirleyici rolünü inceleyen iktisat okuludur.

Kurumların dışsal olarak verili olduğunu ve ekonomi politikalarının bağımsız kurumlar (örneğin bağımsız merkez bankası) olmadığı takdirde politik lobilerin güç dengelerine göre içsel olarak belirleneceğini savunan yaklaşımdır.

Devletin ve kamu karar alıcılarının ekonomik çıktılar üzerindeki etkisini, politik aktörlerin kendi bireysel ve kurumsal çıkarlarını maksimize etme davranışları üzerinden açıklayan iktisadi yaklaşımdır.

Bir ülkenin mevcut kaynaklarıyla sahip olduğu statik üstünlüklerin ötesinde, teknoloji edinimi, yaparak öğrenme ve beşeri sermaye yatırımlarıyla zaman içinde yeni ve yüksek katma değerli sektörlerde üstünlük kazanması sürecidir.