Devlet Planlama Teşkilatı'nın 7. Beş Yıllık Kalkınma Planı için geliştirdiği, varsayımlardan sapmaların ve tanısal testlerin açıkça ortaya konduğu temel makro ekonometrik modeldir. Örnek olarak özel tüketim, sabit sermaye yatırımı ve enflasyon denklemleri bu modelde detaylıca incelenmiştir.
DPTMAKRO-ARZ (2008)
Devlet Planlama Teşkilatı'nın 9. Beş Yıllık Kalkınma Planı çerçevesinde oluşturduğu, arz yönlü ağırlıklı dinamikleri ve enflasyon hedeflemesini içeren makro ekonometrik modeldir. Bu modelde genellikle yıllık veriler kullanılmış ve hata düzeltme mekanizmalarına yer verilmemiştir.
Hendry'nin Genelden Özele Yaklaşımı
DPT makro modellerinin oluşturulmasında kullanılan, çok sayıda gecikmeli değişken içeren genel bir başlangıç modelinden, istatistiksel olarak anlamsız değişkenlerin çıkarılmasıyla daha sade bir özel modele ulaşma yöntemidir.
Johansen Çoklu Eşbütünleşme Yaklaşımı
Zaman serisi verilerinde uzun vadeli ekonomik ilişkilerin (ko-entegrasyon) varlığını ve sayısını tespit etmek için kullanılan ekonometrik test ve tahmin yöntemidir. DPT modellerinde uzun dönem denge uzayını kurmak için başvurulmuştur.
Mal Piyasası - Talep Bloğu
Tüketim, yatırım, stok değişimi, kamu harcamaları, ihracat ve ithalat gibi bileşenlerin yer aldığı ve toplam talebi oluşturan denklemler sistemidir.
Mal Piyasası - Arz Bloğu
Üretim fonksiyonu, kapasite kullanım oranı, sermaye stoku ve doğal işsizlik oranı (nairu) gibi değişkenler aracılığıyla ekonominin üretim kapasitesini ve arz yönünü inceleyen bloktur.
İşgücü Piyasası Bloğu
İşgücü arzı, işgücü talebi, ortalama ücretler ve doğal işsizlik oranı arasındaki ilişkileri modelleyen ekonometrik alt sistemdir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Para Piyasası ve Finansal Sektör Bloğu
Tahvil ve bono stokları, rezerv para, iç krediler, para arzı (M2Y) ve faiz oranları gibi parasal değişkenlerin denkleştirildiği sektördür.
Kur, Dış Ticaret ve Ödemeler Dengesi Bloğu
Döviz kuru, ihracat ve ithalat fiyat endeksleri, dolar cinsinden dış ticaret hacmi ve cari işlemler açığı gibi dış ekonomik ilişkileri inceleyen bloktur.
Kamu Kesimi Dengesi ve Finansmanı
Kamu harcanabilir geliri, dış ve iç borç faiz ödemeleri, tahvil-bono finansmanı ve Kamu Sektörü Borçlanma Gereği'ni (PSBR) ele alan maliye politikası bloğudur.
LPU (Gerçekleşen ve Beklenen Enflasyon Farkı)
Gerçekleşen enflasyon oranı ile beklenen enflasyon oranı arasındaki farkı gösteren ve modellerde belirsizlik faktörü ya da fiyat uyumsuzluğunu temsil etmek için kullanılan değişkendir.
Hata Düzeltme Değişkeni (CON / Error Correction)
Kısa vadeli sapmaların uzun vadeli dengeye nasıl yakınsayacağını gösteren, bir dönem gecikmeli hata terimlerini ifade eden ve uzun dönem modelinin kanıtı olan değişkendir.
Lagrange Çarpanı (LM) Testi
Ekonometrik modellerde serisel korelasyonun (otokorelasyon) bulunup bulunmadığını test etmek için kullanılan istatistiki yöntemdir. DPTMAKRO (1994) test sonuçlarında sıklıkla kullanılmıştır.
White Testi (Heteroskedastisite)
Hata terimi varyansının sabit olup olmadığını, yani değişen varyans (heteroskedasite) sorununun modelde varlığını denetlemek için kullanılan tanısal testtir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Ramsey'in RESET Testi
Modelde herhangi bir fonksiyonel form veya spesifikasyon hatasının (eksik değişken vb.) bulunup bulunmadığını tespit etmek için uygulanan testtir.
Jarque-Bera Testi (Normalite)
Ekonometrik modelin hata terimlerinin eğimlilik (skewness) ve basıklık (kurtosis) değerlerine bakarak normal dağılıma sahip olup olmadığını test eden yöntemdir.
LWE (Reel Finansal Servet)
Geniş tanımlı para arzı (M2Y), bütçe finansmanında kullanılmayan tahvil, bono stoku ve özelleştirme serveti toplamının fiyatlar genel düzeyine oranının logaritmik farkı olarak tanımlanan finansal servet göstergesidir.
NAIRU (Doğal İşsizlik Oranı)
Enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranını ifade eden ve işgücü piyasası bloklarında arz dinamiklerini belirlemede kullanılan iktisadi kavramdır.
PSBR (Kamu Sektörü Borçlanma Gereği)
Kamu gelirleri ile kamu harcamaları arasındaki farkı gösteren, kamu kesiminin finansman ihtiyacını belirleyen temel makroekonomik göstergedir.
Üretim Açığı (Output Gap)
Gerçekleşen GSYİH ile potansiyel GSYİH arasındaki yüzdesel sapmayı ifade eden ve ekonominin ısınma derecesini ölçerek enflasyonu etkileyen temel değişkendir.
Reel Döviz Kuru (RER)
Nominal döviz kurunun dış ve iç fiyat endekslerine oranlanmasıyla bulunan, 2008 modelinde uluslararası rezervler ve verimlilikle ilişkilendirilen rekabet gücü göstergesidir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Enflasyon Hedeflemesi
Merkez bankasının ilan ettiği resmi enflasyon hedefini tutturmak için para politikasını şekillendirdiği, 9. Kalkınma Planı döneminde benimsenen temel politika çerçevesidir.
Sabit (Fix) Döviz Kuru Rejimi
Döviz kurunun otorite tarafından sabit bir değerde tutulduğu, 1994 DPT modelinde mevcut olan ancak 2001 ekonomik krizine zemin hazırladığı ifade edilen kur sistemidir.
Esnek (Fleksibil) Döviz Kuru Rejimi
Döviz kurunun piyasadaki arz ve talep koşullarına göre serbestçe belirlendiği, DPTMAKRO-ARZ (2008) modelinde geçerli olan kur rejimidir.
Gölge Değişken (Dummy Variable)
Ekonomide kriz veya yasal değişiklik gibi yapısal kırılmaların model sonuçlarını olumsuz etkilememesi için eklenen sıfır-bir değerleri alan yapay değişkendir.