Aralarında ilişki bulunan veya birlikte değişen değişkenlerin birbirine bölünmesi olarak tanımlanan istatistiksel ifadedir. İstatistikte değişkenleri kıyaslamak için kullanılır, örneğin iki ülkenin kişi başına düşen milli gelirleri oranla karşılaştırılabilir.
Bileşim Oranı
Aralarında parça-bütün ilişkisi bulunan bölünme veya mekân serilerine uygulanan, gözlem değerlerinin toplam gözlem sayısına oranlanıp 100 ile çarpılmasıyla bulunan ve toplamı yüzde yüze eşitlenen orandır. Örneğin Türkiye nüfusunun medeni hallere göre dağılımı bu orandır.
Türeme Oranı
Değişkenler arasındaki sebep-sonuç ilişkisine bağlı olarak, gözlem değerinin paya, sebep konumundaki değerin ise paydaya yazılmasıyla oluşan orandır. Nüfus içindeki doğum veya ölüm oranları türeme oranına örnek olarak gösterilebilir.
Genel Oran
Aralarında zayıf ilişki bulunan iki değişkenin oranlanmasıyla oluşan orandır. Örneğin doğum sayısı toplam nüfusa bölünerek hesaplandığında, erkekler ve yaşlılar da sürece dahil olduğu için ilişki zayıflar ve genel doğum oranı elde edilir.
Özel Oran
Aralarında güçlü ve doğrudan ilişki bulunan değişkenlerin oranlanmasıyla oluşturulan orandır. Örneğin doğum sayısının nüfusun tamamına değil, yalnızca 15-49 yaş arası kadın nüfusa oranlanmasıyla toplam doğurganlık oranı elde edilir.
Ortalama Oran
Birlikte değişen farklı yapıdaki değişkenlerin oranı şeklinde hesaplanan orandır. 2011 nüfusu içinde erkek nüfusun kadın nüfusa oranı (cinsiyet oranı) veya bin kişiye düşen doktor sayısı ortalama oranlara örnektir.
Endeks
Belli bir olayın değerinde zaman ve mekâna göre görülen nispi değişimi ölçen, özünde bir oran olan ve 100 ile çarpılarak yüzde olarak ifade edilen birimsiz değerdir. Fiyatlar genel seviyesindeki değişimleri takip etmek için sıkça kullanılır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Sabit Esaslı Endeks
İlgili dönemin değerinin, temel (esas-baz) alınan dönemin değerine bölünmesi ve 100 ile çarpılmasıyla hesaplanan endekstir. Temel döneme göre uzun vadeli değişimleri ölçmek için kullanılır.
Değişik Esaslı Endeks
İlgili dönemin değerinin, bir önceki dönemin değerine bölünmesi ve 100 ile çarpılmasıyla hesaplanan, zincirleme olarak bir önceki yıla göre değişimi gösteren endekstir.
Mal ve Hizmet Sepeti
Fiyat endekslerinin hesaplanabilmesi için fiyatları düzenli olarak takip edilen belirli mal ve hizmetlerin oluşturduğu seçilmiş gruptur. Sepetteki maddeler miktar, tür ve kalite olarak açıkça tanımlanır ve süreklilik gösterir.
Tartı (Ağırlık)
Fiyat endekslerinde tüm mal ve hizmetlerin tüketici için aynı öneme sahip olmaması nedeniyle, malın tüketilen veya satılan miktarının fiyatıyla çarpılmasıyla bulunan ve bütçedeki payını yansıtan katsayıdır.
Sabit Tartı
Tüketim ya da üretim yapısı aylar veya mevsimlerden etkilenmeyen maddelerin ağırlıklarını ifade eden tartı türüdür.
Değişken Tartı
Tüketim ya da üretimi mevsimsel dalgalanmalardan etkilenen maddelerin ağırlıklarını ifade eden tartı türüdür.
Temel Yıl Fiyatları
Fiyat endekslerinin hesaplanması için gerekli olan mal ve hizmetlerin baz alınan temel yıla ait 12 aylık ortalama fiyatlarıdır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Laspeyres Fiyat Endeksi
Tartı hesaplanmasında temel dönemin (sıfırıncı dönemin) miktarlarını kullanan, baz döneme göre tüketim kalıbının maliyetini ölçen ve fiyat değişimlerini genellikle yüksek gösteren fiyat endeksidir.
Paasche Fiyat Endeksi
Tüketim kalıbının her dönem değiştiği varsayımıyla cari dönem miktarlarını tartı olarak kullanan ve fiyat değişimlerini genellikle olduğundan daha az gösteren fiyat endeksidir.
Fisher'in İdeal İndeksi
Laspeyres ve Paasche fiyat endekslerinin geometrik ortalaması (karekökü) alınarak hesaplanan ve her iki endeksin zayıf yönlerini dengeleyerek doğru ölçüm yapmayı amaçlayan ideal endekstir.
TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi)
Hanehalklarının tüketimine yönelik mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimini ölçen, TÜİK tarafından 2003=100 bazlı olarak her ay yayımlanan tartılı bileşik fiyat endeksidir.
Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi)
Belirli bir referans döneminde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ürünlerin yurtiçine yönelik üretici fiyatlarını zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişikliklerini ölçen endektir.
Reelleştirme (Deflate Etme)
Cari fiyatlarla ifade edilmiş nominal ekonomik büyüklüklerin enflasyonun etkisinden arındırılarak reel (gerçek) değere dönüştürülmesi işlemidir.