Ünite 1: Yönetime İlişkin Temel Kavramlar ve Yönetimin Tanımı, Kapsamı

Yönetime İlişkin Temel Kavramlar ve Yönetimin Tanımı, Kapsamı - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 22

Tarihsel Süreçte İlk Yönetim Örneği

Peter F. Drucker, kendisine sorulan en büyük yönetici kimdir sorusuna, ilk Mısır piramidini düşünen, tasarlayan ve inşa eden insan yanıtını vermiştir. Bu durum, dünyanın 7 harikası eserlerin arkasında çok eski çağlardan beri kusursuz bir yönetim ve işçilik yattığını kanıtlar.

Sanayi Devrimi ve Bilimsel Yönetim

Yönetim alanındaki araştırmaların ve endüstriyel gelişmelerin en büyük tetikçisi Sanayi Devrimi olmuştur. Üretim ve tüketim modellerini kökten değiştiren bu dönemin ardından, işletme yönetimi bilimsel olarak 1800’lü yılların son çeyreğinde Frederick Winslow Taylor tarafından incelenmeye başlanmıştır.

Yönetimin Meslek Haline Gelmesi

Taylor’dan Chester Barnard’a kadar olan süreçte işletme yönetimi genel yönetimin bir alt türü olarak ele alınmıştır. Yönetimin müstakil bir meslek olarak görülmesi ve kabul edilmesi ise ancak İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki dönemde gerçekleşmiştir.

Christopher Hodgkinson ve Toplumsal Yaşam

Yönetim felsefesi yazarı Christopher Hodgkinson, insanın en küçük toplumsal grup olan ailenin içine doğduğunu ve yaşamı boyunca daha büyük topluluklar içinde yönettiğini veya yönetildiğini belirtmektedir. Bu olgu, yönetim olgusunun insanlık tarihi kadar eski olduğunu gösterir.

Anahtar Kavramlar

YönetimOrganizasyonun amaçlarına ulaşmak için çalışanları yönlendirme, rehberlik etme ve fiziksel, finansal, insan ile bilgi kaynaklarını bir araya getirme sürecidir. En yalın tanımıyla başkaları vasıtasıyla iş yapma olarak ifade edilir.

YöneticiBir işletmede girişimci veya hissedarlar adına amaçlara ulaşmak için planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetleme işini yapan, insanları motive eden ve onlara liderlik eden kişidir. Örnek olarak bir fabrikanın genel müdürü gösterilebilir.

GirişimciBaşkalarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla iktisadi mal veya hizmet üretmek için işletme kuran veya ortak olan kişidir. İşletme kurarken sermayesini kaybetme riskini üstlenir ve başarısızlık durumunda tüm mali zararı o yüklenir.

Tepe Yöneticiİşletmenin misyon ve vizyonu doğrultusunda uzun vadeli planlar yapan, temel bölümlerin performansını değerlendiren ve yönetici adaylarını seçen üst düzey yöneticilerdir. Örnek olarak yönetim kurulu başkanları ve genel müdürler verilebilir.

Orta Kademe YöneticiTepe yönetimin uzun vadeli planlarını temel alarak orta vadeli planlar yapan, bölümlerin politikalarını belirleyen ve alt kademedeki yöneticilere yol gösteren yöneticilerdir. Bölüm müdürleri veya bölge müdürleri bu gruba girer.

Alt Kademe YönetimOrta kademe planlara dayanarak kısa vadeli detaylı iş planları hazırlayan, günlük operasyonları yönlendiren ve çalışanlarla yakın ilişki kuran yönetim kademesidir. Örnek olarak imalat atölyesindeki ustabaşılar gösterilebilir.

Teknik BeceriBelirli bir alandaki spesifik bilgi, bu bilgiye dayanan analitik yetenek ve araç-gereçlerin kullanılabilmesini içeren yetenektir. Alt kademelerde çalışanlar için kritik önem taşırken tepe yöneticilerde bu ihtiyacın ağırlığı azalır.

İnsan İlişkileri BecerileriYöneticinin liderlik ettiği grubun bir üyesi olarak etkin çalışmasını ve grupta ortak çalışma duygusu yaratmasını sağlayan beceridir. Farklı özelliklere sahip çalışanlarla iletişim kurmada tüm yönetim kademeleri için eşit derecede gereklidir.

Kavramsal BeceriProblemleri belirleme, çözüm önerileri yaratma, verileri analiz etme, yorumlama ve stratejik karar alma alanlarında yoğun olarak kullanılan beceridir. Günlük rutin işlerle uğraşan alt kademeden çok tepe yöneticiler için hayati önem taşır.

Bilgi İşleme RolleriYöneticinin işletme içinde ve dış çevrede yer alan bilgileri toplayıp analiz ettiği (gözlemci), çalışanlara değişimleri aktardığı (bilgi yayıcı) ve halka ya da hissedarlara konuşmalar yaptığı (sözcü) rolleri kapsar.

Planlamaİşletmenin amaçlarına ulaşabilmesi için kaynakların ne zaman, nerede, nasıl ve kim tarafından kullanılacağını, hangi faaliyetlerin yerine getirileceğini önceden belirleme sürecidir.

Örgütlemeİşletmenin amaçlarını gerçekleştirebilecek nitelikte bir yapının oluşturulmasıdır. Bölümlerin kurulması, çalışacak kişilerin niteliklerinin ve gerekli araç-gereçlerin belirlenip temin edilmesini kapsar.

YöneltmeÇalışanları belirlenen amaçlar doğrultusunda hareket etmeye isteklendirmek ve onları ortak hedef için harekete geçirmek amacıyla uygulanan yönetim fonksiyonudur.

Denetimİşletme amaçlarına ulaşmak için ortaya konan çabaların başarılı olup olmadığını, varsa eksiklikleri belirleme ve düzeltici faaliyetlerin yapılabilmesini sağlayan yönetim fonksiyonudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Robert L. Katz ve Yönetimsel Beceriler Modeli

Robert L. Katz, Harvard Business Review'da yayınlanan makalesinde yöneticilikte teknik, insan ilişkileri ve kavramsal olmak üzere üç temel becerinin gerekliliğini savunmuştur. Bu model, yönetim basamaklarında yukarı çıkıldıkça teknik beceri ihtiyacının azaldığını, kavramsal becerinin ise arttığını ortaya koymuştur.

Henry Mintzberg ve Yöneticilik Rolleri

Yöneticilerin işlerinin karmaşıklığını açıklamak üzere Henry Mintzberg yöneticilik rollerini üç ana grupta toplamıştır. Bilgi işleyici, karar alıcı ve kişilerarası roller olarak sınıflandırılan bu yapı, bir yöneticinin günlük mesaisinde üstlendiği çoklu görevleri tanımlar.

Henri Fayol ve Yönetim Fonksiyonları

Henri Fayol’un yönetim ilkelerinde temelleri atılan yönetim fonksiyonları; planlama, örgütleme, yürütme (yöneltme), koordinasyon ve denetim olmak üzere 5 grupta incelenmektedir. Kimi yabancı eserlerde kadrolama (staffing) da bu süreçlere dahil edilmektedir.

J.L. Massie ve Kadrolama Görüşü

J.L. Massie, işletme yönetimi çalışmalarında örgütlemenin işe, kadrolamanın ise işgörene yönelik olduğunu ifade etmiştir. Yazara göre örgüt yapısının başarısı yalnızca örgütleme ve kadrolamaya değil, ikisi arasındaki ilişkinin niteliğine de bağlıdır.

Erol Eren’in Başarılı Yönetici Özellikleri Sentezi

Erol Eren, başarılı bir yöneticinin tek konuda uzmanlaşmak yerine işletme fonksiyonlarında geniş bilgiye sahip olması gerektiğini savunmuştur. Buna göre yöneticide sezgi gücü, gelişmiş hayal gücü, akıl-duygu dengesi ve güçlü hafıza gibi 17 temel özellik aranmalıdır.

Tepe Yönetici Kadrosu Örnekleri

İşletmenin hiyerarşik en üst basamağında yer alan tepe yöneticiler grubunda yönetim kurulu başkanları, yönetim kurulu üyeleri, icra kurulu başkanı ve genel müdürler bulunmaktadır. Bu kadro uzun vadeli stratejik planlamadan sorumludur.

Sınavda Dikkat Et

Girişimci ve yönetici kavramlarını birbirine karıştırmayın; girişimci sermaye koyup riski üstlenen, yönetici ise onun adına işletmeyi yönetendir.
Robert L. Katz'ın beceri modelinde hiyerarşi kuralına dikkat edin: Yukarı çıkıldıkça teknik beceri azalır, kavramsal beceri artar; insan ilişkileri ise tüm kademelerde eşittir.
Henry Mintzberg'in rollerini (kişilerarası, bilgi işleme, karar alıcı) alt başlıklarıyla birlikte ezberleyin; özellikle 'sözcü' rolünün bilgi işleme, 'müzakereci' rolünün karar alıcı olduğunu unutmayın.
Yönetim fonksiyonlarının (planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim) tanım anahtarlarına dikkat edin; özellikle 'düzeltici faaliyet' denildiğinde akla hemen denetim gelmelidir.
Frederick Winslow Taylor'ın bilimsel yönetim incelemelerini başlatan ilk isim olduğunu, yönetimin meslek haline gelmesinin ise İkinci Dünya Savaşı sonrasında gerçekleştiğini unutmayın.