Ünite 1: Muhasebeye Giriş

Mali Yıl Dönemi

Muhasebede bir yıllık faaliyet dönemi genellikle 1 Ocak - 31 Aralık tarihleri arasındaki takvim yılını kapsar. Ancak spor kulüpleri gibi bazı özel kurumlarda bu dönem faaliyet yapısına göre 1 Haziran - 31 Mayıs olarak belirlenebilmektedir.

Taksim İşletmesi Örneği

Metinde yer alan giysi satıcısı Taksim İşletmesi'nin 31 Ekim 2017 tarihi itibarıyla toplam varlıkları 250.000 TL, toplam borçları ise 140.000 TL olarak hesaplanmış ve aradaki fark olan 110.000 TL özsermaye olarak belirlenmiştir.

Benzin Deposu Örneği

Seyahat boyunca tüketilen 320 TL'lik benzin tutarı Gelir Tablosunda gösterilirken, bu süreçte benzin için yapılan toplam 350 TL'lik nakit ödeme tutarı Nakit Akış Tablosunda raporlanarak iki tablonun farkı somutlaştırılmıştır.

Halka Açık Şirketlerin Yükümlülüğü

Hisseleri borsada işlem gören halka açık şirketler ve bankalar, 3 temel tablonun yanı sıra Özkaynak Değişim Tablosu adını taşıyan 4. bir finansal tabloyu da kamuoyuna açıklamakla yükümlüdürler.

Anahtar Kavramlar

Muhasebeİşletmede gerçekleşen parasal, finansal ve mali olaylarla ilgili bilgileri tanımlayan, ölçen, kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve raporlayan bir bilgi sistemidir.

VarlıkGeçmişteki olaylardan kaynaklanan, işletmenin kontrolünde bulunan ve gelecekte işletmeye doğrudan veya dolaylı olarak ekonomik fayda sağlaması beklenen ekonomik değerlerdir.

BorçGeçmişteki olaylardan kaynaklanan ve gelecekte işletmeden ekonomik fayda çıkışına neden olması beklenen mevcut yükümlülüklerdir; üçüncü kişilerin varlıklar üzerindeki haklarıdır.

Özsermayeİşletmenin toplam varlıklarından toplam borçlarının çıkarılması sonucunda geriye kalan ve ortakların işletme varlıkları üzerindeki hakkını gösteren tutardır.

Yönetim Muhasebesiİşletme içindeki yöneticilerin faaliyetleri planlaması, yürütmesi ve kontrol etmesi için ihtiyaç duydukları finansal ve operasyonel bilgileri sunan muhasebe dalıdır.

Finansal Muhasebeİşletme dışındaki ortaklar, yatırımcılar, bankalar ve devlet gibi ilgili kişilere karar alma süreçlerinde yardımcı olacak finansal bilgileri standart tablolar halinde sunan muhasebe dalıdır.

BilançoBir işletmenin belirli bir andaki (tarihteki) finansal durumunu, yani varlıklarını, borçlarını ve özsermayesini gösteren anlık finansal tablodur.

Gelir TablosuBir işletmenin belirli bir dönemdeki faaliyetleri sonucunda elde ettiği gelirleri, katlandığı giderleri ve bunların sonucunda oluşan kâr veya zararı gösteren dinamik tablodur.

Nakit Akış TablosuBir işletmenin belirli bir dönem boyunca nakit ve nakit benzeri varlıklarında meydana gelen giriş ve çıkış hareketlerini gösteren finansal tablodur.

İhtiyaca UygunlukFinansal tabloda sunulan bilgilerin, karar alıcıların kararlarını etkileme gücüne sahip olması, tahmin ve teyit değeri taşıması özelliğidir.

Gerçeğe Uygun SunumFinansal bilgilerin işletmedeki ekonomik olayları tam, tarafsız ve hatasız bir şekilde yansıtması özelliğidir.

Paranın Ortak Ölçü Birimi OlmasıMuhasebe işlemlerinde birbirinden farklı ekonomik olayların ortak bir paydada toplanabilmesi için ulusal para biriminin ölçü olarak kullanılmasını gerektiren kavramdır.

İşletmenin Tüzel Kişiliğiİşletmenin sahiplerinden, ortaklarından ve diğer tüm ilgililerden ayrı, kendine has bağımsız bir kişiliğe ve muhasebe kayıtlarına sahip olduğunu belirten kavramdır.

İşletmenin SürekliliğiAksine bir kanıt veya karar olmadıkça, işletmenin faaliyet ömrünün sınırsız kabul edildiğini ve faaliyetlerine belirsiz bir süre devam edeceğini öngören kavramdır.

DönemsellikSınırsız kabul edilen işletme ömrünün belirli zaman aralıklarına bölünmesini ve her dönemin kâr veya zararının diğer dönemlerden bağımsız olarak hesaplanmasını öngören kavramdır.

Tahakkuk KavramıFinansal olayların nakit tahsilatı veya ödemesi yapıldığında değil, ortaya çıktıkları (gerçekleştikleri) anda kaydedilmesini ve ait oldukları dönemde raporlanmasını gerektiren kavramdır.

Maliyet EsasıPara, alacaklar ve piyasa değeriyle izlenen bazı finansal varlıklar dışındaki tüm varlıkların işletmeye giriş anındaki elde etme maliyetleriyle kaydedilmesini öngören kavramdır.

Çift TaraflılıkHer finansal işlemin en az iki yönlü etki yarattığını ve bu etkilerin toplamının birbirine eşit olduğunu, dolayısıyla 'Varlık = Borç + Özsermaye' eşitliğinin asla bozulmayacağını belirten kavramdır.

Tutarlılıkİşletmelerin seçtikleri muhasebe politikalarını ve değerleme yöntemlerini dönemden döneme değiştirmeden uygulamalarını, böylece tabloların karşılaştırılabilir olmasını öngören kavramdır.

TarafsızlıkMuhasebe kayıtlarının ve finansal tabloların hazırlanmasında kişisel yargılardan uzak durulmasını, işlemlerin objektif belgelere dayandırılmasını gerektiren kavramdır.

İhtiyatlılıkBelirsizlik durumlarında olası risklere karşı tedbirli davranılarak varlık ve gelirlerin yüksek, borç ve giderlerin ise düşük gösterilmemesini gerektiren kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Bilanço ve Fotoğraf Benzetmesi

Bilanço, işletmenin belirli bir andaki (örneğin 31 Aralık günü saat 23:59'daki) finansal durumunu gösterdiği için anlık bir fotoğraf karesine benzetilmektedir.

Gelir Tablosu ve Film Benzetmesi

Gelir tablosu, işletmenin belirli bir zaman aralığındaki (örneğin 1 Ocak - 31 Aralık arasındaki) tüm faaliyet ve kârlılık sürecini kapsadığı için bir sinema filmine benzetilmektedir.

Maddi Olmayan Varlık Örneği

Taksim İşletmesi'nin barkod takibi için satın aldığı 8.000 TL değerindeki bilgisayar programı, fiziksel bir yapısı olmamasına rağmen gelecekte ekonomik fayda sağlayacağı için maddi olmayan duran varlık olarak kaydedilmiştir.

Kasım Ayı Elektrik Faturası

Kasım ayında tüketilen ancak faturası Aralık ayında ödenecek olan elektrik bedeli, tahakkuk kavramı gereği ödeme tarihine bakılmaksızın Kasım ayının gideri olarak kaydedilmek zorundadır.

Oyuncak Araba Örneği

Kumbarasında 50 TL'si olan bir çocuğun, 60 TL'lik oyuncak arabayı 10 TL borçlanarak alması durumunda varlıkları 60 TL'ye, borcu 10 TL'ye çıkmış ancak net zenginliği (özsermayesi) 50 TL olarak sabit kalmıştır.

Dipnotların Ayrılmazlığı

Finansal tablolar tek başlarına tüm detayları sunamazlar. Bu nedenle uygulanan muhasebe yöntemleri ve rakamların detayları, tabloların ayrılmaz bir parçası olan dipnotlar ile birlikte açıklanır.

Kural Koyucu Kurumlar

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) gibi kural koyucular, kendilerine bağlı işletmelerin kurallara uyumunu denetlemek için finansal tabloları kullanırlar.

İhtiyatlılıkta Gider Kaydı

İhtiyatlılık kavramı uyarınca gelirlerin kaydedilmesi için kesin olarak gerçekleşmesi şart koşulurken, giderlerin kaydedilmesi için gerçekleşme ihtimalinin yüksek olması yeterli kabul edilir.

İşletme Değeri Yanılgısı

Finansal tablolar işletmenin o anki güncel piyasa değerini doğrudan göstermez; sadece ilgili kişilerin işletme değerine yönelik doğru tahminler yapabilmesini sağlayacak verileri sunar.

Defter Tutmanın Sınırı

Defter tutma işlemi muhasebenin sadece kaydetme ve saklama aşamalarını kapsar. Günümüzde bu teknik süreç bilgisayarlar tarafından saniyeler içinde gerçekleştirilmektedir.

Sendikaların Bilgi İhtiyacı

İşçi sendikaları, toplu iş sözleşmelerinde talep edecekleri maaş zamlarının işletme tarafından karşılanıp karşılanamayacağını analiz etmek için finansal muhasebe raporlarını incelerler.

Sınavda Dikkat Et

Bilanço ve Gelir Tablosu arasındaki zaman farkına dikkat edin; Bilanço anlık (belirli bir tarihteki) durumu gösterirken, Gelir Tablosu belirli bir dönemi (zaman aralığını) kapsar.
Muhasebe eşitliğini (Varlık = Borç + Özsermaye) adınız gibi bilin; sınavlarda bu eşitlik üzerinden sayısal boşluk doldurma soruları sıkça sorulur.
İşletmenin Tüzel Kişiliği ile Sahiplerinin Kişiliğini karıştırmayın; sahibinin şahsi harcamaları işletmeye gider yazılamaz, bu durum kişilik kavramına aykırıdır.
Nakit tahsil edilmese bile gelirin gerçekleştiği anda kaydedilmesi 'Tahakkuk' kavramı ile ilgilidir; nakit hareketine odaklanıp yanılgıya düşmeyin.
Finansal tabloların temel niteliksel özellikleri (İhtiyaca Uygunluk ve Gerçeğe Uygun Sunum) ile destekleyici özellikleri (Anlaşılabilirlik, Karşılaştırılabilirlik, Doğrulanabilirlik, Zamanında Sunum) arasındaki ayrımı iyi öğrenin.
İhtiyatlılık kavramı gereği olası giderlerin hemen, olası gelirlerin ise sadece kesinleştiğinde kaydedildiğini unutmayın; bu kural kârın yüksek gösterilmesini engeller.