← Ünite 3
Risk Değerlendirmesi ve Metodolojisi

Ünite 3: Teknolojik Afetler

1986 Çernobil Felaketi
26 Nisan 1986'da Ukrayna'da meydana gelen kazada atmosfere salınan radyoaktif maddeler nedeniyle 725 kişi öldü, 90.000 kişi tahliye edildi. Kazadan sonraki yıllarda radyoaktif iyodin nedeniyle 4000'den fazla çocukta tiroid kanseri teşhis edilmiştir.
1984 Bhopal Gaz Sızıntısı
Hindistan'ın Bhopal kentindeki pestisit fabrikasından sızan siyan gazı nedeniyle 72.500 kişi hayatını kaybetmiş, 200.000 kişi bölgeden tahliye edilmiştir. Bu olay dünya tarihindeki en ölümcül endüstriyel gaz sızıntısıdır.
2014 Soma Maden Faciası
13 Mayıs 2014 tarihinde Manisa'nın Soma ilçesindeki kömür ocağında çıkan yangın sonucunda 301 madenci hayatını kaybetmiştir. Bu olay Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en çok can kaybı yaşanan maden kazasıdır.
1992 Kozlu Maden Kazası
Zonguldak'ın Kozlu ilçesindeki taş kömürü ocağında meydana gelen zincirleme grizu patlamalarında 263 madenci yaşamını yitirmiştir. Bu kaza Türk madencilik tarihinin en büyük ikinci felaketidir.

Anahtar Kavramlar

Teknolojik AfetEndüstriyel bir faaliyet, üretim ya da bir hizmet gerçekleştirirken insan hatası, teknik arıza veya ihmal sonucu meydana gelen, çevre ve insan sağlığına ciddi zararlar veren olaylardır.
Endüstriyel KazaSanayi tesislerinde üretim, işleme veya depolama esnasında kontrolsüz gelişmelerden kaynaklanan, tehlikeli maddelerin dahil olduğu patlama, yangın veya yayılım olaylarıdır.
Ulaşım-Taşımacılık KazalarıKara, deniz, hava ve demiryolu taşımacılığı faaliyetleri esnasında meydana gelen ve yüksek can veya mal kaybına yol açan büyük ölçekli kazalardır.
Seveso-II DirektifiAvrupa Birliği tarafından 1996 yılında yayımlanan, tehlikeli maddeleri bulunduran tesislerde büyük kaza risklerinin kontrol altına alınmasını ve önlenmesini amaçlayan yasal düzenlemedir.
Büyük Endüstriyel KazaBir kuruluşun işletilmesi esnasında, kontrolsüz gelişmelerden kaynaklanan, insan ve çevre sağlığı için anında veya daha sonra ciddi tehlikeye yol açan büyük yayılım, yangın veya patlamadır.
Alt Seviyeli KuruluşYönetmelikte belirtilen tehlikeli madde eşik değerlerinin Sütun 2'deki miktarlarına eşit veya üzerinde, ancak Sütun 3'teki değerlerin altında tehlikeli madde bulunduran kuruluştur.
Üst Seviyeli KuruluşYönetmelikte belirtilen tehlikeli madde listelerinde, Sütun 3'teki eşik değerlere eşit veya üzerindeki miktarlarda tehlikeli madde bulunduran en yüksek risk grubundaki kuruluştur.
Kantitatif Risk DeğerlendirmesiSayısal tabanlı bilimsel metotlar ve olasılık hesapları kullanılarak, tesisteki büyük kaza senaryolarının frekans ve sonuçlarının analiz edildiği risk değerlendirme metodolojisidir.
Büyük Kaza Önleme Politika BelgesiAlt seviyeli kuruluşların işletmecileri tarafından hazırlanan, kazaların önlenmesine yönelik taahhütleri ve güvenlik yönetim sisteminin esaslarını içeren resmi belgedir.
Güvenlik RaporuÜst seviyeli kuruluşların hazırlamak zorunda olduğu; tesisin, proseslerin, risklerin ve uygulanan güvenlik yönetim sisteminin detaylıca açıklandığı kapsamlı belgedir.
Dâhili Acil Durum PlanıÜst seviyeli kuruluşların işletmecileri tarafından hazırlanan, kaza anında tesis sınırları içerisinde yapılacak müdahale ve tahliye faaliyetlerini düzenleyen plandır.
Harici Acil Durum Planıİl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri tarafından hazırlanan, üst seviyeli bir kuruluştaki kazanın tesis dışındaki etkilerini azaltmaya yönelik bölge düzeyindeki müdahale planıdır.
Domino EtkisiBir kuruluştaki kaza veya patlamanın, coğrafi yakınlık nedeniyle komşu kuruluşlardaki tehlikeli maddeleri tetikleyerek kazanın boyutunu büyütmesi durumudur.
Mümkün Olan En Yüksek Önlem SeviyesiKantitatif risk değerlendirmesi sonucuna göre senaryo edilen büyük kaza riskinin indirilmesi gereken yıllık 1x10-4 frekans limitidir.
Tehlikeli MaddeYönetmelik ekinde listelenen, ham madde, ürün, yan product veya proses kontrol kaybında oluşabilecek, çevre ve insana zarar verme potansiyeli yüksek kimyasallardır.
TesisTehlikeli maddelerin kullanıldığı, işlendiği veya depolandığı kuruluş içerisindeki teknik ünite, boru hattı, ekipman ve rampa gibi yapıların bütünüdür.
İşletmeciBir kuruluşun veya tesisin işletilmesinden sorumlu olan, teknik işletme hakkında karar verici gerçek veya tüzel kişidir.
Acil Servis HizmetleriBüyük kazalarda zararı en aza indirmek için görev yapan kolluk güçleri, itfaiye, ambulans, sivil savunma ve arama-kurtarma gibi sağlık ve güvenlik birimleridir.
Fisyon ÜrünleriNükleer reaktörlerde atom çekirdeklerinin bölünmesi sonucu ortaya çıkan ve Çernobil kazasında olduğu gibi çevreye yayılan yüksek derecede radyoaktif maddelerdir.
Dioksin1976 Seveso kazasında havaya karışan, çevre ve insan sağlığı üzerinde son derece toksik ve kalıcı etkileri olan kimyasal bileşiktir.
Grizu PatlamasıKömür ocaklarında metan gazı ile havanın belirli oranlarda karışarak oluşturduğu, Kozlu maden kazasında olduğu gibi büyük yıkımlara yol açan patlamadır.
Süpersonik UçuşSes hızından (yaklaşık 1225 km/s) daha hızlı gerçekleşen uçuşlardır; Concorde uçağı saatte 2330 km hıza ulaşabilen süpersonik bir yolcu uçağıydı.
Siyanür Atığı2000 yılında Baia Mare'de baraj yıkılmasıyla Tuna Nehri'ne karışan, canlılar için son derece zehirli olan endüstriyel atık türüdür.
Amonyum Nitrat2001 yılında Toulouse'daki gübre fabrikasında patlayarak geniş çaplı hasara yol açan, patlayıcı özelliği yüksek kimyasal bileşiktir.
RiskTehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma, çevre kirliliği ya da başka zararlı sonuçların meydana gelme ihtimali ve olasılığıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

2000 Concorde Uçak Kazası

25 Temmuz 2000'de Paris'te düşen süpersonik Concorde uçağında 113 kişi ölmüştür. Saatte 2.330 km hıza ulaşabilen bu uçaklar, kazadan sonra güvenlik gerekçesiyle seferlerden tamamen kaldırılmıştır.

1976 Seveso Kazası

İtalya'nın Seveso kentinde meydana gelen dioksin sızıntısında 193 kişi yaralanmış ve 730 kişi tahliye edilmiştir. Bu kaza, Avrupa'da endüstriyel risklerin denetimi için Seveso Direktiflerinin hazırlanmasına zemin hazırlamıştır.

1959 Minamata Felaketi

Japonya'nın Minamata koyundaki su yollarına cıva deşarj edilmesi sonucu 400 kişi ölmüş, 2.000'den fazla insan ağır şekilde yaralanarak sinir sistemi hastalıklarına maruz kalmıştır.

2000 Baia Mare Siyanür Sızıntısı

Romanya'da aşırı yağışlar nedeniyle siyanür içeren atık havuzunun yıkılması sonucu arıtılmamış siyanür Tuna Nehri'ne karışmış ve nehirde çok büyük bir ekolojik kirliliğe yol açmıştır.

2001 Toulouse Gübre Fabrikası Patlaması

Fransa'nın Toulouse kentindeki gübre fabrikasında standart dışı amonyum nitratın patlaması sonucu tesis ve çevresindeki çok geniş bir alanda ağır hasar ve can kayıpları meydana gelmiştir.

1979 Threemile Adası Kazası

Amerika Birleşik Devletleri'nde meydana gelen nükleer reaktör kazası sonrasında bölgede yaşayan 200.000 kişi radyasyon sızıntısı riski nedeniyle tahliye edilmiştir.

1984 San Juan Ixhuatepec Patlaması

Meksika'da meydana gelen gaz tankı patlamasında 452 kişi hayatını kaybetmiş, 4.248 kişi yaralanmış ve 300.000 kişi güvenli bölgelere tahliye edilmiştir.

1978 Los Alfaquez Kazası

İspanya'da propilen taşıyan bir tankerin yaptığı ulaşım kazası neticesinde meydana gelen patlamada 216 kişi ölmüş, 200 kişi yaralanmıştır.

2000 Enschede Havai Fişek Patlaması

Hollanda'da bir havai fişek fabrikasında meydana gelen patlamada 21 kişi ölmüş, 800 kişi yaralanmış ve 1 kilometrekarelik alandaki 5.300 kişi olaydan doğrudan etkilenmiştir.

1984 Sao Paulo Boru Hattı Patlaması

Brezilya'da petrol boru hattında meydana gelen sızıntı ve ardından yaşanan büyük patlama sonucunda 508 kişi hayatını kaybetmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Teknolojik afetlerin kök nedeninin her zaman 'insan' olduğunu unutmayın; sınavda teknoloji hatası gibi çeldiricilere düşmeyin.
  • Alt seviyeli kuruluşların 'Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi', üst seviyeli kuruluşların ise 'Güvenlik Raporu' hazırlamakla yükümlü olduğunu mutlaka ezberleyin.
  • Kantitatif risk değerlendirmesindeki hedef frekans limitinin yıllık '1x10-4' olduğunu rakamsal olarak aklınızda tutun, sınavlarda sıkça sorulur.
  • Dâhili acil durum planını işletmecinin, harici acil durum planını ise İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü'nün (AFAD) hazırladığını karıştırmayın.
  • Güvenlik raporlarının her 5 yılda bir, acil durum planlarının ise en geç 3 yılda bir gözden geçirilip güncellenmesi gerektiğini süre bazlı olarak not edin.
  • Güvenlik raporu yetersiz bulunan veya hiç gönderilmeyen üst seviyeli kuruluşlarda işin tamamen durdurulacağını ve mühürleneceğini bilin.