Ünite 6: İş Kazaları Oran Hesaplamaları ve İstatistikleri

2012 Yılı En Sık Yaşanan Kaza Sebebi

2012 yılı SGK verilerine göre, Türkiye'de 19.579 kaza sayısı ile en fazla iş kazası 'bir veya birden fazla cismin sıkıştırması, ezmesi, batması, kesmesi' nedeniyle meydana gelmiştir.

İnşaat Sektörünün Ölüm Oranlarındaki Yeri

2012 yılında Türkiye'de ölümlü ve sürekli iş göremezlikle sonuçlanan iş kazalarında inşaat sektörü birinci sırada yer alarak en tehlikeli sektör olduğunu göstermiştir.

Maden Sektörünün Kaza Sayısındaki Yeri

2012 yılı SGK sektörel analiz verilerine göre, Türkiye'de toplam iş kazası sayısının en yüksek olduğu sektör maden sektörü olarak kayıtlara geçmiştir.

İş Kazalarının En Yoğun Olduğu Saat

2012 yılı Türkiye istatistiklerine göre, gün içindeki lokal saat dağılımında iş kazaları en fazla saat 11:00'de pik yaparak en yüksek seviyeye ulaşmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Kaza Sıklık Oranı (KSO)Belirli bir takvim yılındaki ölümlü ve/veya ölümlü olmayan iş kazası sayısının, aynı yıl içindeki toplam fiili çalışma saatine bölünmesi ve 1.000.000 katsayısı ile çarpılmasıyla elde edilen orandır.

Kaza Ağırlık Oranı (KAO)İş kazalarından kaynaklanan toplam kayıp gün sayısının, toplam insan-saat çalışma süresine bölünmesi ve 1.000 katsayısı ile çarpılmasıyla hesaplanan, kazaların şiddetini gösteren orandır.

Kaza Olabilirlik Oranı (KOO)Toplam iş kazası sayısının, referans gruptaki toplam işçi sayısına bölünmesi ve 100.000 katsayısı ile çarpılmasıyla hesaplanan, veri toplama açısından en basit ve sade olan risk oranıdır.

Fiili Çalışma Saatiİşçilerin toplam çalışma sürelerinden yıllık izin, hastalık, işe gelmeme ve kaza gibi nedenlerle çalışılmayan sürelerin düşülmesiyle elde edilen gerçek çalışma süresidir.

Sürekli İş Göremezlikİş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışanın meslekte kazanma gücünün kalıcı olarak azalması veya kaybolması durumudur; KAO hesaplanırken bu durum için kayıp gün sayısına 7500 gün eklenir.

Geçici İş Göremezlikİş kazası nedeniyle çalışanın belirli bir süre boyunca hekim raporuyla çalışamaması, ancak tedavisinin ardından işine geri dönebilmesi durumudur.

Üst Ekstremiteİş kazalarında en sık yaralanan vücut bölgesi olan omuz, kol, ön kol, bilek, el ve parmakları kapsayan anatomik bölgedir.

Slikoz ve SlikotuberkülozTürkiye'de 2012 yılı verilerine göre 246 vaka ile en fazla görülen, silis tozlarının solunmasıyla akciğerlerde oluşan tehlikeli bir meslek hastalığı türüdür.

Tazminat Ajanslarıİş kazası ve meslek hastalıkları sonrasında çalışanlara ödenecek tazminatları ve yardımları organize eden, aynı zamanda İSG istatistiklerini derleyen kurumsal kaynaklardan biridir.

İnsan-Saat Çalışma SüresiBir işletmedeki toplam çalışan sayısı ile her bir çalışanın fiilen çalıştığı saatlerin çarpılmasıyla elde edilen toplam iş gücü zaman birimidir.

Lokal Saat Analiziİş kazalarının günün hangi saatlerinde yoğunlaştığını tespit etmek amacıyla yapılan ve Türkiye'de en yüksek riskli saatin 11:00 olduğunu gösteren istatistiksel analizdir.

Küçük Ölçekli İşyeriSGK verilerine göre Türkiye'de en fazla iş kazasının meydana geldiği, 1 ile 49 arasında sigortalı çalışanı bulunan işletmelerdir.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)Türkiye'de iş kazaları, meslek hastalıkları, sigortalı çalışan sayıları ve bunlara bağlı maliyet istatistiklerini resmi olarak derleyen ve yayınlayan ana devlet kurumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Mesainin İlk Saatindeki Kaza Riski

Çalışma saatlerine göre yapılan dağılımda, 2012 yılında Türkiye'de iş kazalarının en fazla (12 binin üzerinde) mesainin ilk çalışma saatinde gerçekleştiği saptanmıştır.

Kadın Çalışanlarda En Riskli Yaş Grubu

2012 yılı verilerine göre iş kazasına maruz kalan kadın çalışanlar incelendiğinde, en fazla kazanın 18-24 yaş grubundaki genç kadınlarda yoğunlaştığı görülmüştür.

Erkek Çalışanlarda En Riskli Yaş Grubu

2012 yılı SGK verilerine göre, iş kazasına maruz kalan erkek çalışanlar ve genel toplamda en fazla kaza 30-34 yaş grubundaki çalışanlarda meydana gelmiştir.

Meslek Hastalıklarında Slikoz Birinciliği

2012 yılında Türkiye'de tespit edilen meslek hastalıklarının türlerine göre dağılımında, Slikoz ve Slikotuberküloz 246 vaka ile açık ara birinci sırada yer almıştır.

1997-2012 Yılları Arası Çalışan ve Kaza Değişimi

1997'de 5 milyon olan sigortalı çalışan sayısı 2012'de 11,5 milyona çıkarken, iş kazası sayısı İSG önlemleri sayesinde 98.317'den 74.871'e gerilemiştir.

Sınavda Dikkat Et

Kaza Sıklık Oranı (KSO) hesaplanırken katsayının 1.000.000, Kaza Ağırlık Oranı (KAO) hesaplanırken 1.000, Kaza Olabilirlik Oranı (KOO) hesaplanırken ise 100.000 olduğuna dikkat edin; sınavda katsayılar karıştırılabilmektedir.
KAO hesaplama sorularında eğer soruda 'ölüm' veya 'sürekli iş göremezlik' geçiyorsa, kayıp gün sayısına mutlaka her bir olay için 7.500 gün eklemeyi unutmayın.
KAO hesaplamalarında tıbbi müdahalesi 1 günden az süren geçici iş göremezliklerin hesaba katılmadığını, yani kayıp gün sayısına eklenmediğini aklınızda bulundurun.
Türkiye'de en çok iş kazasının 'maden' sektöründe, ancak en çok ölümlü iş kazasının 'inşaat' sektöründe gerçekleştiği ayrımını sınavda karıştırmamak için iyi ezberleyin.
İş kazalarının gün içinde en çok saat 11:00'de, mesai süresine göre ise en çok 'ilk iş saatinde' gerçekleştiği bilgisini sınavda gelebilecek zaman analiz soruları için aklınızda tutun.
Kaza Olabilirlik Oranı (KOO) hesaplanırken paydada fiili çalışma saati değil, doğrudan 'toplam işçi sayısı' kullanılır; bu pratik ayrım sınavda işlem kolaylığı sağlar.