Ünite 12: Endüstri İlişkileri — Önemli Kavramlar

İşçi, işveren ve devletten oluşan aktörlerin, çalışma ilişkilerini düzenleyen kuralları belirli bir çevresel ve ideolojik bağlamda oluşturduğu sistemdir. Örneğin, asgari ücretin belirlenmesi bu sistemin bir çıktısıdır.

İşçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında, belirli bir dönemdeki çalışma koşullarını, ücretleri ve sosyal hakları belirlemek amacıyla yürütülen görüşmeler ve faaliyetler bütünüdür.

İşçilerin, aralarındaki anlaşma veya bir kuruluşun kararı doğrultusunda, işyerinde faaliyeti durdurmak veya aksatmak amacıyla topluca çalışmamak suretiyle işi bırakmalarıdır.

İşyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak tarzda, işveren veya işveren vekili tarafından kendi kararıyla veya bir kuruluşun kararına uyarak işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasıdır.

Bir işçi sendikası ile bir işveren sendikası arasında, birden çok üye işverene ait aynı işkolunda kurulu işyerlerini ve işletmeleri kapsamak üzere yapılan sözleşmedir.

Ekonomik ve Sosyal Konseyde temsil edilen konfederasyonlara üye sendikalar arasında işkolu düzeyinde mesleki eğitim, iş sağlığı ve güvenliği gibi belirli konularda yapılan sözleşmedir.

Taraf sendikaya üye olmayan işçilerin, yürürlükteki toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmek için imza tarihinden itibaren sendikaya ödemekle yükümlü oldukları, üyelik aidatını aşmayan ücrettir.

Bir işkolunda en çok üyeye sahip sendikanın yaptığı toplu iş sözleşmesinin, Yüksek Hakem Kurulu'nun görüşü alınarak Bakanlar Kurulu kararıyla o işkolundaki diğer işyerlerine yaygınlaştırılmasıdır.

Mevcut kanunlardan veya yürürlükteki toplu iş sözleşmesinden doğan bir hakkın uygulanmaması, eksik uygulanması veya taraflarca farklı yorumlanması nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıktır.

Toplu iş uyuşmazlıklarında tarafların anlaşmasını sağlamak üzere, tarafsız bir üçüncü kişinin tarafları bir araya getirerek çözüm önerileri sunduğu yasal barışçı çözüm yoludur.

Grev ve lokavt yasaklarının olduğu durumlarda veya erteleme süresi sonunda uyuşmazlıkları kesin olarak karara bağlayan, kararları toplu iş sözleşmesi hükmünde olan zorunlu tahkim organıdır.

Tarafların aralarında anlaşarak toplu hak veya menfaat uyuşmazlıklarının çözümü için başvurdukları, kararları bağlayıcı ve toplu iş sözleşmesi hükmünde olan bağımsız çözüm merciidir.

İlan edilen grev kararına karşı, işyerinde çalışan işçilerin en az dörtte birinin başvurusu üzerine yapılan ve greve devam edilip edilmeyeceğini belirleyen demokratik oylamadır.

Kanuni grev için yasanın aradığı şartlar ve prosedürler yerine getirilmeden, siyasi veya dayanışma amacıyla ya da işi yavaşlatma şeklinde gerçekleştirilen yasa dışı iş bırakma eylemidir.

Sendika veya konfederasyonların yönetim kurullarında veya başkanlığında görev alan, yöneticilik süresince iş sözleşmesi askıya alınan ve özel teminatlara sahip olan kişidir.

Sendikanın borçlarını ödeyemez hale gelmesi, genel kurulunu yapamaması veya organlarını oluşturamaması durumunda mahkeme kararına gerek kalmaksızın kendiliğinden dağılması durumudur.

Sendika genel kurulunun üye veya delege salt çoğunluğuyla alacağı kararla kendi tüzel kişiliğine son vermesi veya mahkeme kararıyla kapatılması işlemidir.

Bireysel ve toplu düzeyde işçi ile işveren arasındaki hukuki, ekonomik ve sosyal ilişkileri düzenleyen, endüstri ilişkilerini de kapsayan akademik ve pratik disiplindir.

İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek amacıyla en az 7 üyenin bir araya gelerek kurduğu tüzel kişiliğe sahip kuruluştur.

Değişik işkollarında faaliyet gösteren en az 5 işkolu sendikasının ülke çapında ortak amaçlar doğrultusunda bir araya gelerek oluşturduğu en üst düzey sendikal örgütlenmedir.

Gerçek kişilerin kendi özgür iradeleriyle bir sendika kurma, kurulmuş bir sendikaya üye olma (pozitif) veya üye olmama ve üyelikten serbestçe çekilme (negatif) hakkını ifade eder.

Sendikal kuruluşların örgüt olarak devlet, işverenler ve diğer dış unsurlardan bağımsız şekilde tüzük hazırlama, organlarını seçme, yönetim ve faaliyetlerini serbestçe yürütme hakkıdır.

Çalışanların veya işverenlerin hiçbir ön izin veya baskı olmaksızın yasal çerçevede sendika kurabilme ve diledikleri sendikaya üye olabilme hakkını kapsayan özgürlüktür.

Kişilerin herhangi bir sendikaya üye olmaya zorlanamaması, üye olmama hakkını koruması ve üyesi olduğu sendikadan dilediği zaman tek taraflı olarak çekilebilmesi hakkıdır.

Sendikanın adını, amacını, faaliyet göstereceği işkolunu, organlarını, üyelik koşullarını ve iç işleyiş kurallarını belirleyen, kurucular tarafından imzalanan resmi belgedir.

Sendikanın üye veya delegelerinden oluşan, en geç 4 yılda bir toplanan, bütçe onaylama, organları seçme ve fesih gibi en kritik kararları alan en üst düzey zorunlu organıdır.

Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi kesinleşen sendikanın, işyerindeki üyeleri arasından atadığı, işçi-işveren ilişkilerini düzenlemek ve çalışma barışını sağlamakla görevli kişidir.

İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında yapılan yazılı sözleşmedir.

Bir gerçek veya tüzel kişiye ya da bir kamu kurumuna ait aynı işkolundaki birden çok işyerini kapsayan ve yapılması yasal olarak zorunlu olan toplu iş sözleşmesi türüdür.

Ekonomik ve Sosyal Konseyde temsil edilen konfederasyonlara üye sendikalar arasında işkolu düzeyinde mesleki eğitim, iş sağlığı gibi sınırlı konularda yapılan sözleşmedir.

Toplu iş sözleşmesi yapabilme hukuki iktidarına sahip olmayı ifade eder ve bu hak sadece işçi sendikalarına, işveren sendikalarına ve işverenlere tanınmıştır.

Toplu iş sözleşmesi yapmaya ehil olan kuruluşlar arasından, kanunda öngörülen üye çoğunluğu ve baraj şartlarını sağlayan tarafın sözleşme yapabilme hakkını kazanmasıdır.

Yeni hakların elde edilmesi veya mevcut hakların geliştirilmesi amacıyla TİS yapılması sırasında tarafların çıkarlarının çatışmasından doğan ve grev hakkı doğuran uyuşmazlıktır.