Ünite 3: İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları — Önemli Kavramlar

Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işverenin işi nedeniyle, hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen özre uğramasına yol açan ani olaydır. Örneğin, bir işçinin fabrikada çalışırken elini makineye kaptırması iş kazasıdır.

Sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halidir. Örneğin, maden işçilerinde zamanla gelişen akciğer rahatsızlıkları bu sınıfa girer.

Bir kazanın meydana gelmesi için arka arkaya dizilmesi gereken beş temel faktörün (insanın zayıflığı, kişisel özürler, güvensiz hareket/şartlar, kaza olayı, yaralanma) oluşturduğu bütündür. Bu zincirdeki halkalardan biri eksik olursa kaza gerçekleşmez.

Çalışanın iş başında dikkatsizlik, acelecilik veya kurallara uymama gibi nedenlerle yaptığı yanlış ve tehlikeli davranışlardır. Örneğin, koruyucu gözlük takmadan kaynak yapmak güvensiz bir harekettir.

İş ortamında, makinelerde veya ekipmanlarda bulunan ve kazaya zemin hazırlayan fiziksel eksiklik veya tehlikeli durumlardır. Örneğin, bir pres makinesinde koruyucu bariyerin bulunmaması güvensiz bir şarttır.

Sigortalının meslek hastalığına yol açan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın meydana çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun süredir. Bu süre içinde ortaya çıkan hastalıklar sigorta tarafından mesleki kabul edilir.

İş yerindeki zararlı tozların solunması sonucu akciğerlerde birikmesiyle ortaya çıkan mesleki solunum yolu hastalıklarının genel adıdır. Özellikle tozlu ortamlarda çalışanlarda görülür.

Kaya, kum ve kuvars gibi maddelerde bulunan silis tozlarının solunmasıyla oluşan, ülkemizde en çok görülen tehlikeli bir meslek hastalığıdır. Maden, taş ocağı ve dökümhane çalışanlarında sıkça rastlanır.

Pamuk, keten ve kendir tozlarının uzun süre solunması sonucu ortaya çıkan mesleki bir akciğer hastalığıdır. Genellikle pamuklu tekstil fabrikalarında çalışan işçilerde 10-15 yıl sonra görülür.

Kanunen belirlenmiş hastalıklar listesi dışındaki bir rahatsızlığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağı konusundaki uyuşmazlıkları karara bağlamaya yetkili en üst kuruldur.