Ünite 3: İmalat Teknolojisi — Önemli Kavramlar

Belirsiz veya şekilsiz bir maddeden belirli bir geometrik şekli olan katı bir cisim meydana getirme ve ham iş parçası hazırlama işlemidir. Sıvı haldeki metalin kalıba dökülmesi (döküm) bu kavrama en net örnektir.

Katı bir cismi, talaş kaldırmadan, plastik yani kalıcı şekil değişimi yoluyla istenilen forma getirme işlemidir. Metal levhaların silindirler arasından geçirilerek inceltilmesi işlemi olan haddeleme bu yöntemin tipik bir örneğidir.

Katı bir iş parçasının belirli kısımlarının mekanik veya termik yöntemlerle kesilerek şeklinin değiştirilmesi sürecidir. Tornalama ve taşlama gibi talaş kaldırarak yapılan işlemler ile makasla kesme bu gruba girer.

İki veya daha fazla bağımsız iş parçasının mekanik, termik veya kimyasal yöntemlerle bir araya getirilerek tek bir gövde oluşturulması işlemidir. Direnç kaynağı veya cıvatalarla montaj yapılması bu kavrama örnektir.

Şekilsiz bir maddenin, iş parçasının yüzeyine katılaşacak şekilde uygulanarak malzemenin dış etkenlerden korunması veya geliştirilmesi işlemidir. İşlemin sonunda ürünün ağırlığı artar; galvanizleme bu yöntemin en bilinen örneğidir.

Malzemenin iç yapısındaki parçacıkların sarılması, tasfiye edilmesi veya yeni parçacıklar yerleştirilmesi yoluyla kimyasal veya fiziksel özelliklerinin değiştirilmesidir. Çeliğe karbon kazandırma işlemi olan karbonlama buna örnektir.

Temel bir hammaddenin çeşitli ayırıcı ve ayrıştırıcı işlemler kullanılarak parçalanması ve birden fazla farklı mamule dönüştürülmesi sürecidir. Ham petrolden benzin ve fuel-oil elde edilmesi bu üretim türüne örnektir.

Doğadan elde edilen veya üretilen farklı hammaddelerin birleştirici işlemlerle bir araya getirilerek tamamen yeni özelliklere sahip tek bir mamule dönüştürülmesidir. Plastik, cam ve alaşımlı çelik üretimi bu sınıfa girer.

Müşterinin miktar, kalite ve zaman gibi özelliklerini özel olarak belirlediği, standart dışı mamullerin üretildiği sistemdir. Büyük tonajlı bir geminin veya özel bir proses makinesinin üretimi bu sınıfa dahildir.

Makine ve tesislerin sadece tek bir cins mamulü üretecek şekilde özel olarak tasarlandığı ve yerleştirildiği, başka bir ürüne geçişin imkansız veya çok pahalı olduğu sürekli üretim türüdür. Petrol rafinerileri ve çimento fabrikaları bu modelle çalışır.