Ünite 1: İşletme ve Muhasebe Kavramları — Önemli Kavramlar

İnsan ihtiyaçlarını doğrudan veya dolaylı karşılamak amacıyla üretim faktörlerini uyumlu bir şekilde bir araya getiren, ekonomik mal veya hizmet üreterek fayda ve kâr elde etmeyi amaçlayan teknik ve ekonomik birimdir. Örneğin, bir tekstil fabrikası kumaşları işleyip giysi üreterek bir işletme faaliyeti yürütür.

İşletmenin var olma nedenlerini açıklayan ve öncelik sırası mülkiyet yapısına göre değişen amaçlardır. Kâr elde etme, topluma hizmet etme ve varlıklarını sürdürme işletmenin temel genel amaçları arasında yer alır.

İşletmenin kuruluş amaçlarına, türlerine ve niteliklerine göre değişiklik gösteren hedeflerdir. En yüksek kalitede mal üretmek, çalışanları tatmin etmek, istihdam sağlamak ve ucuza mal edip ucuza satmak bunlardandır.

Fiziksel hammaddeleri işleyerek yeni bir mal üreten ve satan ekonomik birimlerdir. Örneğin bir otomobil fabrikası parça ve hammaddeleri birleştirerek araç üretimi yapar.

Toptancılık, yarı toptancılık veya perakendecilik yaparak ticari anlamda malı alıp değiştirmeden satan işletmelerdir. Örneğin bir süpermarket üreticiden aldığı gıda ürünlerini doğrudan tüketiciye satar.

Doğrudan doğruya hizmet üretim ve satışı ile uğraşan ekonomik birimlerdir. Turizm, sağlık, eğitim ve ulaştırma gibi sektörlerde faaliyet gösteren şirketler bu kapsamdadır.

Mali nitelikteki işlemleri para ile ifade edilmiş şekilde kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, raporlayan ve sonuçları yorumlayarak bilgi sağlayan bir bilgi sistemi ve bilim dalıdır. İşletmenin kaynak oluşumunu ve finansal durumunu gözler önüne serer.

Muhasebe sürecinin başladığı aşama olup, mali nitelikli her işlemin yasal veya ticari bir belgeye dayanması zorunluluğunu ifade eder. Fatura, makbuz veya dekont bu fonksiyonun temel dayanaklarıdır.

Parayla ifade edilebilen mali nitelikteki olayların belgelerine dayanarak tarih sırasına göre yevmiye defterine işlenmesi aşamasıdır. Örneğin bankaya yatırılan para bu aşamada deftere kaydedilir.

Zaman sırasına göre kaydedilen bilgilerin niteliklerine göre tasnif edilmesidir. Bu işlem yevmiye defterindeki kayıtların defteri kebir (büyük defter) hesaplarına aktarılmasıyla yapılır.

Dönem sonlarında binlerce işlemin tek tek incelenmesini önlemek amacıyla aynı nitelikteki işlemlerin mizanlar ve mali tablolar aracılığıyla özetlenmesidir. Bilanço ve gelir tablosu bu fonksiyonu yerine getirir.

Muhasebenin modern fonksiyonu olarak adlandırılan, raporlardaki bilgilerin birbiriyle ilişkilerinin incelenerek maliyet hesaplarının yapılması ve geleceğe yönelik kararlara ışık tutulması sürecidir.

İşletmenin varlıklarını, sermayesini ve borçlarını belirleyen, faaliyet sonuçlarını ve değişimleri izleyen genel muhasebe dalıdır. İşletmenin genel mali tablosunu ortaya koyar.

Üretilen mal veya hizmetin üretim maliyetini saptayan, maliyet kontrolü sağlayan ve üretim yapan işletmeler için geçerli olan muhasebe türüdür. Hammadde, işçilik ve genel imalat giderlerini hesaplar.

Genel muhasebe ve maliyet muhasebesinin ürettiği bilgileri yönetim kararlarına yönelik olarak derleyen ve kullanan muhasebe dalıdır. Yöneticilerin stratejik kararlar almasını destekler.

Mali nitelikteki işlemlerin muhasebe terimleriyle, tarih sırasına göre ve yasal kurallara uygun olarak kaydedildiği zorunlu defterdir. Borçlu ve alacaklı hesapları gösterir.

Yevmiye defterine tarih sırasıyla kaydedilmiş hesapların, aynı nitelikteki işlemleri bir arada gösterecek biçimde hesap başlıkları altında toplandığı büyük defterdir.

İşe başlama tarihinde ve her hesap dönemi sonunda çıkarılan envanterlerin ve bilançoların detaylı olarak kaydedildiği, sayfaları sıra numaralı ciltli defterdir.