Ünite 10: İş Tasarımı ve Örgüt Yapısı — Önemli Kavramlar

Çalışanlar tarafından yerine getirilecek olan işin planlanması, özelliklerinin belirlenmesi ve yerine getirilmesi için gerekli çalışma ortamının oluşturulması faaliyetleridir. Amacı, çalışanların motivasyonunu ve iş tatminini artırarak performansı yükseltmektir.

Bireyin işe yönelik performansından hemen sonra ortaya çıkan, kişinin davranışlarını olumlu yönde etkileyen ve kendini takdir etme, tatmin olma gibi olumlu duyguları artıran ödüllerdir.

Organizasyonun gerçekleştirmesi gereken işi tanımlanabilecek en küçük görevlere ayırarak çalışanın bu sınırlı görevde uzmanlaşmasını sağlayan geleneksel iş tasarımı yöntemidir. Örneğin, montaj hattındaki bir işçinin sadece tek bir vidayı sıkması bu yaklaşıma örnektir.

Çalışanın yaptığı işlerle aynı zorluk ve aynı sorumluluk düzeyinde olan diğer görevlerin mevcut işine eklenmesini ifade eden yatay iş büyütme uygulamasıdır.

Çalışanların monotonluktan kurtulması ve yeni beceriler kazanması amacıyla, belirli periyotlarla farklı görev ve departmanlar arasında yerlerinin değiştirilmesi sürecidir.

Çalışanın sorumluluklarını, iş üzerindeki kontrol derecesini ve karar alma yetkisini artırmayı hedefleyen dikey iş yükleme uygulamasıdır.

İşin başarıyla yerine getirilebilmesi için çalışanın farklı yetenek ve becerilerini kullanmasını gerektiren değişik faaliyetlerin bulunma derecesidir.

Bir çalışanın yaptığı işin, başlangıcından bitişine kadar olan bütünsel bir sürecin ne kadarını kapsadığını gösteren boyuttur. Örneğin, bir marangozun bir dolabı tasarlayıp, üretip, monte etmesi yüksek görev kimliğine örnektir.

Yapılan işin, organizasyon içindeki diğer çalışanların işleri veya organizasyon dışındaki insanların yaşamları üzerinde yarattığı önemli ve vazgeçilmez etkidir.

Çalışanın işini planlama, zamanlama ve uygulama yöntemlerini seçme konusunda sahip olduğu özgürlük, bağımsızlık ve karar alma derecesidir.

Çalışanın gerçekleştirdiği faaliyetlerin performansı ve sonuçları hakkında doğrudan, açık ve net bilgi edinebilme derecesidir.

Bireyin işe yönelik algı, ihtiyaç ve tepkilerinin sosyal çevre (iş arkadaşları, yöneticiler) ve geçmiş davranışlar tarafından şekillendirildiğini savunan iş tasarımı modelidir.

Çalışanların ulaşmakla yükümlü oldukları hedeflerin belirginleştirilmesi, bu hedeflerin zorluk derecesi ve geri besleme mekanizmaları ile performansı artırmayı amaçlayan teoridir.

Toplam çalışma süresi değişmemek kaydıyla, çalışanın günlük işe başlama ve bitiş saatlerini kendi tercihlerine göre belirlemesine olanak tanıyan alternatif çalışma biçimidir.

Normalde tek bir tam zamanlı çalışanın yapması gereken görev ve sorumlulukların, iki veya daha fazla yarı zamanlı çalışan arasında paylaştırılarak yürütülmesidir.