Schuman PlanıFransa Dışişleri Bakanı Robert Schuman tarafından 9 Mayıs 1950'de açıklanan, Fransız ve Alman kömür-çelik üretimini tek bir uluslarüstü otorite altında birleştirmeyi öngören plandır. Bu plan, Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kurulmasını sağlayarak Avrupa bütünleşmesinin ilk somut adımını oluşturmuştur.
Füzyon Antlaşması1965 yılında Brüksel'de imzalanan ve 1967'de yürürlüğe giren, Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu, Avrupa Ekonomik Topluluğu ve Euratom'un kurumsal organlarını tek bir çatı altında birleştiren antlaşmadır. Bu birleşme sonucunda 'Avrupa Topluluğu' (AT) kavramı ortaya çıkmıştır.
Schengen Antlaşması1985 yılında Lüksemburg'un Schengen kasabasında beş üye ülke arasında imzalanan ve sınır kapılarındaki polis ve gümrük kontrollerini kaldırmayı amaçlayan anlaşmadır. Zamanla genişleyen bu anlaşma, üye ülkeler arasında iç sınırların tamamen kaldırılmasını ve serbest dolaşımı sağlamıştır.
Maastricht Antlaşması1991 yılında imzalanan ve Avrupa Topluluğu'nu üç sütunlu bir yapıya sahip olan 'Avrupa Birliği'ne (AB) dönüştüren kurucu antlaşmadır. Bu antlaşma ile ekonomik ve parasal birlik, ortak para birimi (Euro) ve Avrupa vatandaşlığı gibi kavramlar hayata geçirilmiştir.
Avrupa Tek Senedi1987 yılında yürürlüğe giren, ortak pazarın önündeki engelleri kaldırarak malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımını tam anlamıyla sağlamayı hedefleyen antlaşmadır. Ayrıca Avrupa Konseyi'ni kurumsal bir yapıya kavuşturmuş ve dış politika iş birliğini başlatmıştır.
EFTA (Avrupa Serbest Mübadele Birliği)İngiltere öncülüğünde 1960 yılında kurulan, uluslarüstü bir yapı içermeyen ve sadece sanayi mallarında serbest ticareti öngören bölgesel ekonomik birliktir. AET'nin ortak dış gümrük tarifesine karşı çıkan devletler tarafından bir alternatif olarak kurulmuştur.
Truman DoktriniABD Başkanı Harry Truman tarafından 1947 yılında ilan edilen, komünizm tehdidi altındaki Türkiye ve Yunanistan'a askerî ve ekonomik yardım yapılmasını öngören doktrindir. Soğuk Savaş döneminde ABD'nin Avrupa'daki nüfuzunu artıran ilk önemli siyasi hamlelerden biridir.
Marshall Planı1947 yılında ABD tarafından ilan edilen ve savaş sonrası yıkıma uğrayan Avrupa ülkelerinin ekonomik olarak yeniden kalkınmasını amaçlayan geniş kapsamlı yardım programıdır. Yardımdan yararlanan ülkelerin koordinasyonu sağlaması, Avrupa'da ilk kurumsal iş birliği adımlarını tetiklemiştir.
Pan-Avrupa HareketiKont Richard Coudenhouve-Kalergi tarafından iki savaş arası dönemde ortaya atılan ve federal bir Avrupa devletleri birliğini savunan düşüncedir. Bu düşünce, savaş sonrasında kurulacak olan federalist hareketlerin ve Avrupa Konseyi gibi yapıların entelektüel zeminini hazırlamıştır.
Ventotene Manifestosu1941 yılında İtalyan direnişçiler Altiero Spinelli ve arkadaşları tarafından sürgündeyken kaleme alınan, ulusal orduların olmadığı ve uluslarüstü federal bir Avrupa hükümetinin kurulmasını öneren belgedir. Avrupa Federalist Hareketi'nin temel vizyon belgesi kabul edilir.
Avrupa Konseyi1949 yılında Strasbourg merkezli olarak kurulan, insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarında iş birliğini amaçlayan siyasi örgüttür. Savunma konularını tarafsız üyeleri nedeniyle kapsam dışında tutan örgütün en büyük başarısı 1950 tarihli Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'dir.
Avrupa Savunma Topluluğu (AST)1952 yılında Altı üye ülke arasında imzalanan, ortak bir Avrupa ordusu ve savunma bütçesi oluşturmayı hedefleyen ancak Fransız Parlamentosu'nun onaylamaması nedeniyle hayata geçemeyen başarısız askeri bütünleşme girişimidir.
Batı Avrupa Birliği (BAB)1948 Brüksel Antlaşması'na dayanan ve 1954 Paris Antlaşmaları ile İtalya ve Almanya'yı da kapsayacak şekilde kurulan askeri ve savunma iş birliği örgütüdür. NATO'nun kurulmasıyla işlevini büyük ölçüde kaybetmiş ve 2011 yılında resmen feshedilmiştir.
Euratom (Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu)1957 Roma Antlaşması ile kurulan, üye ülkeler arasında nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla ortaklaşa geliştirilmesini, araştırılmasını ve güvenlik standartlarının belirlenmesini amaçlayan topluluktur.
Ankara Antlaşması (1963)Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan ve Türkiye'ye topluluğa 'ortak üye' statüsü kazandıran ortaklık antlaşmasıdır. Türkiye-AB ilişkilerinin hukuki temelini oluşturur.
Gündem 2000Avrupa Komisyonu tarafından 1997 yılında açıklanan, AB'nin 2000'li yıllardaki genişleme stratejisini, ortak tarım politikasındaki reformları ve yeni mali çerçevesini belirleyen kapsamlı politika belgesidir.
Avrupa Para Enstitüsü (IME)Maastricht Antlaşması çerçevesinde 1994 yılında kurulan, üye ülke merkez bankaları arasındaki iş birliğini artırmayı ve tek para birimine geçişi koordine etmeyi amaçlayan, 1998'de yerini Avrupa Merkez Bankası'na bırakan geçici kurumdur.
Avrupa Merkez Bankası (AMB)1998 yılında kurulan, Euro Bölgesi'nde para politikasını yöneten, fiyat istikrarını sağlamakla görevli ve ortak para birimi Euro'nun basım ve yönetim yetkisine sahip olan bağımsız uluslarüstü kurumdur.
Barselona Bildirgesi1995 yılında AB üyesi ülkeler ile 12 Akdeniz ülkesi arasında imzalanan, bölgede barış, güvenlik, istikrar ve ekonomik ortaklık kurmayı amaçlayan Avrupa-Akdeniz Ortaklığı'nın kurucu belgesidir.
Nice Antlaşması2000 yılında kabul edilen ve 2003'te yürürlüğe giren, AB'nin Doğu Avrupa ülkelerini kapsayacak büyük genişleme dalgasına hazırlanabilmesi için kurumların üye sayılarını ve oylama ağırlıklarını yeniden düzenleyen antlaşmadır.
Amsterdam Antlaşması1997 yılında imzalanıp 1999'da yürürlüğe giren, Maastricht Antlaşması'nda öngörülen reformları derinleştiren, istihdam, sosyal politika ve adalet alanlarında AB'nin yetkilerini artıran kurucu antlaşmadır.
Yetki İkamesi (Subsidiarité)AB hukukunda, kararların vatandaşa en yakın düzeyde alınmasını öngören, bir konuda yerel veya ulusal düzeyde çözüm üretilemediği takdirde ancak AB düzeyinde müdahale edilmesini savunan temel yönetim ilkesidir.
Avrupa Siyasal İşbirliği (EPC)1970 yılında başlatılan, üye ülkelerin dış politika konularında ortak tutumlar geliştirmesini ve uluslararası krizlerde koordineli hareket etmesini amaçlayan, daha sonra ortak dış ve güvenlik politikasına dönüşen gayriresmi iş birliği mekanizmasıdır.
Lüksemburg Uzlaşması1966 yılında Fransa'nın 'boş koltuk' politikası krizini çözmek amacıyla kabul edilen, topluluk içinde hayati ulusal çıkarlar söz konusu olduğunda oy çokluğu yerine oy birliği aranmasını öngören ve hükümetlerarası yönetimi güçlendiren uzlaşıdır.
Avrupa Sosyal ŞartıAvrupa Konseyi bünyesinde hazırlanan ve üye ülkelerde sosyal ve ekonomik hakları güvence altına almayı amaçlayan, işçi hakları, sosyal güvenlik ve çalışma koşullarını düzenleyen temel insan hakları sözleşmesidir.
