Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Kamu Yönetimi Lisans Programı » Karşılaştırmalı Siyasal Sistemler
← Ünite 2

Ünite 2: Siyasi Yönetim Biçimleri – 1 — Önemli Kavramlar

Siyasi Rejim
Siyasi erkin kimler tarafından ve nasıl kullanılacağına, iktidarın nasıl el değiştireceğine ve ne gibi sınırlamalara tabi olacağına ilişkin yazılı ve yazısız kurallar dizisidir.
Modern Toplum
Aydınlanma ve sanayileşme süreçlerinin sonucu olarak ortaya çıkan, rasyonel bireyin, kentleşmenin, kapitalist üretimin ve çift yönlü yöneten-yönetilen ilişkilerinin hakim olduğu toplum tipidir.
Temsili Demokrasi
Egemenlik yetkisiyle donatılmış vatandaşların, belirli aralıklarla yapılan özgür seçimlerle kendi temsilcilerini seçerek kendilerini dolaylı olarak yönettikleri rejim biçimidir.
Kuvvetler Ayrılığı İlkesi
Devletin yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara verilerek iktidarın tek elde toplanmasını ve kötüye kullanılmasını engellemeyi amaçlayan anayasal ilkedir.
Otoriterizm
Siyasi özgürlükleri kısıtlayan, resmi bir ideolojisi olmayan, temel amacı iktidardaki kişi veya grubun sürekliliğini sağlamak olan baskıcı rejim biçimidir.
Totalitarizm
Tüm toplumsal, ekonomik ve bireysel alanları resmi bir ideoloji doğrultusunda kontrol eden, tekelci tek partiye ve yaygın terör/korku mekanizmalarına dayanan aşırı baskıcı rejimdir.
Organizmacı Toplum Kuramı
Toplumu canlı bir organizmaya, devleti ise bu organizmanın düşünen beynine benzeten; tüm organların (bireylerin ve sınıfların) uyum ve dayanışma içinde çalışmasını savunan görüştür.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Pretoryenizm
Ulusal ordunun sivil siyasi alana müdahale ederek yönetimi doğrudan ele geçirdiği veya sivil hükümetleri yönlendirdiği askeri rejim biçimidir.
Devlet
Sınırları belirli bir toprak parçası üzerinde yaşayan nüfus üzerinde meşru şiddet kullanma tekeline sahip, kurumsallaşmış ve egemen en üstün siyasi örgütlenmedir.
Hükümet
Devleti yönetme yetkisini anayasal kurallar çerçevesinde belirli bir süreliğine devralan, seçilmiş kişilerden oluşan geçici icra organıdır.
Anayasal Monarşi
Hükümdarın (monarkın) yetkilerinin bir anayasa ve seçilmiş parlamento tarafından sınırlandırıldığı, monarkın sembolik yetkilere sahip olduğu devlet biçimidir.
Cumhuriyet
Devlet başkanlığının soy esasına dayanmadığı, kamusal yararı ve vatandaşların yasal eşitliğini temel alan, yöneticilerin seçimle iş başına geldiği devlet biçimidir.
Üniter Sistem
Egemenliğin tek bir merkezde toplandığı, yasama, yürütme ve yargı organlarının tek olduğu ve yerel birimlerin merkeze bağlı olarak çalıştığı devlet yapılanmasıdır.
Federal Sistem
Egemenliğin merkezi (federal) devlet ile kurucu (federe) devletler arasında paylaşıldığı, her birimin kendi anayasasına ve yasama organına sahip olduğu devlet yapılanmasıdır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Federe Devlet
Bir federasyonu oluşturan, kendi sınırları içinde yasama, yürütme ve yargı yetkisine sahip olan ancak uluslararası kişiliği bulunmayan kurucu devlet veya eyalettir.
Parlamenter Sistem
Yasama ve yürütme organlarının yumuşak bir şekilde ayrıldığı, yürütmenin parlamentonun güvenine dayandığı ve iki başlı olduğu hükümet sistemidir.
Başkanlık Sistemi
Yasama ve yürütmenin sert bir şekilde ayrıldığı, yürütmenin tek başlı olup doğrudan halk tarafından seçilen Başkan tarafından temsil edildiği hükümet sistemidir.
Yarı-Başkanlık Sistemi
Doğrudan halk tarafından seçilen güçlü bir cumhurbaşkanı ile parlamentonun güvenine dayanan bir başbakanın yürütme yetkisini paylaştığı karma hükümet sistemidir.
Cohabitation (Kohabitasyon)
Yarı-başkanlık sistemlerinde, doğrudan halk tarafından seçilen cumhurbaşkanı ile parlamento çoğunluğuna dayanan başbakanın farklı siyasi partilerden olması durumudur.
Impeachment
Başkanlık sisteminde, başkanın veya üst düzey kamu görevlilerinin suç teşkil eden eylemlerinden dolayı yasama organı tarafından yargılanması ve görevden alınması sürecidir.
Çifte Meşruiyet
Başkanlık sisteminde hem yürütme organının (Başkan) hem de yasama organının (Parlamento) güç ve yetkilerini doğrudan halktan, ayrı seçimlerle alması durumudur.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Güvenoyu
Parlamenter sistemlerde yeni kurulan hükümetin göreve başlayabilmesi veya görevine devam edebilmesi için parlamentonun çoğunluğunun desteğini alması gereken anayasal usuldür.
Vesayet Denetimi
Üniter devletlerde, merkezi yönetimin yerel yönetimlerin eylem ve kararlarının kanunlara uygunluğunu denetleme ve kontrol etme yetkisidir.
İki Kamaralı Parlamento
Yasama organının, genellikle biri halkı (milletvekilleri) diğeri ise bölgeleri veya eyaletleri (senato) temsil eden iki ayrı meclisten oluşması yapısıdır.
Patrimonyal Devlet
Devlet topraklarının ve kaynaklarının hükümdarın kişisel mülkü sayıldığı, kamu alanı ile özel alan ayrımının bulunmadığı geleneksel devlet modelidir.