Küreselleşme, genellikle modern ya da 21. yüzyıla özgü bir olgu gibi algılansa da, tarihsel süreçte kapitalizmin gelişimiyle doğrudan bağlantılı, köklü bir geçmişe sahiptir. En genel tanımıyla küreselleşme; üretim faktörleri olan sermayenin ve işgücünün coğrafi sınırları aşarak serbestçe hareket etmesi, bu hareketliliğin önündeki yasal, fiziki ve ekonomik engellerin ortadan kalkması sürecidir. Bu süreç, dünya iktisat tarihinde doğrusal bir çizgide ilerlememiş; krizler, savaşlar ve politika değişiklikleriyle şekillenen farklı evrelerden geçmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu'nun 19. yüzyıl öncesindeki iktisadi yapısı, Batı Avrupa'da gelişen kapitalist modelden oldukça farklı, kendine özgü (sui generis) bir nitelik taşımaktaydı. Bu özgünlüğün en temel göstergelerinden biri, ülkede bağımsız bir yerli burjuva sınıfının ortaya çıkışının engellenmiş olması ve büyük servetlerin özel şahısların elinde toplanmasını önleyen mekanizmaların varlığıdır. Tanzimat Dönemi'ne kadar mülkiyet güvenliğinin tam anlamıyla kurumsallaşmaması ve müsadere gibi uygulamalar, özel servet birikimini sınırlandırmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu'nda para kullanımı sadece kentli ve kasabalı nüfusla sınırlı kalmamış, özellikle 16. yüzyıldan itibaren kırsal kesime de geniş ölçüde yayılmıştır. Köylüler, göçerler, zanaatkârlar ve tüccarlar günlük ekonomik faaliyetlerinde, alışverişlerinde ve devlete olan yükümlülüklerinde aktif olarak madeni para kullanmışlardır. Bu dönemde kasaba ve kentlerde küçük ölçekli ticareti finanse eden, sosyal ve ekonomik hayatı canlandıran yoğun kredi ağları gelişmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş ve genişleme dönemlerinde kamu gelirleri, düzenli ve sistemli vergi tahsilatına dayanmaktaydı. Bu sistemin merkezinde, imparatorluğun temel ekonomik faaliyeti olan tarım ve hayvancılık yer almaktaydı. Hayvanlar üzerinden maktu veya nispi olarak alınan Ağnam vergisi ile Müslüman tebaanın ektiği toprakların ürünleri üzerinden alınan ve genel olarak %10 oranına tekabül eden Aşar (Öşür) vergisi, devlet bütçesinin en sarsılmaz sütunlarını oluşturuyordu.
1770-1840 yılları arasındaki dönem, Osmanlı İmparatorluğu açısından hem askeri mücadelelerin yoğunlaştığı hem de devlet yapısını modernize etmeye yönelik kapsamlı reformların hayata geçirildiği bir geçiş evresi olmuştur. Bu dönemde gerçekleştirilen reformlar ve üst üste gelen savaşlar, Osmanlı maliyesini kronikleşen büyük bütçe açıklarıyla karşı karşıya bırakmıştır. Özellikle 1820-1830 yılları arasında bütçe açıkları zirve noktasına ulaşmış, bu durum devleti yeni vergi kaynakları üzerinde doğrudan denetim kurmaya ve alternatif iç borçlanma yöntemleri aramaya sevk etmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu'nda modern anlamda bankacılık faaliyetleri başlamadan önce, finansal ihtiyaçlar ve borç ilişkileri geleneksel aktörler üzerinden yürütülmekteydi. 18. yüzyıldan itibaren özellikle başkent İstanbul'da, kısa vadeli borçlanma mekanizmalarını destekleyen ve bireysel yatırımcıların varlığını besleyen kurumsal yapılar ortaya çıkmaya başladı. Bu yapıların ilk örnekleri arasında para vakıfları yer almaktaydı.
Osmanlı İmparatorluğu'nun mali idari yapılanması vilayetler, sancaklar ve kazalar olmak üzere üç temel idari birimden oluşmaktadır. Bu yapının en üst düzey mali sorumlusu Defterdar'dır. Vilayet düzeyindeki mali teşkilat, idari olarak doğrudan Maliye Nezareti'ne bağlı olmakla birlikte, yerel yönetim mekanizması içinde vilayetin valisine de tabidir.
19. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve mali kurumları, Batılılaşma hareketlerine dayanan bir kurumsal yapı sergilemiştir. Bu dönemde kurulan pek çok ekonomik kurum, özellikle de devletin borçlanması üzerinde doğrudan denetim kuran Düyun-u Umumiye gibi yapılar, Avrupa sermayesinin siyasi ve ekonomik tercihlerine uygun olarak Osmanlı ekonomisini şekillendirmiştir. Islahat ve Tanzimat Fermanları ile birlikte siyasal ve ekonomik gücün merkezi devletin elinde toplanması yönünde adımlar atılmış olsa da, 19. yüzyılın sonuna gelindiğinde Osmanlı ekonomisi kronikleşen bütçe açıkları ve dış bağımlılık sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu, 1838 yılında imzalanan Balta Limanı Ticaret Anlaşması'ndan itibaren uzun yıllar boyunca dışa açık ve liberal bir iktisat politikası izlemiştir. Ancak 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte bu serbest ticaret düzeni radikal bir biçimde değişmiş ve Osmanlı ekonomisi hızla içe kapanmıştır. Bu yeni dönem, 'iktisadi milliyetçilik' veya 'milli iktisat' olarak adlandırılmaktadır.
Erken Cumhuriyet Dönemi (1923-1930), Osmanlı İmparatorluğu'ndan devralınan ağır ekonomik enkazın ardından ulus-devletin inşa edildiği ve iktisadi bağımsızlığın siyasal egemenlikle taçlandırılmaya çalışıldığı bir geçiş dönemidir. Bu dönemde uygulanan maliye politikalarında 'milli iktisat' ilkesi temel belirleyici güç olmuştur. Devlet, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nın yarattığı yıkımı onarmak, iç pazarı bütünleştirmek ve ulusal bir sermaye birikimi yaratmak amacıyla ekonomiye rasyonel ve doğrudan müdahalelerde bulunmuştur.
1970'li yıllardan itibaren gelişmekte olan ülkelerin finansal sistemlerinde fiyat artışları ve kontrol mekanizmaları güç kazanmıştır. 1973 yılında Bretton Woods Anlaşması'nın çöküşü, uluslararası mali sistemde serbest kur politikalarının benimsenmesine yol açmıştır. Bu çöküşle birlikte, gelişmekte olan ülkelerden gelişmiş ülkelere doğru sermaye ihracatı hızlanmış ve Neoliberal Küreselleşme olarak adlandırılan yeni bir evreye geçilmiştir.