Ünite 5: Döviz Piyasası ve Kur Politikaları — Önemli Kavramlar

Farklı ülkelerin ulusal para birimlerinin birbirleriyle alınıp satıldığı, küresel ölçekte faaliyet gösteren finansal piyasadır.

Bir ülke para biriminin, başka bir ülkenin para birimi cinsinden ifade edilen fiyatı veya değişim oranıdır.

Döviz kurunun hiçbir devlet veya merkez bankası müdahalesi olmaksızın, piyasadaki arz ve talep koşullarına göre serbestçe belirlendiği rejimdir.

Döviz kurunun önceden belirlenmiş belirli bir bant içerisinde dalgalanmasına izin verilen, bu bandın dışına çıkıldığında ise merkez bankasının müdahale ettiği güdümlü kur rejimidir.

Kurların piyasada serbestçe dalgalanıyor gibi görünmesine rağmen, merkez bankasının iç politika hedeflerine ulaşmak amacıyla kura örtülü şekilde müdahale ettiği rejimdir.

Uluslararası ticaret engellerinin olmadığı varsayımı altında, farklı ülkelerde üretilen özdeş malların tek bir fiyata sahip olması gerektiğini savunan yaklaşımdır.

Tek fiyat kanununun genel fiyat düzeyine uygulanmasıyla elde edilen, iki ülkenin para birimleri arasındaki kurun ülkelerin fiyat düzeyleri oranına eşit olması gerektiğini savunan teoridir.

Kısa vadede yerli ve yabancı para cinsinden mevduatların sürdürülebilmesi için her iki varlığın beklenen getirilerinin birbirine eşit olması gerektiğini belirten koşuldur.

Döviz kurunun parasal bir şoka veya müdahaleye kısa vadede aşırı tepki vererek uzun dönemli denge seviyesinin çok ötesine geçmesi, uzun vadede ise kısmen toparlanması durumudur.

Merkez bankasının döviz piyasasına yaptığı müdahalenin para arzı ve faizler üzerindeki etkisini nötrlemek amacıyla eş zamanlı olarak açık piyasa işlemleriyle piyasadan para çekmesi veya vermesidir.

Sterilize müdahale sonrasında faizler değişmese bile, piyasadaki yerli ve yabancı varlık oranlarının değişmesi nedeniyle yatırımcıların portföylerini yeniden dengeleme sürecinde kurun etkilenmesidir.

Merkez bankasının döviz piyasasına yaptığı müdahalelerin, piyasa aktörleri tarafından gelecekteki para politikası adımlarına dair bir ipucu olarak algılanıp kur beklentilerini değiştirmesidir.

Ülkelerin ulusal para birimlerinin değerini doğrudan belirli bir miktar altına sabitledikleri ve paranın altına konvertibl olduğu tarihsel sabit kur sistemidir.

1944 yılında kurulan, üye ülkelerin para birimlerinin ABD dolarına, ABD dolarının ise altına sabitlendiği uluslararası sabit döviz kuru sistemidir.

1979 yılında Avrupa ülkeleri arasında kur dalgalanmalarını azaltmak ve ekonomik entegrasyonu teşvik etmek amacıyla kurulan, ortak hesap birimi ECU ve kur mekanizmasını barındıran sistemdir.

Avrupa Para Sistemi üyesi ülkelerin para birimlerinin birbirlerine karşı belirli bir dar marj içerisinde sabit kalmasını zorunlu kılan mekanizmadır.

Sabit kur rejimi uygulayan bir ülkede, devletin veya merkez bankasının kararıyla ulusal para biriminin dış değerinin (yabancı paralar karşısındaki değerinin) düşürülmesidir.