Ünite 11: Basın İşletmelerinde Personel Yapısı, Gazetecilerin Çalıştırılmasındaki Hukuki Düzenlemeler ve Sorunlar — Önemli Kavramlar

Haber ve fikir üreten, kültürel endüstriye dahil olan ve üretilen haberleri gazete gibi fiziksel bir ürün aracılığıyla sunarak kamuyu bilgilendirme görevi üstlenen iktisadi birimdir. Örnek olarak günlük ulusal gazeteler gösterilebilir.

Basın işletmelerinde basım aşamasına gelinceye kadar gazetenin tüm içeriğini hazırlayan, fikir işçilerinin (muhabir, yazar, editör) yer aldığı ve gazetecilik mükemmelliği kriteriyle çalışan bölümdür.

Basın işletmelerinde baskı ve basım gibi teknik işlerin yürütüldüğü, kar, verimlilik ve dönme hızı gibi net başarı kriterlerine sahip olan teknik kadrodur.

Bedensel güçten çok fikri gücünü kullanarak basın işletmelerinde eser ve içerik üreten gazetecileri tanımlayan hukuki ve mesleki kavramdır.

Türkiye'de gazete, mevkute ve ajanslarda fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışan gazetecilerin çalışma koşullarını, ücret ödeme esaslarını ve sosyal haklarını düzenleyen özel yasal düzenlemedir.

Basın İş Yasası'na göre hizmet sözleşmesiyle çalıştırılması gerekirken, haklarından mahrum bırakılmak amacıyla 4857 sayılı Genel İş Yasası hükümlerine göre istihdam edilen gazetecilerdir.

5187 sayılı Basın Yasası gereğince, her süreli yayında bulunması zorunlu olan ve yazı işleri bölümündeki yayın faaliyetlerinin yasal sorumluluğunu taşıyan yetkili kişidir.

Basın işletmesinin yazı işleri bölümünü yöneten, haber ve yayın etiğine uygun kararlar alan, gazetenin mutlak hakimi konumundaki üst düzey yöneticidir.

Herhangi bir kadroya bağlı olmaksızın, Borçlar Yasası'nın hizmet, eser veya vekalet akdi hükümlerine göre dışarıdan içerik üreten ve genellikle güvencesiz çalışan gazetecidir.

Eserlerini gazete, dergi ve internet ortamında yayınlayarak gelir elde eden müellif, ressam ve gazetecilerin serbest meslek erbabı sayılmasını ve belirli kazançlarının vergiden istisna edilmesini sağlayan maddedir.

Gazetecilerin ekonomik, sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla 1952 yılında kurulmuş olan, gazetecilik iş kolundaki temel örgütlenmedir.

İşveren baskısı ve işten çıkarılma korkusu nedeniyle Türkiye Gazeteciler Sendikası'na üye olan gazetecilerin üyelik bilgilerinin işverene bildirilmediği özel uygulamadır.

1990'ların başında basında teknolojik ilerlemeyle birlikte tipo ve fotodizgi aşamalarının yerini alarak gazetelerin bilgisayar ortamında hazırlanmaya başlandığı süreçtir.

1980'lerden sonra Türk basınında meslek dışı işadamlarının sermaye girerek gazete satın almasıyla başlayan ve günümüzde tüm medyaya hakim olan sahiplik yapısıdır.