Feminist Film EleştirisiSinemadaki kadın temsilini babaerkil ideoloji bağlamında sorgulayan, filmlerdeki cinsiyetçi kalıpları deşifre eden ve alternatif feminist film üretimini savunan eleştirel yaklaşımdır. Örnek olarak, klasik Hollywood filmlerindeki kadınların sadece erkek arzusunun nesnesi olarak sunulmasını eleştirmesi verilebilir.
Toplumsal Cinsiyet (Gender)Biyolojik cinsiyetten farklı olarak, toplumun kadın ve erkeklere yüklediği kültürel, sosyal ve ideolojik rolleri ifade eden kavramdır. Feminist eleştiri filmlerde kadının biyolojik kimliğinden ziyade toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl inşa edildiğini inceler.
Göstergebilimsel YöntemFilmlerdeki imgelerin, belirtilerin, retorik kalıpların ve anlatı biçimlerinin dilsel terimlerle adlandırılarak anlamlandırılmasını sağlayan yöntemdir. Laura Mulvey'in benzetmesiyle, görünmez mürekkebin okunur hale gelmesi gibi filmsel kodların çözülmesini sağlar.
Psikanalitik Feminist EleştiriFreud'un kuramının Lacancı okumalarını temel alarak insan bilinçdışının babaerkil yapılar tarafından nasıl şekillendirildiğini ve sinemada nasıl yansıtıldığını inceleyen yaklaşımdır. Kadının filmsel sunumunu ve cinsel farklılıkları analiz ederken en çok başvurulan araçtır.
Ahbap (Buddy) Filmleri1970'li yıllarda feminist eleştirinin baskısı ve kadın karakter yaratma korkusu nedeniyle yapımcıların kadınları tamamen elimine edip sadece erkek karakterler arasındaki ilişkilere odaklandığı film türüdür. Örnek olarak 'Easy Rider' veya 'Butch Cassidy and the Sundance Kid' verilebilir.
Frauen und film (Kadın ve Film)Almanya'da feminist film kültürünün gelişmesinde büyük rol oynayan, ödül komitelerinde kadın temsilini artırmayı, kamera arkasındaki kadınların emeğini görünür kılmayı ve ataerkil sinemayı eleştirmeyi amaçlayan dergidir.
Filmin Grenine Karşı Okuma (Reading Against the Grain)Klasik sinemayı monolitik bir babaerkil yapı olarak görmek yerine, filmleri çelişkilerle, boşluklarla ve dil sürçmeleriyle dolu metinler olarak ele alan ve ataerkil ideolojinin açık verdiği noktaları yakalayan feminist yöntemdir.
Görsel Haz ve Anlatı SinemasıLaura Mulvey'in 1975 yılında yayımlanan ve sinemadaki erkeğin etkin bakışı ile kadının edilgin nesne konumunu psikanalitik temelde inceleyen çığır açıcı makalesidir. Klasik sinemadaki dikizci ve gözetlemeci hazzı masaya yatırır.
Etkin Özne / Edilgin NesneSinemada erkeğin olayları ve bakışı kontrol eden etkin özne, kadının ise erkeğin arzusunun tatmini için sergilenen edilgin nesne konumunda olmasını ifade eden kavramdır. Aşk Mabudesi filminde Ekrem etkin özne, Leyla ise edilgin arzu nesnesidir.
Dikizci ve Gözetlemeci Bakış (Voyeurism)Sinemada seyircinin ve kameranın, perdedeki kadın bedenini bir nesne gibi gizlice ve zevkle izleme mekanizmasını ifade eder. Mulvey'e göre klasik sinema bu görsel haz üzerine kuruludur.
FetişleştirmeKadın bedeninin bütünlüğü yerine gözleri, dudakları veya yüzü gibi parçalarının yakın planlarla ekrana getirilerek erkeğin görsel hazzına sunulması ve korkuların bu şekilde bertaraf edilmesidir.
Lacancı PsikanalizJacques Lacan'ın Freud'un teorilerini dilbilim ve yapısalcılıkla yeniden yorumladığı, feminist film eleştirmenlerinin babaerkil ideolojinin ve simgesel düzenin işleyişini kavramsallaştırırken kullandıkları kuramsal çerçevedir.
Simgesel DüzenDilin, yasaların ve kültürel normların egemen olduğu, babaerkil yapının bireyin bilinçdışını yapılandırdığı düzeni ifade eder. Piyano filminde Ada'nın konuşmayı reddetmesi bu simgesel düzene başkaldırıdır.
Liberal Feminist EleştiriKapitalist toplum içinde kadınlara eşit haklar ve özgürlük verilmesini savunan, filmlerdeki klişeleşmiş cinsiyetçi rollerin ortadan kaldırılması ve kadının doğru temsil edilmesi için çaba harcayan eleştirel yaklaşımdır.
Marksist-Sosyalist Feminist EleştiriKadına yönelik baskı ve değersizleştirmenin kökeninde kapitalist sistemin ve sınıfsal sömürünün yattığını savunan, toplumsal cinsiyetten ziyade ekonomik koşullara odaklanan eleştirel yaklaşımdır.
Radikal Feminist EleştiriKadınların ezilmesinin temel nedeninin kapitalizm değil, tüm toplumsal sistemlerde var olan babaerkil egemenlik olduğunu savunan ve sinemada kadınların kendi üretim alanlarını yaratmasını amaçlayan akımdır.
Siyah Feminist EleştiriKadın sorunlarının sadece cinsiyet eksenli olmadığını, ırksal sorunlarla ve renkli kadınların (Women of Color) yaşadığı ayrımcılıkla birlikte ele alınması gerektiğini savunan eleştirel yaklaşımdır.
Lezbiyen Feminist EleştiriErkek egemen yapıyı ve heteronormatif ilişkileri tamamen reddederek cinsel çoğulculuğu ve kadınlar arası ilişkileri merkeze alan feminist eleştirel yaklaşımdır.
Arzu Uğruna ÇilecilikRené Girard'ın kavramından hareketle, melodram karakterlerinin nesneyi ele geçirmek veya arzuyu gizlemek amacıyla kendilerini bilinçli olarak acı çektirme, rol yapma ve mutsuzluğa mahkum etme sürecidir. Aşk Mabudesi'nde Leyla ve Ekrem'in ayrılığı bu duruma örnektir.
Dolayımlayıcı (Mediateur)René Girard'ın arzu üçgeninde, öznenin nesneyi arzulamasını kışkırtan, dölleyen ve arzuya aracılık eden unsurdur. Aşk Mabudesi'nde Leyla için sevda romanları aşkın dolayımlayıcısıdır.
Sınıraşımı (Transgression)Hint ve Yeşilçam melodramlarında, kadının kırsaldan kente gelerek ya da toplumsal kurallara başkaldırarak geleneksel ahlak dışına çıkması ve bunun sonucunda anlatı içinde cezalandırılması durumudur. Aşk Mabudesi'nde Leyla kötü kadın rolü oynayarak bu durumu simüle eder.
İyi Kadın / Kötü Kadın İkiliğiKlasik sinemada kadınların evine bağlı, fedakar, namuslu ('iyi kadın' ör. Leyla) ile cinselliğini kullanan, şımarık, çıkarcı ('kötü kadın' ör. Jale) şeklinde iki zıt kutba ayrılarak kodlanmasıdır.
