Ünite 3: Burjuva Devrimleri ve Liberal Düşüncenin Ürünü Olan Bireysel İnsan Hakları: Sivil ve Politik Haklar — Önemli Kavramlar

Ortaçağ kentlerinde yaşayan, ticaret ve mülk sahipliği üzerinden zenginleşen, kapitalist düzenin kurucu sınıfıdır. Burjuva devrimlerinin öncülüğünü yaparak siyasal iktidarı soylulardan devralmışlardır.

Bireysel özgürlükleri, serbest piyasa ekonomisini, özel mülkiyeti ve sınırlı devlet yetkisini savunan siyasal ve felsefi akımdır. Sivil ve politik hakların teorik temelini oluşturur.

Tarihsel olarak ilk ortaya çıkan, bireyi devletin müdahalelerine karşı koruyan birinci kuşak haklardır. Yaşama hakkı, mülkiyet hakkı, ifade ve din özgürlüğü bu gruba girer.

1789 yılında Fransa'da monarşik düzeni yıkarak eşitlik, özgürlük ve kardeşlik ilkelerini yükselten ve evrensel insan hakları belgelerine zemin hazırlayan büyük burjuva devrimidir.

İngiliz sömürge yönetimine karşı 1776'da gerçekleştirilen ve modern anayasal demokrasinin ve insan hakları bildirilerinin ilk somut örneklerini veren bağımsızlık hareketidir.

1789 Fransız Devrimi sonrasında ilan edilen, özgürlük, mülkiyet, güvenlik ve direnme haklarını güvence altına alan ancak metnindeki eril dil nedeniyle kadınları dışlayan bildirgedir.

Virginia Bildirgesi ve Bağımsızlık Bildirgesi'nin ardından ABD Anayasasına eklenen kanun değişiklikleriyle din, basın, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma haklarını güvenceye alan metindir.

17. yüzyılın en önemli liberal düşünürlerinden biri olup, doğal durumda insanların tam özgürlük ve eşitlikte olduğunu savunarak modern liberal haklar geleneğini kurmuştur.

Devlet/Leviathan adlı eserin yazarı olan, devleti bireyler arası toplumsal sözleşmeyle temellendiren ve yaşam hakkının dokunulmazlığını savunan filozof ve doğal hukuk kuramcısıdır.

Devletin müdahale etmemesini ve engelleyici tutum takınmamasını gerektiren birinci kuşak bireysel haklardır. Örn. ifade özgürlüğü veya mülkiyet hakkı devletin karışmamasını talep eder.

Devletin aktif müdahalesini ve sosyal-ekonomik alanda hizmet sunmasını gerektiren ikinci kuşak kolektif haklardır. Thomas Paine bu hakların erken savunucularından biridir.

Fransız Devrimi sonrasında erkek egemen hak anlayışını eleştirerek 1790 yılında 'Kadın Hakları Bildirisi'ni kaleme alan ve kralın idamına karşı çıktığı için giyotinle idam edilen öncü kadındır.

1792 yılında 'Kadın Hakları' metnini kaleme alarak İngiltere'deki erkek egemen hak söylemine kadınlar lehine itiraz eden İngiliz hak savunucusudur.

Amerikan Bağımsızlık sürecinin devrimci düşünürü olup, kölelik sistemini sert bir dille eleştiren ve ilerleyen dönem sosyal haklarının da temelini savunan yazardır.

Sivil ve politik hakları kapsayan, bireyi devletin baskılarına karşı korumayı amaçlayan ve burjuva devrimleri ile literatüre giren hak kategorisidir.