Ünite 10: Fiziksel Risk Etmenleri — Önemli Kavramlar

Radyasyon görevlilerinin giriş çıkışlarının özel denetime tabi olduğu ve ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarının 3/10'undan fazlasına maruz kalabilecekleri alanlardır.

Yıllık doz sınırlarının 1/20'sinin aşılma ihtimali olup 3/10'unun aşılması beklenmeyen, kişisel dozimetre gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanlardır.

Radyasyonun türüne ve enerjisine bağlı olarak doku veya organda soğurulmuş dozun, radyasyon ağırlık faktörü ile çarpılmış halidir; birimi Sievert (Sv) olarak ifade edilir.

İnsan vücudunda ışınlanan tüm doku ve organlar için hesaplanmış eşdeğer dozların, her organın doku ağırlık faktörleri ile çarpılarak toplanmasıyla elde edilen dozdur; birimi Sievert'tir.

Bir radyoaktif maddenin başlangıçta mevcut olan atom sayısının, radyoaktif bozunma sonucu yarıya inmesi için geçen karakteristik süredir.

Canlı dokuya veya organizmaya verilen radyoaktif bir maddenin, biyolojik süreçler ve boşaltım yoluyla vücuttan yarısının atılması için geçen süredir.

Radyoaktif maddenin vücutta etkili olduğu süredir; fiziksel yarı ömür ile biyolojik yarı ömrün ortak fonksiyonuna bağlı olarak hesaplanır.

Radyasyonun soğurucu ortam içinde katettiği birim yol boyunca ortama aktardığı enerji miktarını ve kalitesini ifade eden parametredir.

Eşit dozlardaki farklı iyonizan radyasyon türlerinin canlı organizma üzerinde aynı biyolojik etkiyi göstermemesi durumunu açıklayan katsayıdır.

Ekonomik ve sosyal faktörler hesaba katılarak, iyonizan radyasyon dozlarının mantıklı olarak alınabilecek en düşük düzeyde tutulmasını öngören optimizasyon ilkesidir.

Elektromanyetik dalgalara maruz kalan vücut dokularının birim kütlesi başına yuttuğu elektromanyetik enerji gücünü gösteren değerdir; birimi W/kg'dır.

Yüksek şiddette gürültüye maruz kaldıktan sonra kulak işitme eşiğinde meydana gelen ve maruziyet bittikten sonra zamanla düzelen geçici işitme kaybıdır.

Gürültü maruziyeti sonucu kokleadaki tüy hücrelerinin geri dönüşsüz hasar görmesiyle oluşan, dinlenmeyle düzelmeyen kalıcı işitme kaybıdır.

Gürültüye bağlı işitme kaybının tipik olarak ilk başladığı ve odyogramda 4000 Hz (4 kHz) frekansında görülen belirgin düşüş grafiğidir.

Yaşlanmaya bağlı olarak iç kulaktaki yapıların yıpranması sonucu ortaya çıkan, ilerleyici ve fizyolojik işitme kaybı tablosudur.

El aletlerinden el-kol sistemine aktarıldığında damar, kemik, eklem, sinir ve kas bozukluklarına yol açan mekanik titreşimdir.

Vücudun tümüne aktarıldığında çalışanın sağlık ve güvenliği için risk oluşturan, özellikle bel bölgesinde rahatsızlık ve omurgada travmaya yol açan titreşimdir.

El-kol titreşimi maruziyeti nedeniyle parmaklardaki kılcal damarların spazm yapması sonucu oluşan, parmaklarda beyazlaşma ve uyuşmayla seyreden dolaşım bozukluğudur.

Yüksek basınçtan alçak basınca hızlı geçişte, dokularda çözünmüş olan azot gazının kabarcıklar oluşturarak damarları tıkamasıyla oluşan tablodur.

Sıcak veya soğuk gibi ekstrem çevre koşullarına sürekli maruz kalma sonucunda vücutta meydana gelen faydalı fizyolojik uyum sürecidir.

İş sağlığı ve güvenliğinde termal konfor ve ısı stresini ölçmek için kullanılan; yaş hazne, glob ve kuru hazne sıcaklıklarının ağırlıklı ortalamasıdır.

Vücut iç sıcaklığının 40.6 °C'nin üzerine çıkması, terlemenin durması ve merkezi sinir sistemi bozukluklarıyla karakterize ölümcül acil tıbbi durumdur.

Soğuk ortama maruz kalma sonucu vücut iç (derin) sıcaklığının 35 °C'nin (95 °F) altına düşmesiyle karakterize tehlikeli klinik tablodur.

Aşırı soğuk nedeniyle ekstremiteler, kulak ve burun gibi uç dokuların donması sonucu oluşan, doku nekrozuna yol açabilen lokal hasardır.

Nemli ve soğuk ortamlarda donma olmaksızın oluşan, özellikle el ve ayak parmaklarında kaşıntılı, morumsu papüllerle seyreden lokal cilt reaksiyonudur.