İşletmelerin başarısının temelini oluşturan amaçlar; soyut veya somut, maddi veya manevi, beşeri ya da sosyal niteliklere sahip olabilir. Geniş bir ifadeyle amaçlar, davranış ve tepkileri yönlendirme özelliği taşıyan, beşeri veya sosyal olarak belirlenmiş maddi ya da manevi değerler bütünüdür. İşletmelerin uzun dönemdeki geleneksel temel amacı kazançlarını maksimum kılmak olsa da, günümüzdeki ekonomik ve sosyal yapılanmalar kazanç dışındaki unsurların da amaç edinilmesini zorunlu kılmıştır.
İşletmelerde ortak bir amacın benimsenmesinin organizasyon için çok sayıda olumlu sonucu bulunmaktadır. Yönetim odaklı bakıldığında amaçlar, işletmenin içinde bulunduğu çevrede kendisini tanımlamasına ve toplum ile devlet önünde meşru kılınmasına yardımcı olur. Ayrıca yöneticilerin politika belirlerken, kaynak seçerken ve faaliyet programı hazırlarken davranışlarına yön veren birer rehber niteliği taşır; böylece birbiriyle çelişen kararların alınması engellenir.
Amaçlar aynı zamanda çalışanlar açısından birer motivasyon kaynağı ve hedef unsuru teşkil ederken, alınacak kararlar için de sınırlayıcı bir çerçeve sunar. Faaliyetlerin sonunda ulaşılan durumlar için bir ölçüt ve kontrol aracı işlevi görerek standartlar oluşturulmasını sağlar. İşletme amaçları zamanla evrilerek uzun dönemde kar elde etme, toplumsal fayda, yaşamı sürekli kılma, tüketicilere hizmet etme, iyi ücret politikası uygulama ve istihdamı sürekli kılma gibi boyutlar kazanmıştır.
Genel özellik taşıyan amaçlar, zaman içinde tüm işletmeler için geçerli temel kalıplara dönüşmüştür. Klasik işletmecilik anlayışı tek ve en önemli amacın karlılık olduğunu savunurken, modern yaklaşımlar artan toplumsal sorumluluklarla birlikte toplumsal fayda amacını da en az kar kadar önemli konuma getirmiştir. Günümüz işletmeleri sadece kurucu ve sahiplerinin beklentilerine değil, faaliyetin sürdürülmesinde etkili olan tüm paydaşların beklentilerine yanıt aramak zorundadır.
Her işletmenin kendine özgü özel amaçları bulunmakla birlikte, genel amaçlar birbiriyle bağlantılı olarak üç temel başlık altında toplanmaktadır: Karlılık amacı (uzun dönemli kar elde etmek), toplumsal fayda amacı ve süreklilik amacı (işletmenin yaşamını sürekli kılmak). Karlılık ve toplumsal fayda arasında doğrudan bir ilişki mevcuttur; işletmeler hedef kitlelerine ve topluma faydalı oldukları sürece kar elde edebilirler. Bu iki amaç arasında kurulacak sağlıklı bir denge, işletmenin varlığını sürdürmesini (süreklilik) doğrudan destekler.
Genel amaçlar arasında sürtüşmelerin yaşanması da mümkündür. Örneğin kısa dönemli aşırı kar sağlama arzusu, girdilerden tasarruf edilerek kalitesiz üretim yapılmasına veya tekelci fiyat politikalarına yol açabilir. Bu durum tüketicilerin bireysel tepkilerine, tüketici koruma örgütlerinin baskılarına, sendikaların müdahalelerine, devletin yasal önlemlerine ve yeni rakiplerin piyasaya girmesine neden olarak işletmenin varlığını tehlikeye atar.
Hangi sektörde kurulursa kurulsun tüm işletmelerin varlığı, ürettikleri mal ve hizmetler sonucunda elde edecekleri kar ve miktarına bağlıdır. Serbest piyasa ekonomisinde girişimci ve ortakların ilk dikkate aldığı husus kazançtır. Ekonomik tanımıyla kar, işletmenin toplam gelirlerinden toplam giderlerinin düşülmesi sonucu elde edilen net fazlalıkktır ve işletmenin başarısının simgesidir.
Kar kavramının işletmecilikte üstlendiği kritik işlevler şunlardır: Farklı dönemlere ait faaliyet sonuçlarını ölçme ve değerlendirme aracı olması, tüm faaliyetlerin denetlenmesinde kullanılması, büyüme ve yeni girişimler için otofinansman (finans sağlama) kaynağı yaratması, çalışanları güdüleme aracı olması, tüketiciler için bir güvence unsuru teşkil etmesi ve vergi gibi yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamasıdır.
Karlılık amacı küçük ve büyük işletmeler için farklı anlamlar taşır. Bakkal, atölye veya kırtasiye gibi esnaf kategorisindeki küçük işletmeler için karlılık geçim sağlayıcı zorunlu bir gelir kaynağı ve çevrenin saygısını kazanma aracıdır. Büyük işletmelerde ise sermaye sahipleri doğrudan karlılığa odaklanarak yatırımlarını en verimli ve yüksek kazançlı alanlara yönlendirirler.
Toplumsal fayda amacı iki aşamalı olarak ele alınır. Birinci aşamada işletmelerin mal ve hizmet talep eden tüketicilerin beklentilerine uygun yaklaşım sergilemesi yer alır. Tüketicilerin taleplerine uygun nitelik, miktar, zaman, yer ve uygun fiyatla sunulan ürünler toplumun refah düzeyini yükseltir. İkinci aşamada ise genel olarak toplumun, çevreye duyarlılığın, kıt kaynakların verimli kullanımının, etik kurallara saygının ve çalışan haklarının gözetilmesi bulunur.
İşletmelerin toplumsal fayda ve sosyal bilinci benimsemesinde rol oynayan başlıca etmenler şunlardır: Profesyonel yöneticilerin iş başına gelmesi, işletmelerin büyümesi ve ortak sayısının artması, rekabetin yoğunlaşması, kurumsal imajın önemsenmesi, küreselleşmenin etkileri, bilgi çağıyla birlikte Ar-Ge faaliyetlerine verilen önemin artması ve kalite kavramının yerleşmesidir.
Ayrıca tüketici koruma dernekleri ve sendikalar gibi kitle örgütlerinin güçlenmesi, ulusal ve uluslararası yasal düzenlemelerin yapılması ile doğal kaynakların verimli kullanılmasını teşvik eden yasal önlemler de bu bilinci pekiştirmektedir. Türkiye'de holding yöneticilerinin okul yapımı, vakıf üniversitesi kurma ve festival düzenleme gibi sosyal sorumluluk yarışları bu duruma somut örnek teşkil eder.
İşletmelerin genel amaçlarının yanı sıra türlerine, kuruluş amaçlarına, sahip ve hissedarlarının niteliklerine göre değişen özel amaçları da bulunmaktadır. Bu özel amaçlar işletmenin spesifik hedeflerini şekillendirir.
Başlıca özel amaçlar arasında satış gelirlerini artırarak en yüksek düzeye çıkarmak, yeni buluş ve fikirlere dayalı mal ve hizmetler yaratmak, tüketicilere daha kaliteli ürünler sunmak, ucuza mal edip ucuza satmak, istihdam olanağı sağlamak, büyümek ve gelişmek yer alır.
Bunlara ek olarak topluma ve devlete yardımcı olmak, çalışanların çıkarlarını gözeterek iyi ücret, güvenli çalışma ortamı ve kardan pay sağlamak, ulusal veya uluslararası düzeyde tanınan bir işletme haline gelmek ve güçlü bir kurumsal imaja sahip olmak da özel amaçlar arasında sıralanmaktadır.