Hekim ile hasta arasında sağlık hizmetinin içeriği ve gerekliliği konusunda oluşan bilgi dengesizliğidir. Hasta, hangi tetkik veya tedavinin gerekli olduğunu bilemediği için uzman kararına bağımlıdır.

Bir sağlık hizmetinin tüketiminden, sadece hizmeti alanın değil tüm toplumun fayda görmesidir. Örneğin, bir bireyin aşılanması, toplumun genelinde salgın riskini azaltarak herkesi korur.

Hastalık sonrası gelişebilecek kalıcı sakatlıkları en aza indirme ve hastanın yeni yaşam koşullarına uyumunu sağlama çabasıdır. Bu düzey, rehabilite edici hizmetlerle iç içedir.

Hastaların evde veya ayakta, yatış gerektirmeyen durumlarda teşhis ve tedavi edildiği temel sağlık birimleridir. Aile sağlığı merkezleri bu basamağın en yaygın örneğidir.

Engelli bireylerin toplumsal yaşama, iş hayatına ve günlük rutinlerine bağımsız olarak katılabilmeleri için verilen uyum ve eğitim desteğidir.

Bireyin doğuştan kazandığı, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkıdır. Sosyal adalet gereği toplumdaki herkese eşit sunulması gereken temel bir haktır.

Sağlık hizmetlerinin yerine herhangi bir başka mal veya hizmetin konulamaması durumudur. Sağlık hizmeti, parasal değeri daha düşük başka bir seçenekle değiştirilemez.

Bedensel sakatlıkların veya postür bozukluklarının tıbbi yöntemlerle düzeltilmesi, protez kullanımı gibi yöntemlerle yaşam kalitesinin artırılmasıdır.

Hastalığın başlangıç aşamasında erken tanı ve tedavi önlemleri alarak durumun ilerlemesini engelleme sürecidir.

Piyasa koşullarında üretilmesi zor olan, devletin müdahalesini gerektiren ve toplumun tamamının faydalandığı hizmetlerdir. Koruyucu sağlık hizmetleri bu sınıfa girer.

Bireylerin kendi sağlıkları üzerindeki kontrollerini artırmalarını sağlayan süreçtir. Barınma, eğitim ve temiz su gibi temel şartların iyileştirilmesini kapsar.

İleri teknoloji ve uzmanlaşmış kadro gerektiren, onkoloji veya ruh ve sinir hastalıkları gibi özel alanlarda hizmet veren hastanelerdir.

Sağlık hizmetlerine olan talebin önceden tahmin edilememesi ve ani gelişmesidir. Trafik kazası gibi beklenmedik durumlar bu özelliğe örnektir.

Hastalığın hiç oluşmaması için yapılan aşılanma, dengeli beslenme ve çevrenin güvenli hale getirilmesi gibi birincil önleyici faaliyetlerdir.

Bir eylem programı veya hükümetin/kurumun davranışlarını yöneten kurallar ve tüzükler bütünüdür. Örneğin, bir hastanenin kalite yönetim sistemi politikaları bu kapsama girer.

Değişim için güç ve etki kullanımıdır. İlkelerin ve yasaların uygulanmasını sağlamak veya engellemek için odaklanılan siyasi süreçtir.

Hükümetlerin yapmayı veya yapmamayı tercih ettiği kararlar ve aktiviteler bütünüdür. Örneğin, devletin bir aşı kampanyasını zorunlu tutması bir kamu politikasıdır.

Bireylerin eşit haklara sahip özgür vatandaşlar olarak topluma katılımını sağlamayı hedefleyen önlemlerdir. Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması buna örnektir.

Sağlıklı bir toplum için çizilen yol haritasıdır. Sağlık hizmetlerinin amaç, yöntem ve finansman düzenlemelerini kapsayan kararlar bütünüdür.

Belirli bir zaman diliminde toplumun sağlık seviyesini yükseltmek için kıt kaynakların optimum kullanılmasıdır. Makro düzeyde bir planlama faaliyetidir.

Sağlıkta adalet demektir; herkesin ihtiyacı olan hizmete erişebilmesidir. Örneğin, düşük gelirli birinin de kaliteli tedaviye ulaşabilmesi hakkaniyetin bir gereğidir.

Örgütün hedeflerine ulaşma derecesidir. Bir hastanenin tedavi ettiği hasta sayısından ziyade, iyileşen hasta oranı etkililik göstergesidir.

Girdi ve çıktı arasındaki ilişkidir; savurganlıktan uzak, kaynakları en iyi şekilde kullanmaktır. Aynı personel sayısı ile daha fazla hastaya bakmak verimliliktir.

Sağlık hizmeti sunumunda hastanın tutum ve davranışlarla, ortamla ve bilgilendirmeyle desteklenmesidir. Hastanın bekleme salonundaki konforu buna bir örnektir.

Tıp eğitimi olmayan yakın çevre (aile, komşu) tarafından sunulan yardımlardır. Çocuğunun ateşi düşmeyen bir annenin komşusuna danışması buna örnektir.

Kutsal veya geleneksel yöntemlerle iyileştirme yapan, yasal olmayan sektörlerdir. Kırıkçı veya üfürükçüye gitmek bu sektöre girer.

Bilimsel tıbba dayalı, yasal olarak onaylanmış sağlık profesyonellerinden oluşan sektördür. Hastanede bir hekimden randevu alarak tedavi olmak buna örnektir.

Giderilmediğinde acı veren, yokluğu hissedilen insani duygudur. Abraham Maslow tarafından hiyerarşik olarak sınıflandırılmıştır.

Ekonomik bir birimin, belirli bir fiyattan satın almaya razı olduğu mal/hizmet miktarıdır. Bir kişinin maddi imkanıyla özel hastaneye gitmesi bir taleptir.

Çevresiyle sürekli enerji, bilgi ve materyal alışverişinde bulunan sistemlerdir. Örneğin, bir hastane sürekli hasta kabul ederek ve tıbbi bilgi kullanarak açık sistem özelliği gösterir.

Çevredeki değişikliklere göre zaman içinde kendisini değiştiren ve ayarlayan sistemlerdir. Sağlık sistemleri, değişen hastalık profillerine göre sürekli evrildikleri için dinamik sistemlerdir.

Yeni bir sistemin önce küçük bir alt kümede denenmesi sürecidir. Aile hekimliği sisteminin ilk olarak Düzce'de uygulanması buna örnektir.

Beklenen sağlık sonuçları ile elde edilen gerçek sonuçların karşılaştırılmasıdır. Yanlış teşhis konulması, etkililiğin bozulduğuna bir örnektir.

Minimum girdi kullanarak maksimum çıktı elde etme prensibidir. Sağlıkta akılcı ilaç kullanımı, kaynakların verimli kullanılmasına bir örnektir.

Eşit ihtiyaçlar halinde hizmetlere eşit erişim hakkıdır. Kır-kent arasındaki sağlık hizmeti farklarının azaltılması bu ilke kapsamındadır.

Sağlık hizmetinin sunum kalitesi ve hasta memnuniyetidir. Güler yüzlü sağlık hizmeti sunulması bu ilkenin bir gereğidir.

İhtiyaç duyulan hizmet yerine yanlış hizmetin sunulmasıdır. Örneğin, hastaya yanlış teşhis konulması etkililiği bozan bir hatalı kullanımdır.

Başvuran kişiye ihtiyacı olan sağlık hizmetinin sunulmamasıdır. Bu durum sağlık sisteminin etkililiğini olumsuz etkiler.

Kişiye ihtiyacı olmadığı halde sağlık hizmeti verilmesidir. Kaynak israfına yol açtığı için etkililiği bozan bir unsurdur.

1883'te Almanya'da ortaya çıkan, prim esaslı sosyal sigortacılık modelidir. Refah yönelimli sağlık sistemlerinin temelini oluşturur.

Finansmanı genel vergilerle sağlanan, devletin sunduğu ulusal sağlık hizmetleri modelidir. Kapsayıcı sağlık sistemini ifade eder.

Avrupa Birliği'nde sağlık hizmetlerinin organizasyonunun üye ülkelerin kendi sorumluluğunda olmasıdır. Ülkeler arası tek tip sağlık politikası zorunluluğunu engeller.

Tüm sağlık personelinin ve yapıların devlet kontrolünde olduğu, merkeziyetçi sistemdir. Shemasko tarafından geliştirilmiştir.

Sağlık hizmetlerinin özel sektör ve piyasa rekabetine dayalı olduğu sistemdir. Devlet müdahalesi en alt düzeydedir.

Sağlık sisteminin performansını, finansmanını ve hizmet kullanım düzeyini takip eden yapılandırılmış veri sistemidir.

Sağlık sisteminin resmi kurumlaşmasını ve kaynak dağılımını etkileyen, hükümetleri aşan tarihi ve ideolojik süreçlerdir.

Toplumun inançları, dini kurumları ve aile yapısı gibi sağlık sistemini şekillendiren sosyal unsurlardır.

Sağlık hizmetleri için gerekli kaynağın kimden, nasıl alınacağı ve hizmet sunucularına nasıl ödeneceği ile ilgili mekanizmadır.

Sağlık hizmetlerinin bireysel faydanın ötesinde toplumsal fayda sağlaması durumudur. Örneğin, bir kişinin aşılanması sadece kendisini değil, toplumun genelini hastalıktan korur.

Tüketimi toplum için faydalı olan ve piyasa mekanizmasına tamamen bırakılmaması gereken mal ve hizmetlerdir. Sağlık, bu özelliği nedeniyle devletin müdahale ettiği bir alandır.

Sağlık hizmetlerinin genel vergilerle finanse edildiği sistemdir. İngiltere bu modelin en bilinen örneğidir ve sağlık hizmetleri kamu bütçesinden karşılanır.

1883 yılında Almanya'da ortaya çıkan, sağlık hizmetlerinin çalışan, işveren ve devlet tarafından ödenen primlerle finanse edildiği sosyal sigorta sistemidir.

Toplanan sağlık gelirlerinin bir havuzda toplanarak, hastalık riskinin tüm nüfusa veya sigortalı gruba yayılması işlemidir. Bu, bireylerin sağlık maliyetlerini tek başlarına üstlenmelerini engeller.

Bir sağlık sigortası sisteminin nüfusun ne kadarını koruma altına aldığını ifade eden orandır. Tam kapsam, tüm vatandaşların sigortalı olması demektir.

Sigortalı bir kişinin sağlık hizmetine ulaşırken cepten ne kadar ödeme yapacağını belirten kavramdır. Derinlik arttıkça cepten ödeme azalır.

Sigara, içki veya lüks tüketim gibi belirli ürünlerden alınan ve doğrudan sağlık gibi özel alanların finansmanına aktarılan ek vergilerdir.

Devletin sunduğu sağlık hizmetleri paketinin dışında kalan veya karşılamadığı alanları kapsayan özel sigorta türüdür.

Sağlık hizmeti alan kişilerin, hizmetin maliyetine kısmen katılmasıdır. Gereksiz hizmet talebini kısıtlamak amacıyla uygulanır.

Arada üçüncü bir kurum (sigorta vb.) olmaksızın, hastanın hizmet bedelini doğrudan sunucuya ödediği yöntemdir. Piyasa tipi sistemlerde yaygındır.

Hasta ve hizmet sunucu arasında devlet veya sigorta gibi üçüncü bir tarafın bulunduğu finansman yöntemidir. Sosyal yönden daha adaletlidir.

Hastanelere belirli bir dönem için (genellikle yıllık) önceden belirlenmiş bir bütçenin verilmesidir. Hastane yöneticisi bu bütçeyi en verimli şekilde yönetmekle yükümlüdür.

Hizmet sunucunun yaptığı her işlemin veya kullanılan her malzemenin faturaya yansıtılarak ödendiği yöntemdir. Gereksiz işlem yapma riski yüksektir.

Hastanın hastanede yattığı süre boyunca günlük olarak belirlenen bir ücretin ödenmesidir. Hastanelerin hastayı gereğinden fazla yatırma riski vardır.

Hastalık teşhisine göre önceden belirlenmiş bir ücretin ödenmesidir. Teşhisin zorluğuna göre kategorize edilir.

Hekime veya kuruma, kayıtlı her bir kişi için belirli bir dönemde sabit ücret ödenmesidir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde yaygındır.

Sağlık profesyonellerinin hizmet hacminden bağımsız olarak, çalışma sürelerine göre aldıkları sabit aylık ücrettir.

Hekimin yaptığı her muayene, test veya işlem için ayrı ayrı ücret aldığı modeldir. Hekim ve hasta tarafından suistimale açıktır.

Maaşlı çalışan hekimlerin, maliyeti düşürmek veya iş yükünü azaltmak amacıyla hastalara yeterli tetkik veya zamanı ayırmaması durumudur.

BM'nin sağlık alanındaki uzman kuruluşudur. Tüm insanların en üst sağlık düzeyine ulaşmasını hedefler; örneğin işlenmiş etlerin kanserojen etkileri üzerine raporlar hazırlar.

DSÖ'ye göre sadece hastalık veya sakatlığın olmayışı değil; bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.

Çocukların haklarını korumak ve yaşam koşullarını iyileştirmek için kurulmuş BM fonudur. Örneğin, çocukların bağışıklama ve eğitim programlarını yürütür.

1863'te Henri Dunant tarafından savaş yaralılarına tarafsız yardım etmek için kurulmuş uluslararası insani yardım kuruluşudur.

Türkiye'de savaş ve doğal afetlerde mağdurlara yardım eden, kamu yararına çalışan gönüllü sosyal hizmet kuruluşudur.

Eğitim, bilim ve kültür alanında uluslararası işbirliğini sağlayan BM kurumudur. Örneğin, okuryazarlık oranlarını artırmak için projeler geliştirir.

Gıda güvenliğini sağlamak ve tarımsal üretimi geliştirmekle görevli BM kuruluşudur. Örneğin, daha iyi tohum geliştirme ve depolama konularında rehberlik eder.

Çalışma yaşamındaki standartları belirleyen, işçi ve işveren haklarını gözeten BM'nin uzman kuruluşudur.

Çevre sorunlarını küresel boyutta ele alan ve uluslararası çevre politikalarının gelişimini sağlayan BM programıdır.

Ülkelerin kalkınma modelleri oluşturmasına katkıda bulunan, yoksullukla mücadele eden BM kalkınma ağıdır.

Nüfus politikaları, aile planlaması ve üreme sağlığı konularında hükümetlere teknik ve mali destek sağlayan fondur.

1907'de kurulan ve sağlıkla ilgili ilk uluslararası örgüt olarak kabul edilen, 1952'de kapanan kuruluştur.

DSÖ'nün en yetkili organıdır; yılda bir kez Cenevre'de toplanarak örgütün politikasını ve bütçesini belirler.

DSÖ'nün Asamble tarafından seçilen 30 üyeli organıdır; kararların uygulanmasını sağlar ve yıllık çalışma planını hazırlar.

DSÖ'nün teknik ve idari personelinden oluşan, Genel Müdür tarafından yönetilen yürütme birimidir.

1851'deki ilk konferans sonucunda oluşturulan, deniz ulaşımında karantina kurallarını düzenleyen 137 maddelik metindir.

ILO'nun temel çalışma prensibi olup, hükümet, işçi ve işveren temsilcilerinin çalışma yaşamındaki meseleleri tartışarak çözüm üretmesidir.

1978 Alma-Ata Konferansı'nda UNICEF ve DSÖ tarafından geliştirilen, halkın sağlığa erişimini temel alan yaklaşımdır.

UNDP'nin yoksulluk, sağlık ve eğitim gibi konularda dünya genelinde ulaşmayı hedeflediği küresel kalkınma amaçlarıdır.

Kızılay ve Kızıl Haç'ın, siyasi veya ideolojik çatışmalara taraf olmadan herkese yardım etme ilkesidir.

Kızılay'ın dünya çapındaki ulusal derneklerle eşit statüde ve işbirliği içinde çalışmasını ifade eden temel ilkedir.

Tanımlanmış bir nüfusun sağlık durumunu yansıtan veya gösteren ölçüttür. Örneğin, bir ülkedeki bebek ölüm hızı o ülkenin genel sağlık durumunu yansıtan bir göstergedir.

Bir hastalığın ortaya çıkması ve yayılması ile ilgili konularda yapılan aralıksız izleme çalışmalarıdır. Hastalıkların önlenmesi için verilerin sürekli toplanması sürecini kapsar.

Sağlık hizmetlerine herkesin ihtiyacı ölçüsünde ulaşması ve finansmana mali güçleri oranında katkıda bulunmasıdır. Sağlık göstergeleri arasındaki farkların azaltılmasını hedefler.

Belli bir anda veya sürede toplumdaki toplam (eski ve yeni) vaka sayısıdır. Örneğin, bir bölgedeki toplam diyabetli hasta sayısının nüfusa oranıdır.

Belli bir zaman diliminde (genellikle bir yıl) görülen yeni vaka sayısıdır. Örneğin, bir yıl içinde yeni teşhis edilen kanser vakaları insidansı oluşturur.

Herhangi bir şekilde iyi olma durumundan ayrılış, yani hastalanma durumudur. Morbidite hızı, toplumda klinik olarak hastalananların oranını ifade eder.

Belirli bir hastalığa yakalananlar içinden ne kadarının öldüğünü gösteren ölçüttür. Hastalığın ne kadar ölümcül seyrettiğini belirlemek için kullanılır.

Bir bölgede belli bir sürede ölenlerin toplam nüfusa oranıdır. Genel bir fikir verir ancak yaş dağılımı gibi detayları göz ardı ettiği için çok duyarlı değildir.

Kadınların doğum yapma alışkanlıklarının değişmeyeceği varsayımıyla, her bin kadının sahip olacağı tahmin edilen toplam çocuk sayısıdır.

Bir kişinin doğumundan itibaren yaşaması beklenilen ortalama yıl sayısıdır. Toplumun gelişmişlik düzeyini gösteren önemli bir veridir.

Mükemmel sağlık beklentisi ile mevcut durum arasındaki açığı ölçen birimdir. Erken ölüm ve yeti yitimi ile kaybedilen sağlıklı yılları ifade eder.

Bir salgın sırasında risk altındaki hassas grubun ilk vakadan sonraki kuluçka döneminde hastalanma oranıdır. Salgının başlangıç boyutunu ölçer.

İlk vakadan sonraki ikinci kuluçka döneminde, primer vakalardan bulaşma sonucu ortaya çıkan vakaların oranıdır. Bulaşıcı hastalıkların yayılma hızını gösterir.

Vücut ağırlığının (kg), boyun karesine (m2) bölünmesiyle elde edilen değerdir. DSÖ'ye göre 30'un üzeri obezite olarak kabul edilir.

Hekim veya hemşire gözetiminde, hastanede veya evde yapılan muayene/konsültasyondur. Laboratuvar testleri veya reçete işlemleri bu kapsama girmez.

Sağlığı geliştirmek, yenilemek ve sürdürmek amacıyla birbiriyle bağımlı bileşenlerin oluşturduğu düzenli yapıdır. Sağlık hizmeti sunumu ve finansmanını kapsar.

Toplumda hastalıkların görülme sıklığı ile ifade edilen göstergelerdir. Obezite, diyabet, kanser ve astım gibi kronik hastalıklar bu gruptadır.

Beslenme bozukluklarına bağlı sağlık sorunlarının görülme sıklığıdır. Düşük doğum ağırlığı ve anemi yaygınlığı gibi verilerle takip edilir.

Sağlığı geliştirmek, yenilemek ve sürdürmek amacıyla kaynakların, kurumların ve insanların bir araya geldiği örgütlenmiş bütündür. Örneğin; Türkiye'deki hastaneler, hekimler ve sağlık yönetimi bu sistemin birer parçasıdır.

Ülkelerin sağlık düzeyini ve sistem başarısını ölçmek için kullanılan değişkenlerdir. Örneğin; 1000 kişi başına düşen hekim sayısı bir işgücü göstergesidir.

Bir durumun veya sürecin ölçülebilirliğini sağlayan belirteçtir. Sağlık sisteminde bir ülkenin başarısını sayısal olarak ifade etmeye yarar.

Birleşmiş Milletler'e bağlı, uluslararası sağlık çalışmalarını koordine eden ve sağlık verilerini standartlaştıran örgüttür. Üye ülkeler sağlık istatistiklerini bu örgüte bildirmekle yükümlüdür.

Sağlık hizmetlerinden yararlanmada fırsat eşitliği ve adalet ilkesidir. Sağlık sisteminin temel hedeflerinden biridir.

Farklı uzmanlıkların veya benzer meslek gruplarının tek bir başlık altında toplandığı verilerdir. Örneğin; hemşire ve ebelerin toplam sayısı birleştirilmiş bir veridir.

Ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını gidererek, kişi başına düşen sağlık harcamasının gerçek alım gücünü karşılaştıran bir yöntemdir.

Toplumun sağlık gereksinimleri için en gerekli olan ve her zaman yeterli miktarda bulunması gereken ilaçlardır. Bu ilaçlara erişim, sağlık sisteminin kalitesini gösterir.

Sağlık hizmetinin sunulması için gerekli olan fiziksel mekanların (hastaneler, sağlık merkezleri) yoğunluğunu ifade eder. 100.000 kişi başına düşen hastane sayısı buna örnektir.

Hastalıkların teşhisi, tedavisi ve izlenmesi için kullanılan araçlardır. MR cihazı veya tomografi ünitesi gibi cihazların yoğunluğu bu kapsamda değerlendirilir.

Sağlık sisteminde kullanılan tıbbi terminolojinin standartlaştırılmasıdır. Hangi kaynağın baz alındığına göre sistemin değerlendirilmesini sağlar.

Ülkenin sağlık teknolojilerinin kullanımı, alımı ve yönetimi konusunda yasal bir çerçeveye sahip olup olmamasıdır.

Gerekli tıbbi cihaz ve malzemelerin ihtiyaç duyulan yerlere ulaştırılma sürecidir. Bu süreçteki aksamalar hastaların hizmete erişimini engeller.

Sağlık hizmetlerinin çıktılarını ölçen göstergelerdir. Tüberküloz tedavi başarı oranı veya aşılama oranları bu göstergeye örnektir.

Ülkelerin uluslararası sağlık yardımları bağlamında donör veya alıcı konumlarını ve bu yardımların ne kadar etkin kullanıldığını inceleyen göstergedir.

Kamu ve özel sektörün toplam sağlık harcamalarının ülke nüfusuna bölünmesiyle elde edilen finansal göstergedir.

En uygun koşullar altında sağlık teknolojisinin iyileştirme sağlama yeteneğidir. Örneğin, bir ilacın ideal laboratuvar ortamında hastalığı iyileştirme potansiyelidir.

Sağlıkta ulaşılabilir iyileştirmelere gerçek hayatta ulaşma derecesidir. İlacın ideal ortamda değil, hastanede kullanıldığında gösterdiği gerçek başarıdır.

Ulaşılan iyileştirmeyi azaltmadan maliyeti düşürme yeteneğidir. Örneğin, aynı tedaviyi daha az kaynak kullanarak sunmaktır.

Sağlık hizmetlerinin maliyeti ile sağlanan fayda arasında en iyi denge noktasını bulmaktır. Gereksiz harcamadan kaçınarak maksimum faydayı hedeflemektir.

Hizmetin hastanın beklentilerine, değerlerine ve tercihlerine uygunluğudur. Hastanın hizmeti konforlu ve adil bulması buna örnektir.

Sağlık hizmetinin etik normlara, yasal düzenlemelere ve toplumsal değerlere uygun olmasıdır. Sosyal kabul edilebilirlik olarak da adlandırılır.

Toplum üyeleri arasında sağlık hizmetlerinin adil dağıtılmasıdır. Herkesin ihtiyacına göre eşit fırsata sahip olması prensibidir.

Planla, Uygula, Kontrol Et, Önlem Al aşamalarından oluşan süreç iyileştirme metodudur. Bir hastanede hata oranını azaltmak için sürekli uygulanan bir döngüdür.

Süreç iyileştirmede kullanılan, PUKÖ döngüsünü genişleten bir modeldir. Bir hastanede poliklinik bekleme süresini azaltmak için kullanılan sistematik bir yöntemdir.

Büyük sorunlardan ziyade günlük küçük aksaklıkların çözümüne odaklanan yönetim felsefesidir. Hastanede malzeme israfını önlemek için 5S yöntemini kullanmak buna örnektir.

Hataları istatistiksel analizle sıfıra indirmeyi amaçlayan yaklaşımdır. Cerrahi operasyonlarda enfeksiyon oranını minimize etmek için veriye dayalı analiz yapmaktır.

Poliklinik oda sayısı ve diş üniti sayısının tabip sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Hekimlerin hizmet sunum kapasitesini ölçen bir performans göstergesidir.

Bakanlık hedefleri doğrultusunda belirlenen tıbbi ve idari kriterlerin karşılanma düzeyidir. Sezaryen oranları gibi veriler bu kapsamda değerlendirilir.

Sağlık kuruluşlarının belirli standartlara uygunluğunun bağımsız kuruluşlarca denetlenmesidir. Hizmet kalitesinin uluslararası düzeyde tescillenmesidir.

Kurumun tüm süreçlerinde müşteri memnuniyetini ve sürekli iyileştirmeyi esas alan yönetim felsefesidir. Hastanın tüm tedavi sürecinin iyileştirilmesidir.

Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen, kurumsal ve klinik hizmetleri kapsayan kriterler bütünüdür. Hastanelerin uyması gereken temel kalite kurallarıdır.

Performansı ölçmek için kullanılan sayısal göstergelerin takibidir. Örneğin, hastane enfeksiyon oranlarının aylık olarak izlenmesi bir indikatör yönetimidir.

Sürekli iyileştirme anlamına gelen yalın düşünce yöntemidir. Çalışanların küçük önerileriyle iş süreçlerinin her gün biraz daha iyileştirilmesidir.

Hataların oluşmasını kaynağında engelleyen mekanizmalardır. İlaç dozaj hatalarını önlemek için dijital uyarı sistemleri kullanmak buna örnektir.

Belirli bir hastalığı (sıtma, verem vb.) eradike etmek için özel bir birim ve yöntemle yürütülen odaklanmış sağlık hizmeti modelidir. Cumhuriyetin ilk yıllarında bulaşıcı hastalıklarla mücadelede kullanılmıştır.

Sağlık hizmetlerinin genel bir yapı içinde, tüm hastalıkları kapsayacak şekilde sunulduğu modeldir. Günümüzde hastalıkların eradike edilmesiyle dikeyden yatay yapıya geçilmiştir.

Sağlık hizmetlerinin sosyal adalete uygun, eşit, sürekli ve kademeli olarak tüm halka yayılmasıdır. 224 sayılı kanun ile Türkiye'de temel sağlık politikası haline gelmiştir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında ilçelerde görev yapan, koruyucu ve tedavi edici hekimlikten adli hekimliğe kadar geniş yetkileri olan temel sağlık birimidir.

Ankara, Erzurum, Diyarbakır, Sivas ve İstanbul'da kurulan, uzman kadrolu ve tam teşekküllü, yerel idarelere örnek olması amaçlanan hastanelerdir.

1946'da hazırlanan, ülkeyi yedi sağlık bölgesine ayırmayı ve koruyucu-tedavi edici hizmetleri entegre etmeyi amaçlayan 10 yıllık sağlık planıdır.

Hastaların doğrudan hastaneye başvurması yerine, önce birinci basamak sağlık kuruluşlarına gitmesi ve gerekirse sevk edilmesi ilkesidir.

Koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin aynı birim (örneğin sağlık ocağı) tarafından sunulmasıdır.

2002 sonrası başlatılan, sağlık hizmetlerinin etkili, verimli ve hakkaniyete uygun sunulmasını amaçlayan, SGK ve GSS gibi yapısal değişiklikleri içeren reform paketidir.

Tüm vatandaşların tek bir çatı altında (SGK) sağlık güvencesine alınması ve prim ödeme gücüne göre sağlık hizmetine erişiminin sağlanması sistemidir.

1930 yılında çıkarılan, sağlık hizmetlerinin anayasası niteliğinde olan ve uygulamaların esaslarını belirleyen 1593 sayılı kanundur.

Tıp fakültesi mezunlarının devletin belirlediği bölgelerde zorunlu olarak görev yapmasıdır. Refik Saydam döneminde personel ihtiyacını karşılamak için uygulanmıştır.

1980 sonrası sağlığı bir meta olarak gören, özel sektörün rolünü artıran ve devletin hizmet sunuculuğundan ziyade düzenleyiciliğini öne çıkaran ekonomik yaklaşımdır.

Sağlık hizmetlerinden yararlanmada herkesin ödeme gücü veya sosyal statüsünden bağımsız olarak adil bir şekilde hizmete erişebilmesidir.

Bir organizasyonda mevcut durumun planlı veya plansız olarak başka bir yapıya evrilmesi sürecidir. Örnek: Kurumun teknolojik altyapısını yenileyerek dijitalleşmesi bir değişimdir.

Başka bir forma bürünme, şekil değiştirme veya kabuk değiştirme sürecidir. Örnek: Sağlık sisteminin merkeziyetçi yapıdan işletme mantığına geçmesi bir dönüşümdür.

Toplum yaşamını benimsenen felsefe doğrultusunda düzenleme ve yapılandırma sanatıdır. Örnek: Devletin sağlık hizmetlerini ücretsiz sunma kararı bir politikadır.

Bir ülkedeki sağlık sektörünü belirli bir felsefe doğrultusunda yapılandırma sürecidir. Örnek: Sağlıkta Dönüşüm Programı, Türkiye'nin son yirmi yıldaki sağlık politikasıdır.

Hizmet kalitesini artırmak amacıyla yapılan sürekli ve yapısal değişikliklerdir. Örnek: 224 sayılı Sosyalleştirme Yasası, sağlıkta bir reform girişimidir.

Sağlık sisteminin performansını geliştirmek için yapılan amaçlı çabalar bütünüdür. Örnek: 2003 sonrası hastanelerin birleştirilmesi bir sağlık reformudur.

Sağlık hizmetlerinin devlet eliyle, ücretsiz ve toplumun her kesimine ulaştırılmasıdır. Örnek: 1961'de başlatılan sağlık ocakları sistemi sosyalleştirmenin bir parçasıdır.

Devletin ekonomideki rolünü azaltıp piyasa kurallarını ön plana çıkaran yaklaşımdır. Örnek: 1980 sonrası sağlıkta özel sektörün payının artırılması bu politikaların sonucudur.

Tüm vatandaşların sağlık hizmetlerine erişimini tek bir finansman şemsiyesi altında toplama sistemidir. Örnek: 1960'lardan beri Türkiye'de kurulmaya çalışılan ancak uzun süre başarılamayan sistemdir.

Sağlık kurumlarının kendi gelirlerini oluşturarak işletme gibi çalışmasını sağlayan finansal mekanizmadır. Örnek: 1983'te kapsamı genişletilerek hastanelerin kendi maliyetlerini yönetmesi sağlanmıştır.

Hastalık oluşmadan önce alınan önlemler bütünüdür. Örnek: Aşı uygulamaları ve anne-çocuk sağlığı merkezleri bu kapsamdadır.

Hastalık oluştuktan sonra iyileştirmeye yönelik sunulan hizmetlerdir. Örnek: Hastanelerde yapılan cerrahi müdahaleler ve muayenelerdir.

Toplum sağlığını korumak amacıyla kurulan, aşı ve ilaç üretimi yapan merkezi kurumdur. Örnek: 1928'de Sivas ve Ankara'daki kimyahanelerin birleşmesiyle kurulmuştur.

2003'ten itibaren Türkiye'de uygulanan, sağlık sistemini yeniden yapılandıran kapsamlı reform paketidir. Örnek: Aile hekimliğine geçiş bu programın bir parçasıdır.

2003 yılından itibaren Türkiye'de uygulanan, sağlık sistemini verimlilik, kalite ve erişilebilirlik temelinde yeniden yapılandıran kapsamlı reform programıdır. Örneğin, hastanelerin özerkleşmesi ve aile hekimliğine geçiş bu programın bir parçasıdır.

Bireyleri biyo-psiko-sosyal çevreleriyle ele alan, birinci basamak sağlık hizmetlerini sunan bir sistemdir. Örneğin, 2010 yılı itibarıyla Türkiye'nin tamamında uygulanmaya başlanmıştır.

Sağlık personelinin sunduğu hizmet miktarı ve kalitesine göre döner sermayeden ek ödeme almasını sağlayan sistemdir. Örneğin, hekimlerin baktığı hasta sayısına göre puan kazanması bu sistemin bir sonucudur.

Tüm vatandaşların sağlık hizmetlerinden aynı standartlarda yararlanmasını sağlayan, sosyal güvenlik kurumlarını tek çatı altında toplayan sistemdir. Örneğin, 1 Ekim 2008'de tam olarak yürürlüğe girmiştir.

Merkezi yönetimin hantal yapısından kurtulmak için yetkilerin yerel birimlere devredilmesidir. Örneğin, hastanelerin idari ve mali yönden özerk işletmeler haline getirilmesi bu ilkeye dayanır.

Sağlık sisteminde finansman, planlama ve hizmet sunumunun birbirinden ayrılmasıdır. Örneğin, Bakanlığın sadece planlayıcı ve denetleyici olması bu ilkenin bir gereğidir.

Hastane tesislerinin özel sektör tarafından inşa edilip devlete kiralanması modelidir. Örneğin, Şehir Hastaneleri bu modelle kurulmuştur.

Hekimlerin özel muayenehane yerine devlet hastanesinde tam zamanlı çalışmalarını teşvik eden düzenlemedir. Örneğin, bu yasa sayesinde devlet hastanesinde çalışan hekim oranı artmıştır.

Sağlık hizmetlerinin tekel olmaktan çıkarılıp farklı sunucuların kalite ve maliyet açısından yarışmasıdır. Örneğin, özel hastanelerin sisteme dahil edilmesi bu ortamı oluşturmuştur.

Sağlık sisteminin ülkenin kaynaklarıyla uyumlu şekilde uzun vadede devamlılığını sağlamaktır. Örneğin, maliyetlerin kontrol altına alınması bu ilkenin bir parçasıdır.

Hastaların sağlık hizmeti alırken sahip oldukları yasal hakların korunması ve şikayetlerinin değerlendirilmesidir. Örneğin, hastanelerde kurulan Hasta Hakları Kurulları bu kapsamdadır.

Sağlık verilerinin dijital ortamda tutulması ve evrak yükünün azaltılmasıdır. Örneğin, MEDULLA sistemi üzerinden reçete işlemlerinin yapılmasıdır.

Hizmetin yeterli görülmeyip sürekli daha iyisinin hedeflenmesi ve geri bildirim alınmasıdır. Örneğin, 354 standarttan oluşan Hizmet Kalite Standartları bu ilkeye dayanır.

Sektördeki farklı tarafların ortak noktalarda buluşmasıdır. Örneğin, denetim mekanizmalarında birlik sağlanması hedeflenmiştir.

Sistemin geliştirilmesinde tüm paydaşların görüş ve önerilerinin alınmasıdır. Örneğin, sağlık sektöründeki tüm bileşenlerin sistemin kapsamına alınmasıdır.

Türkiye'de sağlık politikalarını belirleyen, ulusal stratejileri uygulayan ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin tek sunucusu olan temel devlet organıdır.

Bireylerin doğum öncesinden yaşlılık dönemine kadar tüm sağlık süreçlerini takip eden, koruyucu ve tedavi edici hizmetleri koordine eden birinci basamak sağlık modelidir.

Bölgesel düzeyde halk sağlığı risklerini belirleyen, koruyucu sağlık hizmetlerini organize eden ve sağlık kuruluşları arası koordinasyonu sağlayan birimdir.

Kadın, anne ve çocukların sağlık düzeyini yükseltmek amacıyla üreme sağlığı ve aile planlaması hizmetleri sunan, öncelikli bölgelerde kurulan merkezlerdir.

Tüberküloz teşhis, tedavi ve takibinin yanı sıra bağışıklama hizmetlerini ücretsiz olarak yürüten, 1949 tarihli yasa ile düzenlenmiş sağlık birimidir.

Kanser erken teşhis, tarama ve eğitim merkezi olup, 2004 yılında faaliyetlerine başlamış ve 2009 itibarıyla 81 ilde yaygınlaştırılmıştır.

İkinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin verimli sunulması için il düzeyinde kurulan, genel sekreterlik ve hastane yöneticiliklerinden oluşan yapıdır.

Sağlık meslek mensuplarının adli konularda mahkemelere görüş bildiren ve bilirkişi listelerini belirleyen 15 üyeli kuruldur.

Uzmanlık eğitimi verecek kurumları belirleyen, rotasyonları düzenleyen ve uzman insan gücü planlaması yapan kuruldur.

Sağlık mesleklerinin eğitim müfredatı, etik ilkeleri ve istihdam planlamaları konusunda görüş bildiren kuruldur.

Bulaşıcı ve kronik hastalıklarla mücadele eden, halk sağlığını koruyup geliştiren ve birinci basamak hizmetlerini yürüten bağlı kuruluştur.

İlaç, tıbbi cihaz, kozmetik ve geleneksel bitkisel ürünlerin ruhsatlandırılması, denetimi ve piyasa gözetiminden sorumlu kuruluştur.

Uluslararası giriş noktalarında halk sağlığı risklerini önleyen, gemilere uzaktan sağlık desteği veren ve seyahat sağlığı hizmetleri sunan kuruluştur.

Bakanlık politikalarının il ve ilçe düzeyinde uygulanmasını sağlayan, il ve ilçe sağlık müdürlüklerinden oluşan yapıdır.

Türkiye'de sağlık hizmetlerinin finansmanını sağlayan en temel kamu kurumudur.

Bakanlığın sağlık sistemi yönetimi ve politika belirleme görevlerini yerine getiren, 11 üyeden oluşan danışma ve karar organıdır.

Koruyucu sağlık hizmetlerinin temelini oluşturan, aile hekimliği ve toplum sağlığı merkezleri aracılığıyla sunulan ilk temas hizmetleridir.

İhtisaslaşmış yataklı tedavi kurumları ve hastanelerde sunulan, teşhis ve tedavi ağırlıklı sağlık hizmetleridir.

Türkiye'de aile hekimliği uygulamasına geçişi de kapsayan, sağlık sistemini yeniden yapılandıran kapsamlı reform sürecidir.

Milton Roemer tarafından geliştirilen, sağlık sistemlerini devlet müdahalesi düzeyine göre 4 tipe ayıran modeldir; örneğin ABD serbest piyasa, Küba ise sosyalist tipi temsil eder.

Hastanın birinci basamaktan başlayarak uzman hekime yönlendirilmesi sürecidir; ABD sisteminde hiyerarşik bir sevk zinciri bulunmamaktadır.

Pratisyen hekimler, aile hekimleri ve genel iç hastalıkları uzmanlarını kapsayan gruptur; ABD'de toplam hekimlerin sadece 1/3'ünü oluştururlar.

ABD'de 65 yaş üzeri bireyler için uygulanan, federal hükümet tarafından finanse edilen ve yönetilen bir sağlık sigortası programıdır.

ABD'de yıllık geliri belirli bir seviyenin altında olan düşük gelirli ailelere yönelik, federal ve eyalet vergileriyle finanse edilen tıbbi yardım sigortasıdır.

ABD'de hastane masraflarını karşılamak üzere kurulan, kar amacı gütmeyen özel bir sigorta kuruluşudur.

ABD'de hekim masraflarını karşılamak üzere kurulan, kar amacı gütmeyen özel bir sigorta kuruluşudur.

Sigorta poliçelerinde hastanın yıllık sağlık harcamasının belirli bir kısmını (örneğin ilk 200$) kendisinin ödemesi zorunluluğudur.

Küba'daki tüm sağlık yapılarının kamunun tekelinde olduğu ve sağlık hizmetlerine erişimin ücretsiz sağlandığı modeli ifade eder.

Küba'da 1983'te başlatılan, her komşuluk alanına, okula ve fabrikaya bir hekim atanmasını öngören toplum temelli sağlık örgütlenmesidir.

Küba'da belediyeler tarafından oluşturulan, ikinci basamak hizmetleri sunan ve kapıda bakım görevi üstlenen sağlık birimleridir.

Sağlık hizmetlerinin tamamen devlet tarafından planlandığı, finanse edildiği ve yönetildiği, Küba'nın uyguladığı sistemdir.

Sağlık hizmetlerinin özel sektör eliyle, rekabet ve kar odaklı sunulduğu, ABD'nin örnek olduğu sistemdir.

Küba sisteminde sağlık hizmetlerinin hem içerik (koruyucu/tedavi edici) hem de nüfus açısından tüm topluma eşit sunulması ilkesidir.

Ülkelerin sağlık sistemlerinin başarısını ölçmekte kullanılan yaşam beklentisi, bebek ölüm hızı ve hekim sayısı gibi istatistiksel verilerdir.

Bir ülkenin ekonomik gücünü gösteren değerdir; ABD'de sağlık harcamalarının GSYH içindeki payı %17,1 gibi oldukça yüksek bir orandadır.

Küba'da yasama yetkisini kullanan, sosyalist devlet yapısının en üst karar organıdır.

Devrim öncesi Küba'da kırsal kesimde sağlık hizmetine erişemeyen halkın başvurduğu geleneksel tedavi yöntemleridir.

Küba sağlık sisteminde yönetimin yerel birimlere (belediye/eyalet) devredilerek yetkilendirilmesi sürecidir.

Bir ülkede kişi başına düşen toplam sağlık harcaması miktarıdır; ABD'de bu rakam 2013 verilerine göre 9.146$ seviyesindedir.

Sağlığı geliştirmek ve sürdürmek amacıyla yürütülen tüm aktivitelerin finansman, organizasyon ve sunum süreçlerini içeren yapıdır. Örn: Almanya'nın refah yönelimli sistemi.

Almanya'da hastalık sigortası fonlarını ifade eden terimdir. Çeşitli düzeylerde örgütlenerek sigorta hizmetlerini yürütürler.

Birleşik Krallık'ta uygulanan, finansmanı ağırlıklı olarak genel vergilerle sağlanan ve tüm vatandaşları kapsayan sağlık modelidir.

Almanya'da nüfusun %99'unu kapsayan, işçi ve işveren primleriyle finanse edilen zorunlu sağlık sigortasıdır.

Birinci basamak hekimlerinin (GP), hastaların uzman hekimlere veya hastanelere sevkini kontrol etme işlevidir. İngiliz sisteminde GP'ler bu görevi üstlenir.

Ülke sağlık sistemlerini devlet müdahalesine göre 4 tipe ayıran modeldir. Almanya refah yönelimli, Birleşik Krallık ise kapsayıcı tiptedir.

Birleşik Krallık'ta birinci basamakta çalışan, hastaların ilk başvurduğu ve sevk zincirini yöneten hekimlerdir.

Bismarck tarafından Almanya'da başlatılan, risk bölüşümü ve önceden ödeme prensibine dayalı sigorta sistemidir.

Birleşik Krallık'ta 1990'larda oluşturulan, yarı bağımsız statüdeki hastane ve sağlık birimleridir.

Bir ülkenin sağlık sisteminin performansını ölçmek için kullanılan (yaşam süresi, hekim sayısı vb.) verilerdir.

Devletin sosyal refahı korumak adına sigorta sistemlerine müdahale ettiği Almanya örneğindeki sistem tipidir.

Tüm vatandaşların ücretsiz sağlık hizmetine erişimini hedefleyen, Birleşik Krallık'taki modeldir.

Kamu sistemine alternatif veya tamamlayıcı olarak sunulan, genellikle yüksek gelir gruplarının tercih ettiği sigorta türüdür.

Almanya'da YHS kapsamında hizmet veren ve hastaların sevk işlemlerini gerçekleştiren hekimdir.

Birleşik Krallık'ta GP'lerin sundukları hizmetin nitelik ve niceliğine göre ek ödeme almalarını sağlayan modeldir.

Nüfusun yaşlanma durumunu gösteren bir istatistiktir. Almanya'da 45,5 olması toplumun yaşlı olduğunu kanıtlar.

Hastanelerin fiziksel altyapı ve teknolojik donanım giderleridir. Almanya'da bu harcamalar vergilerle karşılanır.

Sağlık hizmet sunucularına belirli bir dönem için verilen toplam ödenek miktarıdır.

Hastalık, işsizlik, yaşlılık gibi risklere karşı bireyleri koruyan, İngiltere'de primli ve primsiz rejim olarak ayrılan yapıdır.

Bireylerin kendi sağlıklarını korumaları için devlet tarafından yürütülen bilgilendirme faaliyetleridir.