Ünite 1: 1. Sağlık Hizmetleri — Önemli Kavramlar

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre sağlık; sadece vücutta hastalık veya sakatlığın bulunmaması değil, bireyin bedensel, ruhsal ve sosyal yönlerden tam bir iyilik hali içinde olması durumudur. Bu tanım sağlığın sadece tıbbi değil, sosyal ve psikolojik boyutlarını da kapsar.

Sağlık kurumlarında çalışan hekim gibi profesyonellerin sahip oldukları mesleki bilgi ve uzmanlıktan kaynaklanan otorite ile kurum yöneticilerinin sahip olduğu yönetsel otoritenin bir arada bulunması durumudur. Bu yapı, kararların alınmasında yönetim ile meslek mensupları arasında sık sık çatışmalara yol açabilir.

Bir kişi veya birimin kendi işini yapabilmesi için başka bir kişi veya birimin sunduğu hizmete gereksinim duyması durumudur. Sağlık kurumlarında hekim, hemşire, eczacı ve laboratuvar gibi farklı birimlerin yüksek düzeyde koordinasyon içinde çalışmasını zorunlu kılar.

Hizmet sunucusu (hekim) ile hizmeti alan (hasta) arasında, sunulan hizmetin içeriği, niteliği ve gerekliliği konusunda eşit düzeyde bilgi bulunmaması durumudur. Hastalar teknik bilgiye sahip olmadıkları için tedavi miktarını ve türünü hekim saptar.

Bir bireyin veya kurumun tükettiği ya da ürettiği hizmetten, doğrudan bedel ödemeyen diğer toplum bireylerinin de yarar sağlaması durumudur. Örneğin devletin ücretsiz sağladığı bağışıklama (aşı) programları tüm toplumun salgın hastalıklardan korunmasını sağlayarak pozitif dışsallık yaratır.

Bir eylemin ya da hizmet tüketiminin, bu süreçte hiçbir rolü olmayan üçüncü kişilere olumsuz etki etmesi ve zarar vermesidir. Kapalı mekânlarda içilen sigara dumanının yanındaki insanları etkileyerek hastalık riskini artırması (pasif içicilik) bu duruma tipik bir örnektir.

Hekimlerin sahip oldukları bilgi üstünlüğünü ve karar yetkisini kullanarak hastanın hizmete olan talebini yönlendirebilme ve artırabilme gücüdür. Örneğin bilgisayarlı tomografi yeterli olacakken hekimin istemiyle maliyeti daha yüksek olan Pozitron Emisyon Tomografi (PET) yapılması bu duruma örnektir.

Tüketiminde rekabet bulunmayan ve hiçbir bireyin kullanımından dışlanamayacağı mal ve hizmetlerin niteliğidir. Çevre sağlığı hizmetleri ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele gibi bireysel olmayan koruyucu sağlık hizmetleri tam bir kamu malı özelliği taşır.

Üretim sürecinde sermayeden (makine/cihaz) ziyade nitelikli insan gücünün baskın bir girdi olarak kullanılması durumudur. Sağlık sektörü yüksek teknolojiye sahip olmasına rağmen, maliyetlerin üçte ikisini insan kaynaklarının oluşturması nedeniyle emek-yoğun bir sektördür.

Vatandaşlarının ekonomik ve sosyal durumlarıyla ilgilenen, onlara asgari bir yaşam düzeyi sunan, sosyal güvenliği ve adaleti temin etmeyi görev sayan devlet anlayışıdır. Sağlık hizmetlerinin kamu ağırlıklı sunulması ve denetlenmesi bu anlayışın bir gereğidir.

Tıp bilgisinin hızla çoğalması ve katlanması sonucu genel branşların yerini organa veya hastalığa özel alt uzmanlık alanlarına bırakmasıdır. Karaciğer uzmanı olan hepatolog veya böbrek uzmanı olan nefrolog bu aşırı uzmanlaşmanın birer sonucudur.