← Ünite 13
Sağlık İletişimi

Ünite 13: Sağlık Haberlerinin Niteliksel ve Niceliksel

1952 City Hospital
ABD televizyonlarında doktorları ve hastane ortamını konu alan ilk televizyon programı olarak 1952 yılında yayınlanmaya başlamış ve sağlık temalı şovların öncüsü olmuştur.
1988 Mucize İlaç: Zakkum Haberi
Türkiye'de TRT ekranlarında en önemli haber olarak sunulan bu yayın, kansere çare olduğu iddia edilen zakkum ekstresini konu almış ve Türkiye'de sağlık yayıncılığının miladı ve en büyük tartışma noktası olmuştur.
1991 ESAM-DER'in Kuruluşu
Eğitim ve Sağlık Muhabirleri Derneği, sağlık haberciliğini bir uzmanlık dalı haline getirmek ve etik ilkeleri belirlemek amacıyla 1991 yılında İstanbul merkezli olarak kurulmuştur.
2011 SAMUDER'in Kuruluşu
Sağlık alanındaki muhabirleri bir araya getirmek ve mesleki standartları yükseltmek amacıyla 2011 yılında Ankara'da kurulan Sağlık Muhabirleri Derneği'dir.

Anahtar Kavramlar

Sağlık HaberciliğiMedya organlarında sağlık, tıp, hastalıklar ve sağlıklı yaşam ile ilgili yapılan tüm haber, köşe yazısı, spot ve metin içeriklerini kapsayan uzmanlık alanıdır.
Sağlık ProgramlarıMedya organlarında, özellikle televizyonlarda hazırlanan, süreleri ve konu çeşitliliği açısından izleyicilerin bilgi edinmesinde ve yönlendirilmesinde büyük rol oynayan tematik yayınlardır.
TıbbileştirmeDaha önce tıp alanına girmeyen veya hastalık olarak kabul edilmeyen gündelik yaşam durumlarının, tıbbi bir sorun ve müdahale alanı haline getirilmesi sürecidir.
BireyselleştirmeSağlık ve hastalık olgusunun toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarından koparılarak, tamamen bireyin kişisel sorumluluğu ve tercihi olarak sunulmasıdır.
DezenformasyonMedyada kasıtlı veya ihmal sonucu yayılan, bireylerin yanlış sağlık davranışları ve tutumları geliştirmesine neden olan hatalı ve kurgulanmış bilgi akışıdır.
Big PharmaDünya genelinde tıbbi ürünlerin, ilaçların ve teknolojilerin üretimini, pazarlamasını ve dağıtımını kontrol eden uluslararası tıp ve ilaç sanayi kartelidir.
Medyatik DoktorTelevizyon programlarında, özellikle kadın programlarında sıklıkla yer alarak popülerleşen, tıbbi bilgisini magazinel bir dille sunan uzman hekimleri tanımlayan kavramdır.
Biyo-iktidarModern devletlerin ve otoritelerin, nüfusun bedenlerini, sağlığını ve yaşam süreçlerini denetim altında tutmak, yönetmek ve düzenlemek için geliştirdiği iktidar biçimidir.
Biyo-etikTıp, sağlık ve biyoloji alanındaki uygulamaların, araştırmaların ve medyadaki sağlık yayınlarının ahlaki sınırlar ve insan onuru çerçevesinde yürütülmesini savunan etik disiplindir.
Alternatif TedaviModern tıp uygulamalarının ve bilimsel tedavi yöntemlerinin dışında kalan, geleneksel veya bitkisel yöntemlere dayanan her türlü iyileştirme çabasıdır.
Anti-agingYaşlanma sürecini geciktirmeyi, durdurmayı veya tersine çevirmeyi hedefleyen, kozmetik ve tıbbi ürünleri kapsayan ticari ve tıbbi yaklaşımdır.
DismorfozBireyin gerçekçi olmayan güzellik algıları nedeniyle üst üste geçirdiği estetik operasyonlar sonucunda vücudunda veya yüzünde oluşan şekil bozukluğudur.
Sağlık OkuryazarlığıBireylerin sağlıkla ilgili bilgilere ulaşma, bu bilgileri anlama, değerlendirme ve doğru sağlık kararları verebilmek için kullanma becerisidir.
Tıbbi Sosyal KontrolTıp kurumlarının ve söylemlerinin, bireylerin davranışlarını, bedenlerini ve yaşam tarzlarını normatif kurallarla denetim altında tutması sürecidir.
Aktüel HaberSağlık alanında o gün yaşanan, güncel gelişmelere, olaylara veya açıklamalara dayanan ve derinlemesine analiz içermeyen haber türüdür.
Promosyonel HabercilikSağlık haberlerinin arka planında belirli bir ilacın, hastanenin, doktorun veya ticari ürünün reklamını ve tanıtımını yapmayı amaçlayan habercilik tarzıdır.
Önce Zarar Vermeme İlkesiTıpta olduğu gibi sağlık haberciliğinde de temel kabul edilen, eksik veya yanlış bilgi vererek okuyucunun sağlığına zarar vermekten kaçınmayı öngören etik kuraldır.
Sağlıkta Dönüşüm ProjesiTürkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen, sağlık sisteminin yapısal olarak yeniden düzenlenmesini ve hizmet sunumunun dönüştürülmesini amaçlayan projedir.
Soap-Opera (Tıbbi)Doktorların ve sağlık çalışanlarının kusursuz birer kahraman olarak sunulduğu, mucizevi tedavilerin işlendiği dramatik televizyon dizileridir.
Kozmetik TıbbileştirmeGüzellik ve estetik uygulamalarının tıbbi terimler, cihazlar ve yöntemler kullanılarak daha bilimsel ve ciddi bir görünüme kavuşturulması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

2008 The Doctors Programı

ABD'nin CBS kanalında 2008 yılında yayınlanmaya başlayan, yapımcılığını Dr. Phil'in üstlendiği ve dünya genelinde tıp-sağlık şov programlarının yaygınlaşmasında öncü olan yapımdır.

2009 The Dr. Oz Show

Oprah Winfrey'in programıyla ünlenen kalp cerrahı Dr. Mehmet Öz'ün sunduğu ve 2009 yılından itibaren NBC kanalında yayınlanarak küresel bir fenomene dönüşen sağlık şovudur.

Hayran ve Özdemir (2012) Araştırması

11 gazetede çıkan 344 sağlık haberini inceleyen bu çalışma, hekim adı geçen haberlerin %58'inin doğru olduğunu, hekim adı geçmeyenlerde ise doğruluğun %32'ye düştüğünü saptamıştır.

Yaşar (2006) Promosyon Bulgusu

3 farklı gazetede yayınlanan 1034 sağlık haberini inceleyen araştırma, haberlerin %95.6'sında bir ürünün, besinin veya diyet maddesinin örtülü promosyonunun yapıldığını ortaya koymuştur.

İnönü Üniversitesi 1993 Araştırması

Posta, Hürriyet ve Zaman gazetelerinde çıkan 410 haberi inceleyen çalışma, haberlerin %52.9'unda kaynağın belirsiz olduğunu, %17.8'inin ise sansasyonel olduğunu belirlemiştir.

Müge Demir Doktora Tezi Bulguları

Tirajı en yüksek 7 gazetede çıkan 194 beslenme haberini inceleyen çalışmada, haberlerin %55.2'sinde kaynağın belirsiz olduğu ve %59.3'ünün bilgi vermekten uzak olduğu saptanmıştır.

Banu Kumbasar (2005) Gazete Analizi

İstanbul'da yayımlanan gazeteleri inceleyen çalışmada, Takvim gazetesinin 720 haberle en çok, Hürriyet'in ise 76 haberle en az sağlık haberi yayınlayan gazete olduğu belirlenmiştir.

Haziran 2004 MTM Verileri

Medya Takip Merkezi'nin yazılı basında yaptığı incelemede, 567 haberle en çok engellilerle ilgili sağlık haberlerine yer verildiği, Posta gazetesinin ise 247 haberle lider olduğu saptanmıştır.

RTÜK 2009 Şikayet Verileri

2009 yılında RTÜK İletişim Merkezi'ne yapılan sağlık konulu bildirimlerin neredeyse tamamının şikayet niteliğinde olduğu ve tıp doktoru olmayan kişilerin konuşturulmasına odaklandığı saptanmıştır.

Yüksel vd. (2012) Profesyonel Görüşleri

Sağlık profesyonellerinin %42.67'si medyadaki sağlık yayınlarını olumsuz bulurken, bu yayınları olumlu bulanların oranı sadece %6.67'de kalmıştır.

Kozmetik ve Estetik Pazarının Büyüklüğü

2008 yılı Hürriyet haberine göre dünya genelinde kadın ve erkek estetiğine yılda 66 milyar dolar, kozmetiğe 250 milyar dolar ve anti-aging sektörüne 70 milyar dolar harcanmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Zakkum haberinin 1988 yılında TRT'de yayınlandığını ve Türkiye'de sağlık haberciliğinin miladı kabul edildiğini unutma; sınavlarda tarih ve olay eşleştirmesi olarak sıkça sorulur.
  • ESAM-DER'in 1991 yılında kurulan ilk sağlık muhabirleri derneği olduğunu aklında tut; sonraki yıllarda kurulan SAMUDER ile karıştırma.
  • Tıbbileştirme ve Bireyselleştirme kavramları arasındaki farka dikkat et; tıbbileştirme yaşam alanlarının tıp sınırlarına çekilmesidir, bireyselleştirme ise sorumluluğun sadece bireye yüklenmesidir.
  • Sağlık haberlerinde hekim adı geçmesinin doğruluk oranını artırdığını (%58'e %32) belirten araştırmayı (Hayran ve Özdemir) istatistiksel soru olarak görebilirsin.
  • Sağlık muhabirinin en temel mesleki etik ilkesinin 'önce zarar vermeme' olduğunu unutma; bu ilke gazetecinin sorumluluğu haber kaynağına atamayacağını vurgular.
  • ABD'deki ilk doktor dizisinin 1952 yapımı 'City Hospital' olduğunu, modern sağlık şovlarının ise 'The Doctors' ve 'The Dr. Oz Show' ile 2000'lerde yaygınlaştığını kronolojik olarak bil.