Ünite 6: Türkiye’de Sağlık Hizmetleri — Önemli Kavramlar

Hastalık veya salgınlar ortaya çıkmadan önce proaktif bir yaklaşımla bireysel ve toplumsal düzeyde önlem almayı, insanları eğitmeyi ve riskleri yönetmeyi hedefleyen hizmetlerdir. Örneğin, çocukluk dönemi aşılamaları ve su kaynaklarının denetimi bu kapsama girer.

Bireyde ortaya çıkmış olan hastalıkların iyileştirilmesine, iyilik halini bozan etkenlerin ortadan kaldırılmasına yönelik tıbbi uygulamaları kapsayan hizmetlerdir. Hastanelerde sunulan cerrahi müdahaleler ve ilaç tedavileri bu hizmetin en somut örnekleridir.

Doğuştan veya sonradan oluşan hastalık, kaza ya da yaralanma nedeniyle yetilerini kaybetmiş bireylerin, hayatlarını bağımsız sürdürebilmeleri için sunulan tıbbi ve sosyal destek sürecidir. Felçli bir hastanın fizik tedavi görmesi bu hizmete örnektir.

Bedensel sakatlıkların olabildiğince düzeltilmesi ve bireyin kendi kendine yetecek fiziksel duruma gelebilmesi amacıyla sunulan tıbbi ve fizyoterapötik sağlık hizmetleridir.

Sakatlık veya iş kazası nedeniyle eski işini yapamayan bireylere yeni iş öğretme, işe uyum sağlama ve toplumsal hayata katılımını kolaylaştırma amacıyla sunulan destekleyici hizmetlerdir.

Toplumun genel sağlık düzeyini ve yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla yürütülen sağlık eğitimi, stres yönetimi ve sağlıklı yaşam davranışları kazandırma faaliyetlerinin bütünüdür.

Sağlığı koruyucu ve geliştirici hizmetlerin sunulduğu, hastaların sisteme ilk giriş yaptığı en yaygın sağlık birimleridir. Günümüzde aile hekimlikleri bu basamağın temelini oluşturur.

Erken teşhis ve tedaviye yönelik, uzman hekimlerin görev yaptığı ve temel laboratuvar imkanlarının bulunduğu il ve ilçe devlet hastanelerini kapsayan hizmet düzeyidir.

İleri düzey tetkik, özel tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin sunulduğu, AR-GE çalışmalarının yapıldığı üniversite ve eğitim-araştırma hastanelerini kapsayan en üst hizmet basamağıdır.

Hekimlerin tedavi planları doğrultusunda, yatağa bağımlı veya kronik hastaların kendi ev ortamlarında sağlık ekipleri tarafından muayene, tahlil ve tıbbi bakımlarının yapılması hizmetidir.

Modern tıp dışı, geleneksel ve kültürel kökenli tedavi uygulamalarının halk arasında sürdürülmesini ifade eden kavramdır. Ülkemizde hekim olmayanların tedavi yapması 1928'de yasaklanmasına rağmen varlığını korumuştur.

1961 yılında çıkarılan 224 sayılı kanunla, sağlık hizmetlerinin devlet eliyle en ücra köylere kadar organize bir şekilde ücretsiz veya düşük ücretle ulaştırılmasını amaçlayan sistemdir.

Türkiye'de 2003 yılında başlatılan, sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmayı, e-sağlık altyapısını kurmayı ve hizmet kalitesini artırmayı hedefleyen kapsamlı reform programıdır.

Bilgi ve iletişim teknolojilerinin sağlık hizmetlerinin sunumunda, randevu alımında, hasta takibinde ve veri yönetiminde kullanılması sürecidir. Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) ve E-Nabız bu kapsamdadır.

Koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında, bireylerin yaşadığı çevredeki su, hava, gürültü kirliliği, katı atıklar ve haşereler gibi sağlığı tehdit eden unsurların denetlenmesi faaliyetleridir.