← Ünite 14
Anayasa Hukuku

Ünite 14: Yargı Organı, Anayasanın Değiştirilmesi

2017 Anayasa Değişikliği ve Askeri Yargı
2017 yılında yapılan anayasa referandumu ile Türkiye'de askeri yargı sistemi (Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi dahil) tamamen kaldırılmıştır. Bu düzenleme ile disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulması yasaklanmış ve yargıda çift başlılığa son verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi Üye Sayısı ve Dağılımı
Anayasa Mahkemesi toplam 15 üyeden oluşur. Bu üyelerin 3'ü Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından gizli oyla seçilirken, kalan 12 üye doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından yüksek mahkeme üyeleri, öğretim üyeleri ve üst düzey bürokratlar arasından seçilir.
Anayasa Değişikliği Teklif Yeter Sayısı
Anayasa'nın değiştirilebilmesi için ilk resmi adım olan teklif aşamasında, TBMM üye tamsayısının en az üçte birinin (yani güncel 600 milletvekilinin bulunduğu mecliste en az 200 milletvekilinin) ıslak imzalı yazılı teklifi zorunludur.
İptal Davası Açma Süresi
Soyut norm denetimi kapsamında kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin veya TBMM İçtüzüğünün Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açılması gerekir; aksi halde bu hak düşer.

Anahtar Kavramlar

Anayasa YargısıKanunların ve diğer yasama işlemlerinin Anayasa'ya uygunluğunun yargısal bir organ tarafından denetlenmesidir. Türkiye'de bu denetim yetkisi münhasıran Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir.
Yargı BağımsızlığıMahkemelerin ve hakimlerin, yasama, yürütme ve diğer tüm dış etkenlerden uzak, hiçbir baskı veya talimat altında kalmadan özgürce karar verebilmesidir. Örneğin, Anayasa m. 138 uyarınca hiçbir organ mahkemelere emir veremez.
Hakimlik TeminatıHakim ve savcıların görevlerini korkusuzca yapabilmeleri için azledilememeleri, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye sevk edilememeleri ve özlük haklarının koruma altında olması güvencesidir.
Yüce DivanCumhurbaşkanı, bakanlar ve yüksek yargı organı üyeleri gibi üst düzey devlet görevlilerinin, görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı yargılandıkları Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu sıfatıdır.
Soyut Norm DenetimiBir kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya TBMM İçtüzüğünün yürürlüğe girmesinden sonra, belirli yetkililer tarafından doğrudan doğruya Anayasa Mahkemesi'nde açılan iptal davası yoluyla yapılan denetimdir.
Somut Norm DenetimiGörülmekte olan bir davada uygulanacak olan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla, davaya bakan mahkeme tarafından Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması yoluyla yapılan denetimdir.
Sert AnayasaDeğiştirilmesi normal kanunların kabul edilme usullerinden daha zor şartlara ve nitelikli çoğunluklara bağlanmış olan, ayrıca değiştirilemeyecek maddeler içerebilen anayasa türüdür.
Bireysel BaşvuruAnayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden bireylerin Anayasa Mahkemesi'ne başvurması hakkıdır.
Uyuşmazlık MahkemesiAdli ve idari yargı mercileri arasında ortaya çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevli olan yüksek mahkemedir.
Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK)Hakim ve savcıların mesleğe kabul etme, atama, nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve disiplin cezası verme gibi özlük işlerini yürüten, yargı bağımsızlığını korumakla görevli idari kuruldur.

Diğer Önemli Bilgiler

Anayasa Değişikliğinde İki Defa Görüşme Kuralı

Anayasa değişiklik tekliflerinin TBMM Genel Kurulunda aceleye getirilmeden, etraflıca tartışılması amacıyla iki defa görüşülmesi zorunludur. İkinci görüşmeye birinci görüşmenin bitiminden en az 48 saat geçmeden başlanamaz (ivedilikle görüşme yasağı).

Değiştirilemez Maddeler Güvencesi

1982 Anayasası'nın 4. maddesi uyarınca; devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu (Madde 1), Cumhuriyetin nitelikleri (Madde 2) ve devletin bütünlüğü, resmi dili, bayrağı, milli marşı ve başkenti (Madde 3) hakkındaki hükümler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.

Sınavda Dikkat Et

  • Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısının 15 olduğunu ve bunların 3'ünü TBMM'nin, 12'sini Cumhurbaşkanı'nın seçtiğini mutlaka ezberleyin; sınavlarda sıklıkla soru olarak gelmektedir.
  • Anayasa değişikliklerinde 'ivedilikle görüşme yasağı' kapsamında iki görüşme arasında en az 48 saat süre geçmesi gerektiğini unutmayın.
  • Bireysel başvuru yapılabilmesi için tüm iç hukuk yollarının (istinaf, temyiz vb.) tüketilmiş olması şarttır; bu ön şart sınavların favori konusudur.
  • Anayasa değişikliklerinin sadece 'şekil' yönünden denetlenebileceğini, 'esas' yönünden denetiminin kesinlikle mümkün olmadığını aklınızda bulundurun.
  • Anayasa değişikliği teklifi için asgari 200 milletvekilinin (üye tamsayısının 1/3'ü) yazılı teklifinin gerektiğini ve kabul için en az 360 oy (3/5) gerektiğini unutmayın.