Ünite 13: Modern Uygarlığın Doğuşu — Önemli Kavramlar

1500'lerde ortaya çıkmaya başlayan ve 1800'lerde kurumlarını tamamlayan, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika coğrafyasında şekillenen küresel ölçekli tarihsel uygarlık modelidir. Örnek olarak, modern devlet, endüstriyel ekonomi ve şehirleşme bu uygarlığın temel yapı taşlarıdır.

15. yüzyılın sonlarında Avrupalıların Osmanlı engeli nedeniyle kapanan Doğu ticaret yollarını aşmak için deniz aşırı yeni yollar araması ve bu süreçte Amerika'nın keşfi ile Ümit Burnu'nun dolaşılması hareketidir. Örnek olarak Kristof Kolomb'un 1492'de Amerika'ya ulaşması verilebilir.

Orta Çağ'ın toprak ağırlıklı feodal düzeninin çözülmesiyle birlikte deniz aşırı ticaret, para ekonomisi ve sömürgecilik faaliyetleri sayesinde zenginleşerek toplumsal ve siyasi hayatta etkinlik kazanan yeni sınıftır. Örnek olarak yeni şehirlerde ticaretle zenginleşen tüccar kesimler gösterilebilir.

Orta Çağ boyunca ekonomik gücü toprağa dayanan ve siyasi otoriteyi elinde bulunduran imtiyazlı soylu sınıftır. Örnek olarak feodal beyler ve toprak sahipleri yeni dönemin para ekonomisi karşısında güç kaybetmişlerdir.

16. yüzyılda Katolik Kilisesi'nin otoritesine, maddi gücüne ve Vatikan'ın evrensellik iddialarına karşı çıkarak Batı Hristiyanlığı'nda bölünmelere yol açan ve millî kiliselerin kurulmasını savunan dinsel dönüşüm hareketidir. Örnek olarak Protestanlığın yayılması gösterilebilir.

Feodal birimlerin parçalı yapısına ve iç ayaklanmalara tepki olarak, toplumsal ve ekonomik enerjiyi merkezi bir güç altında toplayan, ulus devletlerin atası niteliğindeki yönetim biçimidir. Örnek olarak Yeni Çağ'da İngiltere, Fransa ve İspanya'da güç kazanan krallık sistemleridir.

Feodal dönemin kapalı tarım ekonomisi ve küçük köy yerleşmelerinin yerini alan, ticaretin, yeni üretim düzeninin, burjuvazinin ve şehirlere göç eden serflerin toplandığı yeni ekonomik ve sosyal merkezlerdir.

Feodal düzenin en alt basamağında yer alan, toprakla birlikte alınıp satılan ancak karşılığında üretimin yapılması ve barınma güvenliği sağlanan kölelik benzeri bağımlı statüdür. Örnek olarak tarım arazilerinin meralara çevrilmesiyle bu statülerini kaybeden ve şehirlere göç eden köylülerdir.

Stefan Zweig tarafından nitelendirilen 16. yüzyıl; köylü ayaklanmalarının, mezhep savaşlarının, çöküntü duygusunun ve herkesin herkesle savaş halinde olduğu kargaşa dönemini ifade eder. Örnek olarak Katolikler ile Protestanlar arasındaki kanlı çatışmalar verilebilir.

Feodal dönemin takas ve kendine yeterlilik esasına dayalı dar ekonomik yapısının yerini alan, deniz aşırı ticaret, sömürgecilik ve değerli madenlerin Avrupa'ya akışıyla güçlenen yeni parasal mübadele sistemidir.

Roma'nın yıkılışından sonra Avrupa'nın içine girdiği, ekonominin toprağa dayalı olduğu, ticaretin yok denecek kadar azaldığı ve derebeylerin küçük birimler halinde hakimiyet kurduğu zorlu Orta Çağ toplumsal düzenidir.