← Ünite 10

Ünite 10: Zekâ ve Zekâ Ölçümü — Önemli Kavramlar

Akademik Zekâ
Matematik, fen, mantık ve dil gibi klasik alanlardaki kapasiteyi tanımlamak için kullanılan terimdir. Geleneksel eğitim sistemleri ve IQ testleri öncelikli olarak bu alanı ölçmeye odaklanır.
Güvenilirlik
Bir ölçüm aracının ölçmek istediği özelliği ne kadar tutarlı ve hatasız ölçtüğüdür. Aynı testin farklı durumlarda benzer sonuçlar vermesi (test-tekrar test) güvenilirliğin temel göstergesidir.
Geçerlilik
Bir testin amaçlanan özelliği gerçekten ölçüp ölçmediği ve dış kriterlerle ilgili doğru tahminler yapabilme derecesidir. Örneğin geçerli bir zekâ testinin akademik başarıyı tahmin etmesi beklenir.
Standartlaştırma
Bir testin herkes için tamamen aynı şartlar altında, aynı yönerge ve yöntemlerle uygulanması sürecidir. Test puanlarının adil bir şekilde karşılaştırılabilmesi için şarttır.
Zekâ Yaşı
Bireyin bir zekâ testinde gösterdiği performansın, hangi yaş grubunun ortalama performansına denk geldiğini gösteren ölçüttür. Örneğin 8 yaşında bir çocuğun 10 yaş düzeyindeki soruları çözmesi 10 zekâ yaşına işaret eder.
Kristalleşmiş Zekâ
Bireyin önceden öğrendiği bilgileri, kelime dağarcığını ve genel kültürünü kullanabilme becerisidir. Okul eğitimi ve yaşam deneyimleriyle gelişir; kelime ve genel bilgi testleriyle ölçülür.
Akıcı Zekâ (Sıvı Zekâ)
Önceden edinilmiş bilgilere bağımlı olmadan, karmaşık ilişkileri görebilme, soyut sorunları çözebilme ve yeni durumlara uyum sağlama yeteneğidir. Blok tasarımı ve uzamsal görselleme testleriyle ölçülür.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Faktör Analizi
Geniş değişkenler topluluğu içindeki daha az sayıdaki temel boyut, dizi veya faktörü belirlemek için kullanılan istatistiki bir prosedürdür. Psikometrik zekâ teorilerinin temel analiz aracıdır.
Analitik Zekâ
Sternberg'in üçlü zekâ teorisinde yer alan, problem çözmenin altında yatan bilgi edinme, performans ve biliş ötesi (meta-biliş) gibi zihinsel işlemlerin yürütülmesini sağlayan zekâ türüdür.
Yaratıcı Zekâ
Bireylerin alışılmadık ve yeni problemlerle başa çıkabilme, keşfetme, hayal etme ve varsayımlarda bulunma yeteneğini kapsayan Sternberg teorisi bileşenidir.
Pratik Zekâ
Günlük işlerin yürütülmesi, yeni bağlamlara uyum sağlama ve çevreyi bireyin ihtiyaçlarına göre değiştirebilme becerisidir; 'sokak zekâsı' olarak da adlandırılır.
Çoklu Zekâ
Howard Gardner tarafından öne sürülen; zekânın tek bir genel boyuttan ibaret olmadığını, mantıksal, sözel, müzikal, kinestetik gibi birbirinden bağımsız yetenek alanlarını kapsadığını savunan teoridir.
Duygusal Zekâ (EQ)
Kişinin kendi ve başkalarının duygularını algılama, anlama, ifade etme, düşünmeyi kolaylaştırmak için kullanma ve duyguları akıllıca düzenleme yeteneğidir.
Entelektüel Gelişim Bozukluğu
18 yaş altındaki bireylerde standart zekâ testlerinden ortalamanın iki standart sapma altında (örn. WAIS için 70 altı) puan alınması ve uyumsal davranışlarda kısıtlılık görülmesi durumu.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Öğrenme Bozukluğu
Bireyin ölçülmüş zekâ düzeyi (IQ) ile akademik veya işlevsel başarısı arasında büyük bir çelişki bulunması durumudur; düşük motivasyon veya fiziksel engellerden kaynaklanmaz.
Stereotip Tehdidi
Bir kişinin, hakkında olumsuz stereotip bulunan bir grup içerisinde yer almasının yarattığı tehdit ve kaygı durumudur; bu durum test performanslarını olumsuz etkileyebilir.
Aykırı Düşünme
Bir soruna karşı alışılmadık, çeşitli, akıcı ve esnek birçok farklı fikir ve çözüm üretebilme yetisidir; yaratıcılığın ölçülmesinde temel alınır.
Yakınsak Düşünce
Farklı bilgi kaynaklarını ve ipuçlarını bir araya getirerek tek ve doğru bir çözüme ulaşma yeteneğidir. Örn. verilen kelimeleri birleştiren ortak bir sözcük bulma testleri.
Öjenik Hareketi
Sir Francis Galton tarafından başlatılan; genetik olarak üstün insanların üremesini desteklerken, biyolojik olarak aşağı derecedeki insanların çocuk sahibi olmasını engellemeyi amaçlayan tartışmalı akımdır.