Ünite 4: Saldırganlık ve Mağdur — Önemli Kavramlar
Düşmanca Saldırganlık
Doğrudan öfke duygularından kaynaklanan ve temel amacı bir başkasına acı vermek, zarar vermek ya da onu yaralamak olan saldırgan davranış türüdür. Örneğin bir futbolcunun sinirlenerek sırf rakibinin canını yakmak amacıyla faul yapması bu tür bir saldırganlıktır.
Araçsal Saldırganlık
Amacın doğrudan acı vermek olmadığı, acı verme eyleminin asıl hedefe (topu kapmak, parayı almak vb.) ulaşmak için bir araç olarak kullanıldığı saldırganlık türüdür. Örneğin futbolcunun topu çalabilmek için kasten sert müdahalede bulunarak rakibini sakatlaması araçsal saldırganlıktır.
Serotonin
Orta beyinde salgılanan ve dürtüsel/itkisel saldırganlık üzerinde ketleyici (frenleyici) etkiye sahip olan nörokimyasal maddedir. Vücuttaki veya beyindeki serotonin seviyesi düştüğünde şiddet içerikli suç eğilimleri ve saldırgan davranışlar belirgin şekilde artar.
Testosteron
Erkeklik hormonu olarak bilinen ve yüksek salgılandığında insanlarda ve hayvanlarda saldırganlık eğilimini artıran biyokimyasal maddedir. Şiddet suçlarından mahkum olanlarda ve cezaevi kurallarını ihlal edenlerde testosteron düzeyleri şiddet içermeyenlere kıyasla daha yüksek bulunmuştur.
Sosyal Bilişsel Teori
Albert Bandura tarafından geliştirilen ve insan davranışlarının büyük kısmının doğrudan ödül alınmasa dahi gözlem, taklit ve rol modellerini örnek alma yoluyla öğrenildiğini savunan teoridir. Çocukların TV'de veya ailede şiddet uygulayan modelleri izleyerek saldırganlaşması bu teoriyle açıklanır.
Engellenme-Saldırganlık Kuramı
Bireyin hedefine ulaşması meşru olmayan veya beklenmedik bir şekilde kısıtlandığında ortaya çıkan engellenme duygusunun saldırgan tepki olasılığını artırdığını ileri süren kuramdır. Kişinin hak ettiğinden daha azına sahip olduğunu düşünmesi (görece yoksunluk) de bu engellenmeyi tetikler.
Saldırganlık Modeli (Anderson ve Bushman)
Genetik ve çevresel mizaç faktörleri, medyadaki şiddetin taklit edilmesini kapsayan sosyal bilişsel faktörler ile düşük empati ve dürtüsellik gibi kişilik faktörlerinin etkileşimi sonucu saldırgan bireylerin yetiştiğini gösteren bütüncül modeldir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Katarsis
Saldırgan eylemlerde bulunarak, şiddet içerikli maç/film izleyerek veya şiddet fantezileri kurarak biriken öfke enerjisini dışa vurma ve rahatlama inancıdır. Psikolojik araştırmalar bu inanışın aksine şiddet izlemenin veya uygulamanın gelecekteki saldırganlığı artırdığını göstermektedir.
İnsanlık Dışılaştırma (Dehumanization)
Karşıdaki bireyi veya grubu insan olarak görmeyip değersizleştirerek ona zarar vermeyi psikolojik olarak kolaylaştırma sürecidir. Saldırganlığın önlenmesi için empati geliştirilmesi bu olgunun panzehiridir.
Mağdur Bilim (Viktimoloji)
Suç kurbanı olan bireylerin özelliklerini, suçlu ile mağdur arasındaki ilişki dinamiklerini ve toplumun mağduriyete yönelik tutumlarını inceleyen kriminoloji kökenli bilim dalıdır.
Olağan Dışı / Sapkın Yer (Deviant Place)
Karmen'in mağduriyet etmenlerinden biri olan, insan sirkülasyonunun yüksek olduğu, polis devriyesinin seyrek kaldığı ve suçun beslendiği 'sıcak suç noktaları'dır. Bu alanlarda bulunmak mağduriyet riskini doğrudan artırır.
Görece Yoksunluk
Bireyin kendi durumunu toplumdaki benzerleriyle veya hak ettiğini düşündüğü standartla karşılaştırdığında kendisini eksik veya haksızlığa uğramış hissetmesi durumudur; bu his engellenmeye ve saldırganlığa yol açar.
Bütünleştirilmiş Mağduriyet Modeli
Mağdur (demografik özellikler, çekicilik, incinebilirlik), Yer (sıcak bölge, yakınlık, güvenlik eksikliği) ve Suçlu (güdülenmiş, istekli) bileşenlerinin kesişmesiyle suç eyleminin gerçekleştiğini açıklayan bütüncül teorik çerçevedir.