Ünite 4: 4. Türkiye’de Bağımlılık Konusunda Örgütlenmeler

Anayasa'nın 58. Maddesi

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 58. maddesi, devlete gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluktan, kumardan ve benzeri kötü alışkanlıklardan koruma görevini yükleyerek bağımlılıkla mücadelenin anayasal temelini oluşturur.

Yeşilay'ın Kuruluş Tarihi ve Kurucuları

Yeşilay, İstanbul'un işgali sırasında İngiliz gemileriyle getirilen içkilere karşı toplumu korumak amacıyla 5 Mart 1920'de Şeyhülislam İbrahim Haydarizade himayesinde Ord. Prof. Dr. Mazhar Osman Uzman ve arkadaşları tarafından kurulmuştur.

Oya Bahadır Yüksel Merkezi

2007 yılında Gaziantep'te kurulan 120 yatak kapasiteli merkez, belediyenin arsa tahsisi ve Hüsnü M. Özyeğin Vakfı'nın desteğiyle sokak çocukları ve madde bağımlısı gençlerin sosyal tedavisi ve mesleki eğitimi için hizmet vermektedir.

İlk Kamusal AMATEM (1983)

Türkiye'de kamuya ait ilk AMATEM, 1983 yılında İstanbul Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi bünyesinde alkol ve madde bağımlılarına yataklı tedavi sunmak amacıyla hizmete açılmıştır.

Anahtar Kavramlar

AMATEMAlkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi ve Eğitim Merkezi. Alkol ve madde bağımlılarına yönelik yataklı ve ayakta arındırma, tıbbi, psikolojik ve sosyal tedavi hizmeti sunan uzmanlaşmış sağlık kuruluşudur.

ÇEMATEMÇocuk ve Ergen Madde Bağımlıları Tedavi Merkezi. 18 yaş altındaki çocuk ve ergenlerin madde bağımlılığı tedavisi ve rehabilitasyonu için özel olarak yapılandırılmış tedavi merkezidir.

UMATEMUçucu Madde Bağımlıları Araştırma ve Tedavi Merkezi. 1995 yılında İstanbul Bakırköy'de uçucu madde kullanan çocuklara yönelik kurulan ve 2007 yılında adı ÇEMATEM olarak değiştirilen Türkiye'nin ilk çocuk bağımlılık merkezidir.

TÜBİMTürkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü KOM Daire Başkanlığı bünyesinde ulusal uyuşturucu verilerini toplayan ve izleyen merkezdir.

KOM Daire BaşkanlığıKaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde uyuşturucu maddelerin arzını azaltmaya yönelik operasyonel ve stratejik mücadele yürüten birimdir.

YEDAMYeşilay Danışmanlık Merkezi. Yeşilay bünyesinde alkol, madde, tütün, teknoloji ve kumar bağımlılarına ve yakınlarına ücretsiz psikososyal destek ve danışmanlık sağlayan merkezdir.

SAMBASigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Programı. Prof. Dr. Kültegin Ögel tarafından geliştirilen, bağımlılık tedavisinde tıbbi süreçleri destekleyici psikososyal ve psikoeğitsel modüller içeren yapılandırılmış programdır.

Arz AzaltımıUyuşturucu maddelerin üretimi, kaçakçılığı, satışı ve dağıtımının kolluk kuvvetleri, gümrük muhafaza ve adli makamlarca engellenmesine yönelik yürütülen güvenlik ve asayiş faaliyetleridir.

Talep AzaltımıToplumda madde kullanımının başlamasını önlemeye yönelik eğitim çalışmaları ile bağımlıların tedavi ve rehabilitasyon yoluyla maddeyi bırakmasını hedefleyen sosyal ve tıbbi faaliyetlerin bütünüdür.

MurakabeDenetleme, kontrol etme ve gözetim altında tutma anlamına gelen, 1933 tarihli 2313 sayılı kanunun başlığında da geçen eski Türkçe hukuk terimidir.

MüstahzarTıp ve eczacılıkta, belirli bir formüle göre önceden fabrikasyon veya laboratuvarda hazırlanmış, kullanıma hazır ilaç veya kimyasal bileşimlerdir.

Müsadereİşlenen bir suçla ilgili olan veya yapılması, taşınması, bulundurulması suç teşkil eden eşyanın mülkiyetinin mahkeme kararıyla devlete geçirilmesi işlemidir.

Nikotin Replasman TedavisiTütün bağımlılığı tedavisinde, sigara bırakma sürecindeki yoksunluk belirtilerini azaltmak amacıyla vücuda sakız, bant, pastil veya sprey yoluyla kontrollü dozda nikotin verilmesi yöntemidir.

Farmakolojik TedaviBağımlılık tedavisinde, yoksunluk krizlerini önlemek veya bağımlılık yapıcı maddenin etkilerini bloke etmek amacıyla hekim kontrolünde yürütülen ilaçla tedavi sürecidir.

Psikososyal TedaviBağımlılık tedavisinde tıbbi arındırma sonrasında bireyin davranış değişikliği kazanmasını, motivasyonunu artırmasını ve sosyal hayata uyumunu sağlamayı hedefleyen terapi ve danışmanlık sürecidir.

Bilişsel-Davranışçı TerapiBağımlılık tedavisinde bireyin madde kullanma isteğini tetikleyen hatalı düşünce kalıplarını fark etmesini ve bunlarla başa çıkma becerilerini geliştirmesini sağlayan psikoterapi yöntemidir.

Denetimli SerbestlikHükümlülerin cezalarının yasada belirlenen koşullarla sosyal hayat içerisinde infaz edilmesini ve bağımlıların tedavi yükümlülüklerinin takibini sağlayan adli sistem mekanizmasıdır.

Hilal-i AhdarYeşilay Cemiyeti'nin 5 Mart 1920 tarihinde İstanbul'da kurulduğunda taşıdığı, 'Yeşil Hilal' anlamına gelen ilk tarihi adıdır.

AMBAUMAlkol ve Madde Bağımlılığı Araştırma ve Uygulama Merkezi. Akdeniz Üniversitesi bünyesinde doğrudan akademik düzeyde bağımlılık araştırmaları ve klinik uygulamalar yapmak üzere kurulan merkezdir.

EGEBAMEge Üniversitesi Rektörlüğü Çocuk ve Ergen Alkol, Madde Bağımlılığı Araştırma ve Uygulama Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren ayakta tedavi ve araştırma birimidir.

Diğer Önemli Bilgiler

İlk Özel AMATEM: Anatolia Klinikleri

İstanbul Zeytinburnu'nda bulunan Özel Balıklı Rum Hastanesi bünyesinde 1994 yılında kurulan Anatolia Klinikleri, Türkiye'nin ilk özel alkol ve madde bağımlılığı tedavi merkezi olma özelliğini taşır.

UMATEM'den ÇEMATEM'e Dönüşüm

1995 yılında Bakırköy'de uçucu madde kullanan çocuklara yönelik kurulan UMATEM, 2007 yılında kapsamı genişletilerek Çocuk ve Ergen Madde Bağımlıları Tedavi Merkezi (ÇEMATEM) adını almıştır.

Türkiye'deki AMATEM Sayısı ve Dağılımı

Türkiye'de toplam 37 bağımlılık merkezi bulunmakta olup, bunların 29'u AMATEM, 4'ü ÇEMATEM ve 3'ü Ayakta Tedavi Merkezi olarak yapılandırılmıştır. Bu merkezlerin 22'si doğrudan Sağlık Bakanlığı'na bağlıdır.

AMATEM Tedavi Süreleri

AMATEM'lerde yataklı tedavi programı kapsamında arındırma (detoks) aşaması 7-10 gün sürerken, sosyal ve ruhsal rehabilitasyonun yürütüldüğü Bağımlılık Tedavi Birimi süreci standart olarak 28 gün olarak uygulanır.

2313 Sayılı Kanun (1933)

1933 yılında kabul edilen 'Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun', uyuşturucu maddelerin üretimi, ithali ve satışını Sağlık Bakanlığı denetimine alan ve halen yürürlükte olan en eski temel kanundur.

Uyuşturucu İmha Heyetinin Yapısı

Yönetmeliğe göre müsadere edilen uyuşturucuların imhası; valilik temsilcisi başkanlığında, İl Jandarma Komutanlığı, Emniyet Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü'nden bir tabip ve varsa TMO temsilcisinden oluşan heyetçe yapılır.

Yataklı Merkezlerde Personel Standartları

Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği'ne göre, 10-19 yataklı bir merkezde asgari olarak 1 uzman tabip, 1 psikolog, 1 sosyal çalışmacı ve 6 hemşire veya sağlık memurunun görev yapması zorunludur.

Tütün Bağımlılığı Bilim Komisyonu

2011 yılındaki yönetmelikle kurulan komisyon, Bakanlık Müsteşarı başkanlığında halk sağlığı, psikiyatri, farmakoloji, göğüs hastalıkları ve aile hekimliği uzmanlarından oluşan toplam 15 üyeden meydana gelir.

SGK Tedavi Giderleri Güvencesi

5510 sayılı Kanun kapsamında, genel sağlık sigortası olan tüm vatandaşların sözleşmeli devlet veya üniversite hastanelerindeki ayakta ve yatarak madde bağımlılığı tedavi giderleri Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır.

Tütün Tedavisinde Farmakolojik İlaçlar

Tütün Bağımlılığı Yönetmeliği'ne göre onaylı farmakolojik tedaviler arasında nikotin replasman ürünlerinin (sakız, bant, sprey) yanı sıra Vareniklin ve Bupropion Hidroklorür etken maddeli ilaçlar yer alır.

Sınavda Dikkat Et

Anayasa'nın 58. maddesinin gençleri kötü alışkanlıklardan koruma yükümlülüğünü devlete verdiğini ve tüm bağımlılık mevzuatının anayasal temelini oluşturduğunu unutma.
İlk kamusal AMATEM'in 1983'te Bakırköy'de, ilk özel kliniğin ise 1994'te Balıklı Rum Hastanesi'nde (Anatolia) açıldığını tarihsel eşleşme soruları için aklında tut.
UMATEM'in uçucu madde kullanan çocuklara yönelik kurulduğunu ve 2007'de ÇEMATEM'e dönüştürüldüğünü, bu iki kavramın birbiriyle doğrudan ilişkili olduğunu bil.
AMATEM tedavi aşamalarından 7-10 günlük 'arındırma' (tıbbi) ile 28 günlük 'bağımlılık tedavi birimi' (sosyal/ruhsal) sürelerini ve içerik farklarını karıştırma.
Uyuşturucu maddelerle ilgili halen yürürlükte olan en eski kanunun 1933 tarihli ve 2313 sayılı 'Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun' olduğunu mutlaka ezberle.
Yataklı tedavi merkezlerinde uzman tabip, psikolog ve hemşirenin yanı sıra 'sosyal çalışmacı' istihdamının yönetmelik gereği zorunlu olduğunu mesleki sorular için unutma.