← Ünite 6

Ünite 6: 6. Sosyal Güvenlik Riskleri ve Sağlanan Haklar — Önemli Kavramlar

İş Kazası
Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren anlık olaydır.
Meslek Hastalığı
Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı, zamana yayılan geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir.
Hastalık
İnsan organizmasının bozulması, bedensel ve ruhsal olarak aksaklıkların ve görev bozukluklarının ortaya çıkması hâlidir. Sosyal güvenlik açısından ise çalışma gücüne zarar veren, gelir kesilmesi ve gider artışına yol açan bir risktir.
Analık Riski
Gebelik ve doğumun kadın bünyesinde yarattığı değişim ve doğan çocuğun bakım ihtiyacı dolayısıyla çalışan kadının doğumdan önce ve sonra belirli bir süre çalışma hayatından ayrı kalmasıyla oluşan sosyal güvenlik riskidir.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği
İş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık hallerinde iş göremezliğe uğrayan sigortalıya, çalışamadığı günler için gelir kaybını telafi etmek amacıyla sosyal güvenlik kurumu tarafından yapılan günlük parasal ödemedir.
Sürekli İş Göremezlik Geliri
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü belirli bir oranda kaybeden sigortalıya, yaşamı boyunca güvence sağlamak amacıyla bağlanan aylık parasal gelirdir.
Rehabilitasyon Hizmetleri
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışamaz duruma gelmiş sigortalıların bedensel engellerini azaltmak, onları tekrar eski hayatlarına ve çalışma ortamlarına döndürmek amacıyla sunulan uzun süreli tıbbi ve mesleki destek hizmetleridir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Katkı Payı
Hastalık sigortasında gereksiz kullanımı ve kötüye kullanmayı önlemek, aynı zamanda sisteme tasarruf sağlamak amacıyla sağlık hizmeti, ilaç veya protez bedelleri üzerinden sigortalıdan alınan belirli orandaki kişisel katılım ücretidir.
Bekleme Süresi
Hastalık sigortasında yalandan hastalanmayı (temaruz) önlemek amacıyla, iş göremezliğin ilk birkaç gününde (örneğin Türkiye'de ilk 2 gün) sosyal güvenlik kurumu tarafından ödenek verilmemesini ifade eden süredir.
Ebeveyn İzni
Doğum sonrasında çocuk bakımını kolaylaştırmak amacıyla anneye veya babaya, iş ilişkisini koruyarak çocuk belirli bir yaşa gelene kadar verilen ücretli veya ücretsiz yasal izin hakkıdır.
Babalık İzni
Eşi doğum yapan erkek sigortalıya, doğum sürecinde eşine destek olması ve yeni doğan bebeğin bakımına katılması amacıyla verilen kısa süreli ücretli izin hakkıdır.
Emzirme Yardımı (Süt Parası)
Analık sigortası kapsamında doğum yapan kadın sigortalıya veya sigortalı olmayan eşi doğum yapan erkek sigortalıya, çocuğun sağlıklı beslenmesini desteklemek amacıyla bir defaya mahsus yapılan nakdi yardımdır.
Kısa Vadeli Sigorta Kolları
İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık gibi geçici nitelikteki risklerin yol açtığı zararları karşılamak amacıyla oluşturulan, finansmanı genellikle kısa dönemli primlerle sağlanan sigorta kollarıdır.
Tehlike Sınıfı
İşyerlerinin yürüttükleri faaliyetlerin iş kazası ve meslek hastalığı riski bakımından taşıdığı ağırlığa göre (örneğin madenler yüksek, bürolar düşük) gruplandırılması ve buna göre işveren prim oranının belirlenmesidir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
İlliyet Bağı
Ortaya çıkan bedensel veya ruhsal rahatsızlığın, sigortalının yaptığı işten veya çalıştığı işyeri ortamından kaynaklandığını gösteren nedensellik ilişkisidir; özellikle meslek hastalıklarının tespitinde kurulması zorunludur.
Pasif Sigortalı
Sistemde fiilen çalışıp prim ödemeyen ancak geçmişteki çalışmalarına dayanarak malullük, yaşlılık aylığı alan emekliler ile bunların bakmakla yükümlü olduğu, sağlık hizmetlerinden yararlanan aile fertleridir.
Aktüeryal Denge
Sosyal güvenlik kurumlarının uzun vadeli gelirleri (primler, katkılar) ile giderleri (aylıklar, sağlık harcamaları) arasındaki finansal ve matematiksel denge durumudur.
Maktu Yardım
Sosyal güvenlik sistemlerinde veya toplu iş sözleşmelerinde, belirli bir riskin gerçekleşmesi halinde (doğum, ölüm vb.) hak sahiplerine miktarı önceden sabit olarak belirlenmiş tek seferlik parasal ödemedir.
Temaruz
Çalışanın aslında hasta olmadığı halde çalışmaktan kaçınmak veya geçici iş göremezlik ödeneği almak amacıyla kendini hasta gibi göstermesi, yalandan hastalanması durumudur.
Hizmet Satın Alma Modeli
Sosyal güvenlik kurumlarının kendi hastanelerini işletmek yerine, sigortalılarına sunulacak sağlık hizmetlerini Sağlık Bakanlığı, üniversite veya özel hastanelerden sözleşmeler yoluyla tedarik etmesi yöntemidir.