Ünite 1: Mevzuatın Önemi ve Eski Sosyal Hizmet Mevzuatı — Önemli Kavramlar

Yürürlükte olan anayasa, yasa, tüzük, yönetmelik, yönerge ve genelge gibi yazılı hukuk kurallarının tamamını ifade eden Arapça kökenli terimdir. Sosyal hizmet alanında müracaatçılara sunulacak hizmetlerin sınırlarını ve uzmanların yetkilerini belirleyen emredici kurallar bütünüdür.

Hukuk kurallarının üstlük-altlık ilişkisine göre sıralanmasını ifade eden sistemdir. Bu hiyerarşide en üstte Anayasa yer alır ve alttaki hiçbir norm (kanun, yönetmelik vb.) üstteki norma aykırı hükümler içeremez.

Normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alan, devletin yönetim biçimini, temel organlarını, vatandaşların temel hak ve ödevlerini belirleyen genel ve soyut nitelikteki temel hukuk metnidir.

Anayasa'ya uygun olmak koşuluyla, yasama organı (TBMM) tarafından çıkarılan, toplumsal düzeni sağlamaya yönelik genel, soyut ve sürekli hukuk kurallarıdır.

TBMM'nin verdiği bir yetki kanununa dayanarak Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan ve normlar hiyerarşisinde kanun düzeyinde yer alan düzenleyici işlemdir.

Bakanlar Kurulu tarafından, kanunların uygulanmasını göstermek veya kanunun emrettiği işleri belirtmek üzere Danıştay'ın incelemesinden geçirilerek çıkarılan yazılı hukuk kurallarıdır.

Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkardıkları detaylı kurallardır.

Normlar hiyerarşisinde yönetmeliğin altında yer alan, üst makamların alt birimlere işlerin yürütülmesindeki usul, yol ve yöntemleri göstermek amacıyla çıkardığı yazılı talimatlardır.

Yasa, tüzük ve yönetmeliklerin uygulanmasında açık olmayan noktaları açıklamak ve alt makamlara yol göstermek amacıyla hazırlanan resmi yazılardır.

Osmanlı klasik döneminde sosyal hizmetlerin devlet yerine aile, mahalle, vakıflar ve meslek örgütleri (Ahilik/Lonca) gibi sivil ve yerel yapılar aracılığıyla yürütüldüğü sistemdir.

Osmanlı döneminde mahalle sakinlerinin katkılarıyla oluşturulan, mahalledeki yoksul, hasta ve muhtaç kişilerin acil ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılan geleneksel yardımlaşma sandığı fonudur.

Osmanlı Devleti'nde yoksullara, medrese öğrencilerine, yolculara ve kimsesizlere her gün ücretsiz sıcak yemek dağıtmak amacıyla kurulan hayır kurumlarıdır.

1896 yılında II. Abdülhamit tarafından İstanbul'da kurulan, din ve ırk ayrımı gözetmeksizin kimsesiz, yaşlı ve engelli insanlara hizmet veren ilk modern sosyal refah kurumudur.

Darülaceze bünyesinde açılan, 4 yaşın altındaki kimsesiz, terk edilmiş bebeklerin bakımı ve korunması için modern yöntemlerle tasarlanmış bebek bakım yuvasıdır.

1903 yılında II. Abdülhamit tarafından sokakta yaşayan, kimsesiz ve suça sürüklenme riski altındaki çocukları korumak ve meslek sahibi yapmak amacıyla açılan kurumdur.

Osmanlı'nın son döneminde (Meşrutiyet dönemi) savaşlar nedeniyle yetim kalan Müslüman çocukları korumak ve eğitmek amacıyla açılan yetimhanelerdir.

Osmanlı'da savaş, doğal afet veya yoksulluk durumlarında muhtaçlara, şehit ailelerine ve kamu hizmeti yapan kurumlara destek olmak amacıyla toplanan bağış ve yardımlardır.

1921 yılında 151 sayılı Kanun ile Ereğli kömür havzasındaki işçiler için kurulan, Türkiye'nin kanunla kurulmuş ve üyeliği zorunlu ilk sosyal güvenlik kuruluşudur.

İlk olarak 1917'de İstanbul'da sivil bir girişimle kurulan, savaş yetimlerinin bakımı, korunması ve tedavisiyle ilgilenen, daha sonra Ankara'da ulusal düzeyde teşkilatlanan çocuk esirgeme derneğidir.

1983 yılında 2828 sayılı Kanun ile kurulan; çocuk, yaşlı, engelli ve muhtaç ailelere yönelik sosyal hizmetleri tek bir merkezden yürütmekle görevli resmi devlet kurumudur.

2828 sayılı Kanun'a göre; ana-babasız, terk edilmiş, ihmal edilmiş veya fuhuş, dilencilik, alkol/uyuşturucu gibi sosyal tehlikelere karşı savunmasız bırakılmış çocukları ifade eden yasal tanımdır.

Korunmaya muhtaç çocukların koğuş tipi büyük yurtlar yerine, daha sıcak ve aile ortamına benzer küçük müstakil binalarda, bakıcı anneler eşliğinde büyümesini sağlayan modern bakım modelidir.

Öz ailesi yanında bakılamayan korunmaya muhtaç çocukların, devlet denetiminde, ücretli veya gönüllü olarak uygun ailelerin yanında yetiştirilmesini sağlayan sosyal hizmet modelidir.

Ekonomik yoksunluk içindeki muhtaç kişilere para yerine yiyecek, giyecek, yakacak, kırtasiye veya tıbbi araç-gereç gibi doğrudan mal ve malzeme olarak yapılan karşılıksız yardımlardır.

Müracaatçıların karşılaştıkları ekonomik sorunları çözmek amacıyla bütçe imkanları dahilinde geçici veya süreli olarak yapılan parasal yardımlardır.