Ünite 8: Toplumsal Alışveriş ve Rasyonel Tercih Teorileri — Önemli Kavramlar

İnsanlar arası etkileşimin, bireylerin maliyetleri en aza ve karları en üste indirme çabasına dayanan bir alışveriş süreci olarak ele alınmasıdır. Örneğin, gündelik hayatta bireylerin fayda sağladıkları insanlarla ilişkilerini sürdürmesi bu kapsamdadır.

Liberal ekonomi anlayışının temelini oluşturan, insanın rasyonel ve her zaman kendi çıkarlarını / faydasını en üst düzeye çıkarmaya çalışan bir varlık olduğunu savunan insan modelidir. Homans bu kavramdan etkilenmiştir.

Bir alışveriş ilişkisinde maliyetler ve yatırımların, bireylerin 'adil' bir kar elde edip etmediğini hesaplama etkinliğidir. Tarafların verdikleriyle aldıkları arasındaki dengenin hakkaniyetli olup olmadığını değerlendirir.

George Homans'ın, bir insanın en sık ödüllendirilen belirgin davranışını yerine getirmekten en çok hoşlanacağını belirten temel önermesidir. Düzenli ödüller doyum yaratırken aralıklı ödüller davranışı pekiştirir.

Bireyin yakın geçmişte özel bir ödülü çok sıklıkla elde etmesi durumunda, o ödülün tekrar edilmesinin değer kaybetmesi ve doyum yaratması durumudur. Sürekli alınan ödül zamanla cazibesini yitirir.

Peter Blau'nun teorisinde, gruplar ve örgütlerde eşit olmayan statü dağılımı ve farklılaşma sonucunda ortaya çıkan güç ilişkileridir. Meşruluk ve muhalefet dinamiklerini harekete geçirir.

Peter Blau tarafından geliştirilen, Homans’ın psikolojik indirgemeciliğini eleştirerek basit yapılardan makro örgütlere ve karmaşık toplumsal yapılara geçişi inceleyen teorik yaklaşımdır.

James Coleman’ın öncülüğünü yaptığı, aktörlerin imkânları ve şartları dâhilinde fayda sağlamak amacıyla bilinçli ve hesaplı tercihler yapmasını inceleyen, mikro ile makro arasında bağ kuran teoridir.

James Coleman’ın rasyonel tercih teorisinde aktörlerin kontrol ettikleri ve üzerinden çıkar elde ettikleri unsurlardır. Diğer aktörlerin de ilgisini çeken bu unsurlar toplumsal yapının oluşmasında temeldir.

James Coleman’ın insan etkileşiminin en önemli kurucu unsuru olarak tanımladığı, tarafların başka türlü gerçekleştiremeyecekleri eylemleri yapabilmelerine olanak tanıyan ve toplumsal dayanışmayı artıran olgudur.

İnsanların güven temelinde birbirleriyle dayanışma kurmasını ve toplumsal etkileşimin sürmesini sağlayan, özellikle aile kurumu tarafından üretilen önemli bir sermaye türüdür.