Ünite 7: Emile Durkheim’in Değişim Kuramı — Önemli Kavramlar

Bireyleri toplum içinde bir arada tutan, onları toplumsal bütüne bağlayan moral ve bağlayıcı güçtür. Durkheim bunu toplum tiplerine göre mekanik ve organik dayanışma olarak ikiye ayırmıştır.

Toplumsal yapının farklı bileşenlerinin ve bireylerin farklı görevler üstlenerek uzmanlaşmasıdır. Durkheim'e göre iş bölümü sadece iktisadi bir olgu değil, ilkelden moderne geçişi açıklayan temel sosyolojik bir mekanizmadır.

Hızlı toplumsal değişmeler ve kurumsal dönüşümler neticesinde toplumda normların geçerliliğini yitirmesi, kuralsızlık ve toplumsal uyumsuzluk durumudur.

Benzerliğe, homojenliğe ve güçlü bir kolektif bilince dayanan ilkel toplum dayanışma biçimidir. Bireylerin otonomisi düşüktür ve toplumsal kurallar baskıcı nitelik taşır.

İşlevsel farklılaşmaya, uzmanlaşmaya ve karşılıklı bağımlılığa dayanan modern toplum dayanışma biçimidir. Canlı bir organizmanın organları gibi bireyler farklı işlevlerle birbirine bağlanır.

Toplumun boyutları, nüfusun büyüklüğü, coğrafi yerleşimi ve fiziksel yoğunluğu gibi maddi ve yapısal unsurlardır. Durkheim'e göre toplumsal değişmede bağımsız değişkeni oluştururlar.

Din, aile, hukuk ve siyaset gibi morfolojik zeminin üzerine bina edilen toplumsal yapılardır. Morfolojik değişimlere bağlı olarak şekillenen bağımlı değişkenlerdir.

Toplumdaki bireylerin toplumsal bütüne dair ortak düşüncelerinin, değerlerinin ve aidiyet bilincinin yoğunluk derecesidir. Morfolojik değişimlerle birlikte dönüşüme uğrar.

Bir toplumun ortalama üyelerinin sahip olduğu ortak inançlar, duygular ve kabuller sistemidir. İlkel toplumlarda çok baskın ve sertken, modern toplumlarda alanı daralır ve soyutlaşır.

Mekanik dayanışmanın hakim olduğu ilkel toplumlarda görülen, kolektif bilinci ihlal eden suçları cezalandırmayı ve toplumsal duyguları tatmin etmeyi amaçlayan hukuk türüdür.

Toplumsal yaşamın en erken aşamalarında ortaya çıkan, toplumun tüm alanlarını kuşatan ve akrabalık yapısıyla iç içe geçmiş dinsel formlardır.