Ünite 5: ‘METROPOL ve ZİHİNSEL YAŞAM’ GEORG SİMMEL — Önemli Kavramlar

Georg Simmel'in benimsediği, Alman geleneğinden farklı olarak toplumsal biçimleri (taklit, rekabet, hiyerarşi vb.) soyut biçimde çözümleyen sosyoloji anlayışıdır. Simmel'e göre sosyolojinin özel ilgi alanı 'toplum içinde sadece toplum olan şeyi' incelemektir; biçimler yoksa toplum da yoktur.

Kent sosyolojisinin özel bir alan olarak kendini ifade etmesini sağlayan ve Simmel'in fikirlerinin ABD'de yayılmasında kritik rol oynayan akademik merkezdir. Albion Small tarafından kurulan Chicago Üniversitesi Sosyoloji Bölümü ve buradaki akademisyenler Simmel sosyolojisini Amerikan yazınına kazandırmıştır.

Simmel ile doğrudan bağ kuran ilk Amerikalı sosyologdur. 1880'de Berlin'de Simmel'in öğrencisi olmuş, 1892'de Chicago Üniversitesi'nde ilk sosyoloji bölümünü kurmuş ve American Journal of Sociology'yi yayımlayarak Simmel'in fikirlerini ABD'ye taşıyan öncü isim olmuştur.

Berlin'de Simmel'den ders alan ve sosyoloji eğitimini onunla şekillendiren Chicago Okulu'nun baskın karakteridir. Ernest W. Burgess ile birlikte hazırladığı 'Sosyoloji Bilimine Giriş' kitabında Simmel'in yazılarlarına yer vererek Amerikan gençliğine tanıtmıştır.

Modern metropollerde yaşayan bireylerin, dışsal ve içsel uyarıların hızlı ve müdahalesiz değişiminden kaynaklanan yoğun sinir uyarımına karşı geliştirdikleri psikolojik durumdur. Birey, duygu yerine aklıyla hareket ederek kendisini dış dünyanın tehlikelerine karşı korur.

Metropol insanının, duyarlılığı en az olan zihnin bilinçli üst tabakalarıyla (akıl) dışsal uyarılara tepki vermesidir. Akıl, metropol yaşamının baskıcı, boğucu gücüne ve şoklarına karşı öznel yaşamı koruyan en uyarlanabilir organdır.

Metropolün daima yuvası olan, ekonomik alışverişin çoğulluğu ve yoğunluğudur. Para, her şeyi 'Kaça?' sorusuna indirgeyerek nesnelerin bütün nitel farklılıklarını ve bireyselliğini boşaltır, herkes için umumi bir düzey belirleyici haline gelir.

Para ekonomisi ve entelektüel yaşamla bağlantılı olarak insan ve şeyler karşısında takınılan biçimsel adalete sahip sert tutumdur. Metropolün anonim yapısı gereği, üretici ve tüketici birbirini tanımadığı için merhametsizce işin özüne inmeyi zorunlu kılar.

Birbirine karşıt sinirsel uyarıların hızla değişmesinden ve para ekonomisinin yarattığı renksizlikten doğan, ayırımcılığa duyarsızlık halidir. Sinirlerin zirve noktasına ulaşıp tepki vermeyi reddetmesiyle, şeyler eşit ve gri tonlarda algılanır.

Sayısız insanla sürekli dışsal temas kuran metropollünün, içsel olarak atomlarına ayrılmamak için geliştirdiği olumsuz koruma davranışı ve hafif tiksinmedir. Bu ihtiyatlılık ve antipati, bireye sosyal yaşam içinde gerekli olan mesafeyi ve özgürlüğü sağlar.

Kentin hacmiyle orantılı olarak artan, bireyin başka birinin kolayca yerini alamayacağı bir alanda uzmanlaşmasını zorunlu kılan süreçtir. Bu durum kazanmak için verilen rekabetten kaynaklanır ve kişisel farklılıkları, incelmeyi teşvik eder.

Yasada, dilde, sanatta, üretim tekniğinde ve bilimde birikmiş olan devasa maneviyat toplamıdır. Modern kültürün gelişmesi, bu nesnel ruhun bireyin içsel kapasitesini aşarak anormal bir şekilde büyümesiyle karakterize edilmiştir.

Bireyin kendi iç dünyasında taşıdığı maneviyat, hassasiyet ve kültürel gelişim düzeyidir. Nesnel kültürün devasa büyümesi karşısında, bireyin öznel ruhu görece zayıflamakta ve birey sistem içinde bir dişliye indirgenmektedir.

Metropol yaşamının karmaşık organizmasını ayakta tutmak için vaatlerde ve hizmetlerde aranan titiz kesinliktir. Cep saatlerinin yayılmasıyla desteklenen bu dakiklik, dünyayı aritmetik problemine dönüştüren para ekonomisinin sonucudur.

Bir kentin fiziksel sınırlarının ötesine taşan ve hinterlandı üzerinde kurduğu entelektüel/ekonomik üstünlük küresidir. Metropolün gerçek varlığı, sadece anlık sınırlarıyla değil, dünyasal ve uzamsal olarak yayılan etkilerinin toplamıyla tanımlanır.