Ünite 7: II. Sait Paşa Hükümeti

II. Sait Paşa Hükümeti - kaynak sayfa görseli

Kaynak: ders kitabı, sayfa 120

1 Ekim 1911 Sadaret Ataması

İbrahim Hakkı Paşa’nın istifasının ardından, Trablusgarp Savaşı ve Arnavutluk isyanlarının ülkeyi sarstığı en bunhranlı dönemde Sait Paşa ikinci kez sadarete getirilmiştir. Bu atama Padişah Mehmet Reşat’ın tercihi ve İbrahim Hakkı Paşa’nın isteği doğrultusunda gerçekleşmiştir.

21 Kasım 1911 Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın Kuruluşu

İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne karşı tüm muhalif unsurları tek bir çatıda toplamak amacıyla kurulan bu blok; Ahrar, Mutedil Hürriyetperveran, Ahali ve Osmanlı Demokrat fırkaları ile Arap ve Arnavut milletvekillerinin birleşmesiyle oluşturulmuştur.

11 Aralık 1911 İstanbul Ara Seçimleri

Hürriyet ve İtilaf Fırkası, İttihat ve Terakki Fırkası karşısında İstanbul ara seçimlerini kazanarak meclisteki güç dengelerini sarsmış ve İttihatçıların erken seçime gitme kararı almasında doğrudan tetikleyici rol oynamıştır.

16 Aralık 1911 Kanun-ı Esasi 35. Madde Tasarısı

Sait Paşa hükümeti, meclisi feshetme yetkisini kolaylaştırmak ve İttihatçıların hakim olacağı yeni bir meclis açmak amacıyla Kanun-ı Esasi’nin 35. maddesindeki değişiklik önergesini resmi olarak Meclis-i Mebusan gündemine taşımıştır.

Anahtar Kavramlar

II. Sait Paşa Kabinesiİbrahim Hakkı Paşa’nın istifasının ardından 1 Ekim 1911’de kurulan ve Trablusgarp Savaşı ile iç siyasetteki çalkantılı dönemde görev yapan hükümettir. Başlangıçta dengeli bir kadro kurma iddiasında olsa da, sonradan İttihatçı önderleri içine almış ve meclisin feshine giden süreci yönetmiştir.

BoykotII. Meşrutiyet döneminde halkın, liman işçilerinin ve esnafın siyasete doğrudan etki etmek amacıyla yabancı devletlerin (Avusturya, İtalya, Yunanistan) mal ve gemilerine karşı uyguladığı örgütlü ekonomik ve toplumsal bir tepki hareketidir.

Lütfi Fikri BeyII. Meşrutiyet döneminde muhalefetin önde gelen isimlerinden biri ve milletvekilidir. Gazetesi Tazminat'ın kapatılması ve tutuklanma korkusuyla Meclis-i Mebusan’a sığınması büyük siyasi tartışmalara ve gensorulara yol açmıştır.

Mahmut Şevket PaşaDönemin Harbiye Nazırı ve Divan-ı Harp'in bağlı olduğu komutandır. Lütfi Fikri Bey'in tutuklanma girişimi ve sıkıyönetim uygulamaları nedeniyle muhalefet tarafından mecliste hedef alınarak hakkında gensoru verilmiştir.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası21 Kasım 1911’de İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne karşı muhalefet yapmak üzere kurulan; Ahrar, Mutedil Hürriyetperveran, Ahali ve Osmanlı Demokrat fırkaları ile Arap ve Arnavut milletvekillerini birleştiren güçlü siyasi bloktur.

Kanun-ı Esasi ve 35. MaddesiOsmanlı Anayasası'nın meclisin feshi şartlarını düzenleyen maddesidir. 1876'da padişaha geniş fesih yetkisi verirken, II. Meşrutiyet ile meclis lehine zorlaştırılmış; İttihatçılar ise muhalefeti tasfiye etmek için bu maddede değişiklik yapmaya çalışmıştır.

İkdam GazetesiII. Meşrutiyet döneminde yayın yapan ve muhalefet kanadının, özellikle Lütfi Fikri Bey'in hazırladığı tarafsız kabine modellerini ve görüşlerini kamuoyuna duyuran önemli basın organlarından biridir.

Yeni GazeteSait Paşa kabinesinin kamuoyunu temsil etmediğini savunarak muhalefetin hazırladığı tarafsız hükümet formüllerini destekleyen ve dönemin siyasi tartışmalarında etkin rol oynayan gazetelerden biridir.

Padişah Mehmet ReşatII. Meşrutiyet döneminde tahtta bulunan Osmanlı padişahıdır. Sait Paşa'yı ikinci kez sadarete getirmesi ve 35. madde referansıyla Meclis-i Mebusan'ın feshi kararını onaylamasıyla siyasi olaylarda kritik bir merci olmuştur.

Ahmet Rıza BeyMeclis-i Mebusan başkanıdır. 35. madde oylamalarında gerekli toplantı yeter sayısı (140) bulunamamasına rağmen çoğunluğun olduğunu iddia ederek oturumu açması muhalefet tarafından sert bir şekilde eleştirilmiştir.

TensikatII. Sait Paşa hükümetinin siyasi programında yer alan, devlet bürokrasisindeki hantallığı ve fazlalıkları gidermek amacıyla yapılan idari düzenleme ve tasfiye çalışmalarını ifade eden kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

13 Ocak 1912 İkinci Oylama ve Yetersoğan

Kanun-ı Esasi 35. madde değişiklik teklifi ikinci kez mecliste oylamaya sunulmuş; 125 lehte, 105 aleyhte oy almasına rağmen, anayasanın öngördüğü 180 milletvekili (2/3 çoğunluk) sınırına ulaşamadığı için kesin olarak reddedilmiştir.

1908 Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan Boykotu

Bulgaristan’ın bağımsızlığını ilan etmesi ve Avusturya-Macaristan’ın Bosna-Hersek’i ilhak etmesi üzerine Osmanlı halkı tarafından başlatılan, özellikle Avusturya gemi ve mallarını hedef alan boykotlar II. Meşrutiyet döneminin ilk büyük halk hareketleridir.

1910-1911 Yunan Mallarına Karşı Boykot

Trablusgarp ve Balkanlar eksenli siyasi gelişmeler neticesinde Yunanlılara karşı 1910 ve 1911 yıllarında yoğunlaştırılan boykotlar, Osmanlı vatandaşı Rumlar ile Müslüman Türk halk ve bürokrasi arasında ciddi yerel gerilimlere yol açmıştır.

30 Aralık 1911 Meclis Müzakereleri Krizi

Hürriyet ve İtilaf Fırkası milletvekillerinin genel kurula girmeyerek 140 olan toplantı yeter sayısını engellemesine karşın, Meclis Başkanı Ahmet Rıza Bey'in çoğunluk olduğunu iddia ederek oturumu açması Sait Paşa'nın istifasına yol açmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Sait Paşa'nın ikinci kez sadarete getirilme tarihinin 1 Ekim 1911 olduğunu ve bu atamada İbrahim Hakkı Paşa ile Padişah Mehmet Reşat'ın etkili olduğunu unutmayın.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın 21 Kasım 1911'de İttihat ve Terakki'ye karşı güçlü bir muhalefet bloku olarak kurulduğu sınavda sıkça sorulan bir detaydır.
Kanun-ı Esasi'nin 35. maddesinin meclisin feshini kolaylaştırmak amacıyla İttihatçılar tarafından değiştirilmek istendiğini, muhalefetin ise buna karşı çıktığını karıştırmayın.
35. madde değişikliğinin kabulü için gereken 2/3 çoğunluğun (180 milletvekili) sağlanamadığı için teklifin reddedildiğini ve bu durumun meclisin feshine yol açtığını iyi kavrayın.
II. Meşrutiyet döneminde boykotların sadece Avusturya ve Bulgaristan ile sınırlı kalmayıp İtalya ve Yunanistan'a karşı da uygulandığını, liman işçileri ve hamalların bu süreçte aktif olduğunu unutmayın.