← Ünite 4

Ünite 4: Metin Anlama Çalışmaları: Farsça Kelime Yapılarını Tespit 1 — Önemli Kavramlar

Estergon
1605 yılında Osmanlı kuvvetleri tarafından yeniden fethedilen, Macaristan bölgesindeki stratejik öneme sahip tarihi kale ve şehir. Metin incelemelerinin merkezinde yer alan askerî harekâtın ana mekânıdır.
Peçevi (Peçuylu İbrahim Efendi)
Rumeli tarihinin önemli bir kesitinde olaylara şahit olan, görevli ve tanık konumunda bulunan Osmanlı tarihçisi. Eserinde (Peçevi Tarihi) sade bir üslup benimsemiştir.
Lala Mehmed Paşa
Osmanlı sadrazamı ve devlet adamı. Estergon’un Yeniden Fethi sürecinde askerî ve idari politikaları yöneten dönemin başkomutanı ve serdarıdır.
Farsça Kelimeler
Osmanlı yazılı dilinde Arapçayla birlikte yoğun olarak kullanılan, kendine has ön ve son takılara sahip kök kelimelerdir. Metinde bârû, mîr, tîğ, dil ve tüvân gibi örnekleri incelenmiştir.
Farsça Tamlamalar
İki veya daha fazla kelimenin kesre (izafet) sesiyle birbirine bağlandığı, Türkçeden farklı olarak tamlayanın sonda yer aldığı dil bilgisi yapısıdır. Örnek: 'Asker-i İslâm'.
Mîr-i mîrân
Farsça bir tamlama olup 'beylerbeyi' anlamına gelir ve Osmanlı idari teşkilatındaki yüksek rütbeli yöneticileri ifade eder (Emîrü’l-ümerâ karşılığı).
Ordu-yı hümâyûn
Padişahın ordusu ve askerleri anlamına gelen Farsça tamlama. Osmanlı resmî ve askerî yazışmalarında merkezi kuvvetleri belirtmek için kullanılır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Tîğ-ı bî-dirîğ
Esirgemesi olmayan, amansız kılıç anlamına gelen edebî Farsça tamlama. Savaş sahnelerinde kılıcın keskinliğini ve merhametsizce kullanılmasını tasvir eder.
Şîr-i jiyân
Kızgın, kükremiş arslan anlamına gelen Farsça tamlama. Tarihî metinlerde genellikle cesur Türk gazilerini veya kahraman komutanları betimlemek için kullanılır.
Defter-dâr
Kelime anlamı 'defter tutan' olan, Osmanlı maliyesinden sorumlu üst düzey yöneticiyi ve maliye bakanlığı makamını ifade eden Farsça yapılı idari terimdir.
Âsitâne
Eşik, payitaht anlamına gelen ve özellikle başkent İstanbul için kullanılan Farsça kökenli coğrafi ve siyasi terimdir.
Küffâr-ı bed-nihâd
Kötü huylu, kötü karakterli düşmanlar anlamına gelen Farsça tamlama. Osmanlı tarih metinlerinde gayrimüslim düşman güçleri nitelendirmek için kullanılır.
Serdâr-ı zafer-encâm
Yaptığı işlerin sonu zaferle biten, zafer kazanan serdar anlamına gelen övücü Farsça tamlamadır.
Ser-hadd
Hudut sonu, devlet sınırı ve uç bölgesi anlamına gelen Farsça kelime. Osmanlı serhad gazilerinin faaliyet gösterdiği bölgeleri tanımlar.