Ünite 7: Farsçada Masdar, Özne, Nesne ve Tamlamalar — Önemli Kavramlar

Farsçada fiillerin adını bildiren ve son hecelerine göre -den veya -ten ekleriyle biten temel sözlük biçimidir. Metinde geçen 'dîden' (görmek) veya 'reften' (gitmek) kelimeleri masdara örnek oluşturur.

Farsça fiillerin masdar halindeki son 'nun' (ن) harfinin atılmasıyla elde edilen fiil gövdesidir. Örnek vermek gerekirse, 'dîden' masdarının geçmiş zaman kökü 'dîd'dir.

Farsçada fiillerin şimdiki zaman ve türevlerinin oluşturulmasında kullanılan, kuralları istisnalarla dolu olduğu için genellikle sözlüklerde masdarla birlikte verilen özel köktür. Söz gelimi, 'âmeden' masdarının şimdiki zaman kökü 'ây'dır.

Fiilin ifade ettiği iş ve hareketi yapan kişiyi veya unsuru gösteren yapıdır. Farsçada şimdiki zaman köküne -ende, -â ve -ân ekleri getirilerek türetilir.

Fiilin bildirdiği işten doğrudan etkilenen veya muhatap olan ögedir. Farsçada masdarın sonundaki -n harfinin atılmasıyla elde edilen geçmiş zaman köküne -a veya -e harfinin getirilmesiyle yapılır.

Fars dilinde tamlananın (asıl kelimenin) önce, tamlayanın (yardımcı kelimenin) sonra geldiği, kelimelerin esre sesiyle birbirine bağlandığı yapısal bir tamlama sistemidir.

Farsça tamlamalarda kendisinden sonra gelen unsura bağlanan, vurgulanan esas kelimeyi yani tamlananı ifade eden gramer terimidir.

Farsça tamlamalarda asıl kelimeyi (muzâfı) tamamlayan, açıklayan veya aidiyet bildiren yardımcı unsuru yani tamlayanı ifade eden terimdir.

Farsça tamlamalarda tamlanan kelimenin son harfine verilen esre sesidir. Kelimenin son hecesi kalın sesliyse -ı, ince sesliyse -i şeklinde okunur ve yazılır.

Tamlanan kelimenin son harfi -a, -e sesini veren -h (ه) harfi veya uzun î sesini veren -y (ى) harfi olduğunda, sonraki kelimeye bağlanmayı sağlamak üzere bu harflerin üzerine konulan imla işaretidir.

Farsça tamlamada izâfet kesresinin okunmayarak tire işaretiyle birleşmesi ve zamanla tek kelime haline gelmesiyle oluşan yapıya (ahır emiri) verilen örnek bir unvandır.

Farsça tamlamalarda tamlanan ve tamlayanın yer değiştirmesi (peyker-i mâh ifadesinin ters çevrilmesi) suretiyle oluşan birleşik kelimedir.