İletişim, en temel düzeyde karşılıklı mesaj alışverişine dayanan dinamik bir etkileşim sürecidir. Sadece bilgi aktarımı değil, aynı zamanda duygu, düşünce, yargı ve tutumların paylaşılmasıdır. İnsanlar gündelik yaşamlarında nesneleri ve toplumsal rolleri bu süreç sayesinde tanımlar, toplumsal sistemin devamlılığını ve yeniden üretimini sağlarlar.
İletişimin sağlıklı işleyebilmesi için tarafların aynı 'simgeler sistemine' sahip olması şarttır. Ortak bir birikim ve deneyim alanı bulunmayan taraflar arasında gerçekleşen eylem, etkisiz ve anlamsız bir diyalogdan öteye gidemez. İletişim, toplumsal yaşamın doğal bir gereği olup, bireyin içinde bulunduğu toplulukla bağ kurmasını sağlar.
İletişimin etkinliği, hedeflenen sonucun alınıp alınmadığıyla ölçülür. Bu etkinin sağlanması için iletinin açık olması, kodların ortak olması, alıcının gereksinimlerine hitap etmesi ve alıcının değerlerinin tanınması gerekmektedir. İdeal bir iletişim ortamında güvene dayalı bir bağ, tarafların birbirlerinin bireyselliğine saygı duymasıyla kurulur.
Watzlawick, Beavin ve Jackson tarafından ortaya konan beş temel varsayım, iletişim disiplininin omurgasını oluşturur. Birincisi, 'iletişim kuramamanın imkansızlığıdır'; yani sessiz kalsak bile bir mesaj göndermiş oluruz. İkincisi, iletişimin 'içerik' ve 'ilişki' düzeyleri olduğudur. İlişki düzeyi, içeriği yorumlamamızı sağlayan üst bir çerçevedir ve buna 'meta-iletişim' denir.
Üçüncü varsayım, mesaj alışverişindeki 'dizisel yapının' anlam oluşturduğudur; yani bir mesajın hangi sırayla geldiği, onun anlamını doğrudan etkiler. Dördüncü varsayım, mesajların 'sözlü' ve 'sözsüz' olarak ikiye ayrılmasıdır. Sözlü mesajlar mantıksal analiz ve bilgi aktarımı için uygunken, sözsüz mesajlar duyguları ve ilişki düzeyini ifade etmede çok daha etkilidir.
Beşinci varsayım ise 'eşit veya eşit olmayan ilişkiler' ile ilgilidir. Taraflar birbirlerini denk gördüklerinde eşit bir iletişim kurarken, üstünlük algısı olan durumlarda eşit olmayan, hiyerarşik bir iletişim biçimi ortaya çıkar. Bu varsayımlar, insan ilişkilerinin teknik ve psikolojik yapısını anlamak için temel teşkil eder.
İletişim süreci; kaynak, ileti, kanal, araç, alıcı, geri besleme ve gürültü öğelerinden oluşur. Kaynak, süreci başlatan kişi veya kurumdur; niyeti ve güvenilirliği sürecin başarısını etkiler. İleti (mesaj), kaynağın aktarmak istediği sözel veya görsel üründür. İletinin anlamı, düz anlam ve yan anlam olmak üzere iki boyutta incelenir.
Kanal, iletinin fiziksel olarak taşındığı ortamdır (hava, kablo vb.); araç ise bu iletiyi kodlayan teknik yapılardır (telefon, kitap, ses telleri). Alıcı, mesajı alan ve yorumlayandır. Geri besleme (dönüt), alıcının mesaja verdiği tepkidir ve iletişimi tek yönlü olmaktan çıkarıp iki yönlü bir etkileşime dönüştürür.
Gürültü, iletişimin en büyük düşmanıdır ve iletinin amaçlandığı gibi algılanmasını engelleyen her türlü müdahaledir. Fiziksel (çevresel sesler), psikolojik (önyargılar) ve anlamsal (dil farklılıkları) gürültü türleri, sürecin sağlıklı işlemesini aksatan temel unsurlardır.