Ünite 6: Sağlıklı Yaşlanma için Çevre ve Yaşlılık Döneminde — Önemli Kavramlar
Aktif Yaşlanma
Yaşlanan bireylerin yaşam kalitelerini artırmak amacıyla sağlık, toplumsal hayata katılım ve güvenlik fırsatlarının yaşam boyu optimize edilmesi sürecidir. Sadece fiziksel aktiviteyi değil, sosyal, ekonomik ve kültürel katılımı da içerir.
Yaşlı Dostu Kent
Aktif yaşlanmayı destekleyen, kapsayıcı, erişilebilir, yaşlıların kararlarına ve yaşam tarzlarına saygı duyan ve onların toplum hayatına katılımını teşvik eden kentsel çevredir. Türkiye'de Amasya, İstanbul ve İzmir bu yaklaşımı gündemine alan kentler arasındadır.
Fonksiyonel Kapasite
Bir bireyin günlük yaşam aktivitelerini bağımsız bir şekilde sürdürebilme, fiziksel ve zihinsel işlevlerini yerine getirebilme yeteneğidir. Yaşlılık döneminde kronolojik yaştan daha güvenilir bir sağlık göstergesi olarak kabul edilir.
Yaşlı Çevre Sağlığı
Çevresel risklerin ve fiziksel alanların sadece genel nüfusa göre değil, doğrudan yaşlı bireylerin hassasiyetleri, fizyolojik sınırları ve özel gereksinimleri gözetilerek bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasıdır.
Fiziksel İstismar
Yaşlı bireye bakan veya onun güvendiği bir konumda olan kişi tarafından kasıtlı olarak ağrı, acı veya bedensel zarar verilmesidir. Vurma, hırpalama, cinsel saldırı veya uzun süre aç/susuz bırakma bu kapsamda yer alır.
Ekonomik İstismar
Yaşlı bireyin rızası olmaksızın veya kandırılarak para, mal, mülk veya finansal kaynaklarının bakıcısı ya da yakınları tarafından kötüye kullanılması veya çalınması durumudur.
Yaşlı İhmali
Yaşlı bireyin beslenme, barınma, giyinme, kişisel temizlik ve tıbbi tedavi gibi temel yaşam gereksinimlerinin bakım sorumluluğunu üstlenen kişi tarafından karşılanmaması veya savsaklanmasıdır.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Kendi Kendini İhmal
Yaşlı bireyin zihinsel veya fiziksel yetersizlikler nedeniyle kendi kişisel bakımını, beslenmesini, hijyenini, finansal işlerini ve tıbbi tedavilerini yönetememesi ve dışarıdan yardım almayı reddetmesi durumudur.
Duygusal İstismar
Yaşlı bireye kasıtlı olarak sözlü saldırıda bulunulması, tehdit edilmesi, aşağılanması, utandırılması veya akranlarından ve sosyal çevresinden izole edilerek cezalandırılmasıdır.
Terk Etme
Yaşlı bireyin bakımını, gözetimini veya fiziki sorumluluğunu üstlenmiş olan kişi veya kurumlar tarafından kasıtlı ve isteyerek yalnız başına bırakılması eylemidir.
Fiziksel Aktivite
Günlük yaşam içerisinde iskelet kasları kullanılarak gerçekleştirilen, enerji tüketimiyle sonuçlanan, kalp ve solunum hızını artıran her türlü istemli bedensel harekettir.
Aerobik Egzersiz
Düşük şiddetli, ritmik, büyük kas gruplarının uzun süreli ve kesintisiz kullanıldığı, dokuların oksijen kullanımını ve kardiyopulmoner dayanıklılığı artıran egzersiz türüdür. Yürüyüş en yaygın örneğidir.
Dirençli Egzersiz
Kas kuvvetini, dayanıklılığını ve kütlesini artırmak amacıyla vücut ağırlığına veya dış dirençlere karşı yapılan, yaşlılarda dengeyi geliştirerek düşmeleri önleyen egzersizlerdir.
Germe Egzersizi
Kasların esnekliğini ve eklem hareket açıklığını artırmak amacıyla yapılan, egzersiz öncesi ısınma ve sonrası soğuma aşamalarında yaralanmaları önlemek için uygulanan hareketlerdir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Sedanter Yaşam
Fiziksel aktivitenin hiç olmadığı veya son derece yetersiz olduğu, oturarak veya uzanarak geçirilen hareketsiz yaşam tarzıdır. Yaşlılarda kronik hastalık riskini ciddi oranda artırır.
Başarılı Yaşlanma
Rowe ve Kahn tarafından tanımlanan; hastalık ve maluliyetin olmaması, yüksek bilişsel ve fiziksel fonksiyonların korunması ve yaşamla (insanlarla ve üretken faaliyetlerle) aktif bağlantının sürdürülmesidir.
Kurumsal İstismar
Huzurevi, yaşlı bakım evi veya rehabilitasyon merkezi gibi kurumlarda çalışan personel tarafından yaşlı sakinlere yönelik uygulanan fiziksel, duygusal, tıbbi veya ekonomik kötü muameledir.
Morbidite
Bir popülasyonda belirli bir hastalık veya sağlık sorununun görülme sıklığı ya da oranını ifade eden epidemiyolojik terimdir.
Ergonomi
Fiziksel çevre, araç-gereç ve mekan tasarımlarının, insan vücudunun anatomik, fizyolojik ve psikolojik özelliklerine ve sınırlarına uygun hale getirilmesi bilimidir.
Dehidratasyon
Vücudun işlevlerini sağlıklı bir şekilde yerine getirebilmesi için ihtiyaç duyduğu su miktarını kaybetmesi ve yerine konulamaması sonucu oluşan tehlikeli sıvı yetersizliğidir.
Ailesel İstismar
Yaşlı bireyin kendi evinde veya bakımını üstlenen aile üyelerinin, akrabalarının evinde kötü muameleye, ihmale veya sömürüye maruz kalması durumudur.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
İşlev Kaybı (Disability)
Yaşlanma veya hastalıklar neticesinde bireyin fiziksel, zihinsel veya duyusal yetilerinde meydana gelen azalma sonucu günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmede zorlanmasıdır.
Hipotansiyon
Kan basıncının normal kabul edilen değerlerin altına düşmesidir. Yaşlılarda egzersiz sonrası soğuma hareketleri yapılmadığında aniden ortaya çıkabilir.
Kemik Mineral Yoğunluğu (KMY)
Kemik dokusundaki mineral miktarının ölçüsüdür. Düşük KMY değeri osteoporoz riskini artırırken, düzenli egzersizle bu yoğunluk korunabilir.
Yaşlı Bağımlılık Oranı
Çalışma çağındaki (15-64 yaş) her 100 kişiye düşen 65 yaş ve üzeri yaşlı birey sayısını gösteren demografik ve ekonomik göstergedir.