← Ünite 9
Psiko-Sosyal Rehabilitasyon

Ünite 9: Yaşamsal Travmalar ve Krize Müdahale

Yaşlılarda HIV Teşhisi Zorluğu
Yaşlılar arasında HIV virüsü tanısı koymak oldukça zordur. Bunun nedeni, virüsün belirtilerinin bu yaş grubunda sıkça görülen diğer bağışıklık sistemini baskılayan (immünsüpresif) hastalıkların belirtileriyle büyük benzerlik göstermesidir.
HIV Eğitimlerinde Yaşlıların Göz Ardı Edilmesi
Halk sağlığı eğitimlerinde ve korunma kampanyalarında yaşlı bireylere özel olarak hitap edilmemektedir. Bu durum, yaşlıların korunma yolları eğitimlerinden mahrum kalmasına ve HIV enfeksiyonu açısından daha yüksek risk altına girmesine neden olmaktadır.
Yaşlı Kadınların Yeti Yetersizliği Riski
Yaşlı kadınlar, erkeklere göre yaşam süresi beklentilerinin daha uzun olması, hastalıklara daha duyarlı olmaları ve yaşam boyu maruz kaldıkları toplumsal cinsiyet ayrımcılığı nedeniyle yeti yetersizliği açısından en yüksek risk grubunu oluştururlar.
Kırsal Bölgelerde Teletıp Uygulaması
Kırsal alanlar ve ulaşımın coğrafi/lojistik nedenlerle sınırlı olduğu bölgelerde yaşayan yaşlıların sağlık hizmetlerine erişimini artırmak amacıyla teletıp ve açık öğretim gibi ileri teknolojik yöntemlerin kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Yaşam boyu sağlıkBireyin çocukluktan yaşlılığa kadar tüm yaşam süresince sağlığını korumasını, geliştirmesini ve hastalıklardan korunmasını hedefleyen bütüncül yaklaşım.
Bağımlı kalmaYaşlı bireyin fiziksel, ruhsal veya sosyal yetersizlikler nedeniyle günlük yaşam aktivitelerini tek başına sürdüremeyip başkalarının desteğine ihtiyaç duyması durumu.
İyileştirici politikalarYoksulluk, sosyal dışlanma ve eşitsizlik gibi yaşlıların sağlığını olumsuz etkileyen sosyoekonomik engelleri ortadan kaldırmayı amaçlayan devlet destekli stratejiler.
Sağlık ve bakım hizmetleriYaşlı bireylerin aktif yaşam süresini uzatmak amacıyla sunulan koruyucu, tedavi edici, rehabilite edici ve palyatif hizmetlerin bütünü.
Rehabilitasyon eğitimiYeti yetersizliği olan yaşlıların fonksiyonel kapasitelerini artırmak ve bakım verenleri doğru transfer ve konumlandırma teknikleri konusunda bilgilendirmek için verilen eğitim.
MalnütrisyonYaşlılarda yetersiz, dengesiz veya kötü beslenme sonucu ortaya çıkan, sağlık durumunu ve yaşam kalitesini ciddi derecede olumsuz etkileyen klinik tablo.
Palyatif tedaviAğrılı, kronik veya tedavisi mümkün olmayan hastalığı olan yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmak, acılarını dindirmek amacıyla sunulan destekleyici tıbbi bakım.
GeriatriYaşlılık dönemi hastalıklarını, bu hastalıkların tedavilerini, önlenmesini ve yaşlıların çok yönlü sağlık sorunlarını inceleyen tıp dalı.
GerontolojiYaşlanmanın ve yaşlılığın sosyal, psikolojik, biyolojik ve kültürel yönlerini çok disiplinli bir şekilde inceleyen bilim dalı.
Sedanter yaşamFiziksel aktivitenin hiç olmadığı veya düzensiz olduğu, yaşlılarda hastalık ve yeti yetersizliği riskini artıran hareketsiz yaşam tarzı.
Yeti yetersizliğiHastalık, kaza veya yaşlanma süreci nedeniyle bireyin fiziksel veya zihinsel işlevlerinde meydana gelen sınırlılıklar ve engellilik durumu.
TeletıpKırsal veya ulaşımı güç bölgelerdeki yaşlıların sağlık hizmetlerine erişimini kolaylaştırmak amacıyla bilgi ve iletişim teknolojileri kullanılarak uzaktan sunulan tıbbi destek.
Sosyal dışlanmaYaşlı bireyin toplumsal yaşamdan, kültürel aktivitelerden ve karar alma süreçlerinden soyutlanarak yalnızlığa ve ruhsal hastalıklara sürüklenmesi süreci.
Geçici bakım hizmetiSürekli bakım veren aile üyelerinin dinlenebilmesi ve tükenmişlik yaşamaması amacıyla yaşlı bireye belirli sürelerle sunulan kurumsal veya profesyonel destek hizmeti.
MakronütrientYaşlı bireyin enerji ihtiyacını karşılamak için vücuda yeterli miktarda alması gereken protein, karbonhidrat ve yağ gibi temel besin ögeleri.
MikronütrientYaşlıların metabolik faaliyetlerinin sağlıklı sürdürülebilmesi için küçük miktarlarda ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineraller.
Kendi kendine bakımYaşlı bireyin kendi sağlığını korumak, kişisel hijyenini ve günlük ihtiyaçlarını bağımsızca karşılamak için gerçekleştirdiği eylemler ve geliştirdiği yetenekler.
İmmünsüpresif hastalıklarBağışıklık sisteminin baskılanmasına yol açan ve yaşlılarda HIV virüsü gibi enfeksiyonların teşhis edilmesini zorlaştıran hastalıklar grubu.

Diğer Önemli Bilgiler

Malnütrisyon ve Diş Sağlığı İlişkisi

Yaşlılarda diş sorunları yemek yemeyi doğrudan engelleyerek malnütrisyona (yetersiz beslenmeye) yol açar. Bu durumun önlenmesi için yaşlılara ekonomik olarak karşılanabilir diş sağlığı hizmetlerinin sunulması kritik bir eylemdir.

Yaşlı Sağlığında Sosyal Belirleyiciler

Yaşlı sağlığı sadece bireysel alışkanlıklardan ibaret değildir; fiziksel çevre, yaşanılan yerin coğrafyası, eğitim düzeyi, meslek, gelir, sosyal statü, sosyal destek, kültür ve toplumsal cinsiyet gibi çok yönlü faktörlerden doğrudan etkilenir.

Hükümetlerin Birinci Derece Sorumluluğu

Hükümetler, tüm yaş grupları için temel sağlık hizmetlerini sunmanın yanı sıra, yaşlılık döneminde sunulan sağlık ve bakım hizmetlerinin standartlarını düzenlemek ve izlemekle birinci derecede yükümlüdür.

Sivil Toplum ve Hükümet İşbirliği Sınırı

Sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile hükümet arasındaki işbirliği yaşlı bakım hizmetlerini güçlendirir; ancak aileler ve toplum tarafından sağlanan bu hizmetler, etkili halk sağlığı hizmetlerinin yerini asla tutamaz.

Kırsal Alandaki Yaşlılara Mali Destekler

Ulaşımın güç olduğu bölgelerde yaşayan yaşlıların sağlık hizmetlerinden eşit yararlanabilmesi için vergilerinin veya sigorta primlerinin azaltılması ya da hiç alınmaması gibi mali destek önlemleri uygulanmaktadır.

Geleneksel İlaçların Entegrasyonu

Yaşlıların gereksinimlerini karşılamak ve sürece katılımlarını teşvik etmek amacıyla, uygun ve yararlı olan durumlarda temel sağlık hizmetleri programlarına geleneksel ilaçların dahil edilmesi önerilmektedir.

Farmakoloji Araştırmalarında DSÖ İşbirliği

Yaşlıları etkileyen hastalıklar için ekonomik olarak karşılanabilir yeni tedavi yollarının bulunması amacıyla farmakoloji alanındaki araştırmalarda kamu-özel sektör işbirliğinin artırılması ve Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) sürece katılımı hedeflenmektedir.

Alzheimer ve Demansta Evde Bakım

Alzheimer hastalığı ve demansa yol açan diğer ruh hastalıkları olan bireylerin, kurumsal bakım yerine mümkün olduğunca kendi evlerinde yaşayabilmelerini ve kendi sağlık gereksinimlerini karşılayabilmelerini sağlayacak programlar önceliklidir.

Bakıcı Eğitiminde Mücadele İlkesi

Geriatrik rehabilitasyonda, bakım verenin yaşlı bireyin görevlerini tamamen üstlenmesi yerine, yaşlının görevle mücadele etmesine izin vermesi istenir. Bu yöntem hareketsizliği önler ve yaşlının özgüvenini korur.

Sınavda Dikkat Et

  • Yaşlılıkta HIV tanısının zorluğu sınavda soru olarak gelebilir; bunun temel nedeninin belirtilerin diğer immünsüpresif hastalıklarla karışması olduğunu unutmayın.
  • Palyatif tedavinin tanımına ve hedef kitlesine dikkat edin; ağrılı ve tedavisi olmayan kronik hastalıklara sahip yaşlılar için uygulandığını aklınızda bulundurun.
  • Yaşlı kadınların yeti yetersizliği riskinin yüksek olmasının üç temel nedenini (yaşam süresi, hastalıklara duyarlılık, cinsiyet ayrımcılığı) mutlaka öğrenin.
  • Geriatrik rehabilitasyonda bakıcının yaşlının her işini yapması yerine yaşlının mücadele etmesine izin vermesinin 'tedavi edici' ve 'özgüven artırıcı' olduğunu unutmayın.
  • Sağlık hizmetlerinin düzenlenmesi ve izlenmesinde birinci derece sorumluluğun hükümetlere ait olduğunu, sivil toplumun ise destekleyici rolde olduğunu ayırt edin.
  • Kırsal bölgelerdeki erişim sorunlarını çözmek için önerilen teknolojik yöntemin 'teletıp' olduğunu sınavda seçeneklerde arayın.