Ünite 3: 3. Yaşlıda Temel Bakım Uygulama Kuralları ve — Önemli Kavramlar

Yaşlılık ve hastalıktan dolayı oluşan değişiklik ve sorunların saptanması, yaşlı bireyin hayatını devam ettirebilmesi ve yaşlılık döneminin iyi geçirilebilmesi için gerekli olan ihtiyaçların karşılanmasıdır. Hastalıkların önlenmesi amacıyla koruyucu önlemler alarak bireylerin sağlıklı yaşam sürmesine yardımcı olur.

Bireyin hayatta kalabilmesi için her gün kendi başına yapması gereken en temel fiziksel faaliyetlerdir. Banyo yapma, giyinme, tuvalete gitme, hareket etme, beslenme ve dışkı/idrar kontrolü (kontinans) bu aktivitelerin başında gelir.

Bireyin sosyokültürel çevreye uyumunu ve toplum içinde bağımsız yaşamasını sağlayan daha karmaşık becerilerdir. Telefon kullanma, alışveriş yapma, yemek hazırlama, ev işleri, çamaşır yıkama, ilaç kullanımı ve para idaresi bu gruba dahildir.

Yaşlı hastanın hastane ortamında tedavi edilmesini ve bakımını içeren süreçtir. Temel amacı medikal tedavi sunmanın yanı sıra multidisipliner iş birliğiyle hastanın fonksiyonel bağımsızlığını korumak ve kapsamlı bir taburculuk planı hazırlamaktır.

Hastaneden yeni taburcu olmuş ve hemşirelik bakımına ihtiyaç duyan hastaların, uzun dönem bakım evlerinde kısa süreli kalışını kapsayan bakım türüdür. Temel amacı rehabilitasyon, karmaşık medikal bakım ve yara bakımını gerçekleştirmektir.

Birden fazla kronik hastalığı bulunan ve toplum içinde tek başına yaşamını idame ettiremeyen yaşlı bireylere sunulan sürekli bakım hizmetidir. Fonksiyonel yetersizliğin korunmasını ve yaşam kalitesinin yükseltilmesini hedefler.

Taburculuk planı olmayan, demans bakımı, diyaliz veya hospis (yaşam sonu bakım) gibi ileri düzeyde uzmanlık gerektiren durumlarda eğitimli personel tarafından sunulan spesifik bakım hizmetidir.

Yaşlı bireyin aynı anda birden fazla ilacı bir arada kullanması durumudur. Bu durum ilaç etkileşimlerini, yan etkileri ve özellikle denge bozukluklarına bağlı düşme riskini önemli ölçüde artırır.

Yaşlanma süreciyle birlikte bağışıklık sisteminde meydana gelen yapısal ve fonksiyonel gerilemedir. Bu durum yaşlı bireyleri enfeksiyon hastalıklarına, kansere ve diğer kronik hastalıklara karşı son derece savunmasız hale getirir.

Mide asidinin (hidroklorik asit) salgılanmaması veya yokluğu durumudur. Yaşlılarda sık görülen bu fizyolojik değişiklik, gastrointestinal sistemde patojen bakterilerin üremesini kolaylaştırarak enfeksiyon riskini artırır.

Kalın bağırsağın mukoza adı verilen iç yüzeyinin, duvarın zayıf noktalarından dışarıya doğru kese şeklinde fıtıklaşmasıdır. Yaşlılarda bağırsak enfeksiyonlarına ve inflamasyonlara zemin hazırlayan anatomik bir değişikliktir.

İdrar yolunda herhangi bir enfeksiyon belirtisi veya klinik şikayet olmaksızın idrarda bakteri tespit edilmesi durumudur. Yaşlılarda, özellikle kadınlarda sık rastlanır ve genellikle antibiyotik tedavisi gerektirmez.

Solunum yollarındaki mukus tabakasının ve titrek tüylerin (siller) yabancı maddeleri, tozları ve mikroorganizmaları akciğerlerden yukarı doğru süpürerek temizleme mekanizmasıdır. Yaşlılarda bu mekanizmanın bozulması pnömoni riskini artırır.

Özellikle yatağa bağımlı yaşlılarda, vücudun kemik çıkıntısı olan bölgelerinin uzun süre basınca maruz kalması sonucu kan dolaşımının bozulmasıyla açılan cilt ve cilt altı doku yaralarıdır.

Bakterilerin kan dolaşımına karışması ve kanda çoğalması durumudur. Yaşlılarda genellikle solunum veya üriner sistem enfeksiyonlarından kaynaklanır ve hızlıca sepsise ilerleyebileceği için yüksek mortaliteye sahiptir.

Cildin üst dermis ve yüzeysel lenfatik damarlarını tutan, sınırları belirgin, akut, bakteriyel bir cilt enfeksiyonudur. Yaşlılarda bacaklarda ve yüzde sıkça kızarıklık ve şişlikle kendini gösterir.

Cildin daha derin katmanlarını ve cilt altı dokuları etkileyen, sınırları erizipele göre daha belirsiz olan yaygın bakteriyel enfeksiyon tablosudur. Yaşlılarda travma veya bası yarası zemininde gelişebilir.

Kalbin iç tabakasının (endokard) ve özellikle kalp kapakçıklarının mikroorganizmalar tarafından istila edilmesiyle karakterize ciddi bir enfeksiyondur. Yaşlılarda protez kapak varlığı bu riski artırır.

Eklem boşluğunun bakteriler veya diğer mikroorganizmalar tarafından enfekte edilmesiyle ortaya çıkan, eklemde şiddetli ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına yol açan acil tıbbi durumdur.

Zona (Herpes Zoster) enfeksiyonunun deri döküntüleri iyileştikten sonra bile aylarca veya yıllarca sürebilen, sinir hasarından kaynaklanan şiddetli, kronik ve yıpratıcı ağrı tablosudur.

Yatan hastanın baş ucunun yaklaşık 30 ila 45 derece arasında yükseltildiği, yaşlılarda solunumu kolaylaştıran ve aspirasyon riskini azaltan yarı oturur yatış pozisyonudur.

Hastanın sırtüstü, düz ve yatay pozisyonda yatırılmasıdır. Temel bakım uygulamalarında ve vücut muayenelerinde sıklıkla tercih edilen standart yatış pozisyonlarından biridir.

Hastanın sağ veya sol yan tarafı üzerine yatırılması durumudur. Yatağa bağımlı yaşlılarda sakrum ve topuk gibi bölgelerdeki basıyı azaltarak bası yarası oluşumunu engellemek için kullanılır.

Kasların, tendonların veya eklem kapsülünün uzun süreli hareketsizliğe bağlı olarak kısalması ve esnekliğini kaybederek eklemin normal hareket açıklığının kalıcı olarak kısıtlanması durumudur.