Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Acil Durum ve Afet Yönetimi Önlisans Programı » Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2

Ünite 7: Atatürk’ten Sonra Türkiye

11 Kasım 1942

4305 sayılı Varlık Vergisi Kanunu kabul edildi. Savaş zenginlerinden vergi almayı amaçlayan bu yasa 15 Mart 1944'te yürürlükten kaldırıldı.

14 Mayıs 1950

Türkiye'de ilk kez gizli oy-açık tasnif usulüyle yapılan seçimlerde DP, %53 oy alarak 487 milletvekilliğinin 408'ini kazandı.

6-7 Eylül Olayları

1955 yılında Kıbrıs meselesi nedeniyle İstanbul'da azınlıklara yönelik başlayan yağma olayları, sıkıyönetim ilanına neden oldu.

12 Temmuz 1947

İsmet İnönü'nün iktidar ve muhalefet arasındaki sertliği yumuşatmak için yayımladığı, demokrasiyi devlet politikası yapan beyannamedir.

Anahtar Kavramlar

Milli Şefİsmet İnönü'nün 1938'de CHP kurultayında aldığı, devlet ve parti yönetiminde tek yetkili olduğunu simgeleyen sıfat.

Milli Korunma Kanunu1940'ta çıkarılan, savaş ekonomisini yönetmek için hükümete üretim ve fiyatları denetleme yetkisi veren geniş kapsamlı yasa.

Varlık Vergisi1942'de savaş zenginlerini vergilendirmek amacıyla çıkarılan, uygulamada daha çok gayrimüslimleri hedef alan tartışmalı vergi.

Köy Enstitüleri1940'ta köy çocuklarını eğitip köye öğretmen ve rehber olarak göndermek amacıyla kurulan, iş içinde eğitim ilkesine dayanan okullar.

Dörtlü TakrirCelal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan'ın CHP içinde demokrasi talebiyle sundukları ve DP'nin kurulmasına yol açan önerge.

12 Temmuz Beyannamesi1947'de İsmet İnönü tarafından yayımlanan, iktidar ve muhalefetin eşit haklara sahip olduğunu vurgulayan demokrasi belgesi.

Tahkikat Komisyonu1960'ta DP tarafından muhalefet ve basının faaliyetlerini soruşturmak için kurulan, olağanüstü yetkilere sahip meclis komisyonu.

Vatan CephesiDP'nin halkı kendi saflarında toplamak ve muhalefete karşı bir güç oluşturmak amacıyla kurduğu siyasi oluşum.

Milli Birlik Komitesi27 Mayıs 1960 darbesinden sonra ülkeyi yöneten, askerlerden oluşan 38 kişilik kurul.

Nispi TemsilSeçimlerde partilerin aldıkları oy oranına göre milletvekili çıkarmasını sağlayan, 1961 sonrası uygulanan adil seçim sistemi.

Teknokratlar Hükümeti12 Mart 1971 muhtırası sonrası Nihat Erim başkanlığında kurulan, siyaset dışı uzmanların yer aldığı hükümet modeli.

Milliyetçi Cephe1970'li yıllarda AP, MSP, MHP ve CGP'nin sol yükselişe karşı kurdukları sağ koalisyon hükümetlerine verilen ad.

24 Ocak Kararları1980'de Turgut Özal tarafından hazırlanan, serbest piyasa ekonomisine geçişi amaçlayan köklü ekonomik önlemler paketi.

Milli Güvenlik Konseyi12 Eylül 1980 darbesinden sonra Kenan Evren başkanlığında yönetimi devralan beş kişilik askeri konsey.

Anavatan Partisi1983'te Turgut Özal tarafından kurulan, dört eğilimi birleştirme iddiasıyla iktidara gelen siyasi parti.

28 Şubat Süreci1997'de MGK kararlarıyla Refah-Yol hükümetine yönelik yapılan, 'post-modern darbe' olarak adlandırılan müdahale.

D-8Necmettin Erbakan'ın öncülüğünde gelişmekte olan sekiz Müslüman ülke arasında kurulan ekonomik iş birliği teşkilatı.

RTÜK1994'te özel radyo ve televizyon yayınlarını denetlemek amacıyla kurulan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu.

Toprak Mahsulleri Vergisi1943'te savaş harcamalarını karşılamak için çiftçiden alınan, aşar vergisine benzetilen ağır vergi.

Hürriyet Partisi1955'te DP içindeki 'ispat hakkı' tartışmaları sonucu ayrılan milletvekilleri tarafından kurulan parti.

Türkiye İşçi Partisi (TİP)1961'de kurulan, TBMM'ye girmeyi başaran ilk sosyalist odaklı siyasi parti.

Grev Hakkıİşçilerin ekonomik haklarını korumak için iş bırakma yetkisi; Türkiye'de yasal olarak 1963'te tanınmıştır.

Beyaz İhtilal14 Mayıs 1950 seçimlerinde DP'nin kansız bir şekilde iktidarı CHP'den devralmasına verilen isim.

TRT1964'te kurulan, Türkiye'nin özerk statüdeki ilk ve tek resmi yayın kuruluşu.

Milli Kalkınma Partisi1945'te Nuri Demirağ tarafından kurulan, çok partili dönemin ilk muhalefet partisi.

Diğer Önemli Bilgiler

27 Mayıs 1960

Kurmay Albay Alparslan Türkeş'in radyodan okuduğu bildiriyle TSK yönetime el koydu; DP dönemi sona erdi.

16-17 Eylül 1961

Yassıada yargılamaları sonucu Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan İmralı Adası'nda idam edildi.

12 Mart 1971

TSK tarafından verilen muhtıra sonucu Başbakan Süleyman Demirel istifa etti ve partiler üstü bir hükümet kuruldu.

20 Temmuz 1974

Ecevit-Erbakan koalisyonu döneminde, adadaki Türklerin güvenliğini sağlamak amacıyla Kıbrıs Barış Harekatı başlatıldı.

1 Mayıs 1977

Taksim Meydanı'ndaki kutlamalar sırasında çıkan olaylarda 34 kişi hayatını kaybetti; bu olay tarihe 'Kanlı Pazartesi' olarak geçti.

12 Eylül 1980

Genelkurmay Başkanı Kenan Evren liderliğindeki TSK yönetime el koydu; tüm siyasi partiler kapatıldı ve liderler gözetim altına alındı.

24 Ocak 1980

Süleyman Demirel hükümeti tarafından açıklanan, ekonomiyi dışa açan ve devalüasyon içeren radikal kararlar paketidir.

17 Nisan 1993

8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Orta Asya gezisi dönüşü aniden vefat etti; ölümü uzun süre tartışma konusu oldu.

28 Şubat 1997

MGK'nın 9 saatlik toplantısı sonrası yayımlanan 18 maddelik bildiri, Refah-Yol hükümetinin istifasına giden süreci başlattı.

31 Ocak 1968

TRT Ankara Televizyonu, haftada 3 gün ve üçer saatlik sürelerle Türkiye'deki ilk deneme yayınlarına başladı.

15 Haziran 1997

Necmettin Erbakan'ın öncülüğünde İstanbul Deklarasyonu ile Müslüman ülkeler arası ekonomik iş birliği örgütü D-8 kuruldu.

Sınavda Dikkat Et

İnönü dönemindeki Milli Korunma Kanunu ve Varlık Vergisi gibi uygulamaların 'savaş şartları' gerekçesiyle çıkarıldığını unutma; bu sınavda sıkça sorulan bir nedenselliktir.
Çok partili hayata geçişte '12 Temmuz Beyannamesi' kritik bir eşiktir; İnönü'nün tarafsızlık ilkesini bu belgeyle resmileştirdiğini bilmelisin.
DP dönemindeki 'Tahkikat Komisyonu' ve 'Vatan Cephesi' kavramları, 1960 darbesine giden süreçteki siyasi gerginliğin anahtar kelimeleridir.
1961 Anayasası'nın 'özgürlükçü', 1982 Anayasası'nın ise 'otoriter/kısıtlayıcı' karakterde olduğunu, darbe sonrası şartlara göre kıyaslayarak çalış.
Ekonomik dönüm noktası olarak '24 Ocak Kararları'nı ve bu kararların serbest piyasa ekonomisine geçişteki rolünü mutlaka not et.
Siyasi tarihte koalisyonlar döneminin (1970'ler ve 1990'lar) istikrarsızlık ve ekonomik krizlerle (70 cente muhtaçlık, 5 Nisan kararları) eşleştiğine dikkat et.