← Ünite 4
Temel İlkyardım Bilgisi

Ünite 4: Kırık, Çıkık ve Burkulmalar ve Diğer Acil Durumlarda

İnsan İskelet Sistemi
Yenidoğan bir bebekte yaklaşık 270, erişkin bir insanda ise 206 kemik bulunur. İskelet vücut ağırlığının %20'sini oluşturur.
Dizdeki Eklem Sıvısı
Tam oynar eklemlerde bulunan eklem sıvısı yumurta akı kıvamındadır. Dizdeki sağlıklı bir eklemde yaklaşık 3.5 mL sıvı bulunur.
Kemik Büyümesi
İnsanlarda kemiklerin uzaması ve büyümesi yaklaşık 25 yaşına kadar devam eder, sonrasında iskelet büyümesi durur.
Beyin Oksijen İhtiyacı
Beyin hücreleri oksijensizliğe en fazla 5 dakika tolerans gösterebilir. Bu süreden sonra beyin ölümü gerçekleşmeye başlar.

Anahtar Kavramlar

TendonKasları kemiklere bağlayan, kasılma kuvvetini kemiğe ileten bağ dokusu yapılarıdır. Örneğin, fleksor tendonlar eklemi kapatmaya yarar.
LigamentEklemleri birbirine bağlayan ve hareket sırasında eklem bütünlüğünü koruyan fibröz bağ dokusu yapılarıdır.
BurkulmaEklemin normal hareket sınırlarının ötesinde zorlanması sonucu bağların ve eklem kapsülünün zedelenmesidir. En sık ayak bileğinde görülür.
ÇıkıkEklemi oluşturan kemiklerin kalıcı olarak yer değiştirmesidir. Yerine oturtulmaya çalışılmamalı, tespit edilmelidir.
KırıkKemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Açık ve kapalı olarak ikiye ayrılır; ciddi durumlarda sinir ve damar hasarına yol açabilir.
AtellemeKırık, çıkık veya burkulmuş bölgenin hareketini engellemek için yapılan sabitleme işlemidir. Kullanılan malzemeye atel denir.
OsteoblastKemik dokusunda organik kısımları üreten ve kemik yapımını sağlayan hücrelerdir.
OsteoklastKemik yıkımından sorumlu, büyük ve çok çekirdekli hücrelerdir; kalsiyum dengesini düzenlerler.
EpifizUzun kemiklerin uç kısımlarıdır. Çocuklarda epifiz plakları kemik büyümesini sağlar.
ŞokDokulara giden kan akımının azalması sonucu hücre metabolizmasının bozulmasıdır. Belirtileri arasında soğuk deri ve hızlı nabız bulunur.
KomaKişinin çevresinden gelen uyaranlara tepki veremediği uzun süreli bilinç kaybıdır. Yutkunma ve öksürük refleksleri kaybolur.
BayılmaBeyne giden kan akımının geçici azalması sonucu oluşan kısa süreli bilinç kaybıdır. Kişi yere düşünce kan akımı düzelir.
HavaleMerkezi sinir sistemindeki anormal elektriksel boşalmalar sonucu oluşan istemsiz kasılmalardır.
EpilepsiSara hastalığı olarak da bilinir; beyindeki sürekli ve aşırı elektriksel deşarjlara bağlı nöbetlerle karakterizedir.
Hipovolemik ŞokSıvı veya kan kaybına bağlı olarak toplam kan hacminin düşmesi sonucu oluşan şok türüdür.
AnaflaksiAlerjenlere karşı verilen aşırı duyarlılık yanıtıdır; solunum ve dolaşım sistemini etkileyerek hızla ölüme yol açabilir.
Koroner Arter HastalığıKalbi besleyen damarların plaklar nedeniyle tıkanmasıdır; kalp krizinin ana nedenidir.
Koma PozisyonuBilinç kaybı olan kişiye verilen yarı yan yatar pozisyondur; dilin geriye kaçmasını ve kusmuğun soluk borusuna kaçmasını önler.
Şok PozisyonuKişinin ayaklarının 30 cm yukarı kaldırıldığı, beyne kan akışını artırmayı hedefleyen pozisyondur.
Yarı Oturur PozisyonKalp krizi veya solunum sıkıntısı olan hastalara verilen, kalbin iş yükünü azaltan pozisyondur.
Hiyalin KıkırdakUzun kemiklerin ucunda ve kaburga bağlantılarında bulunan, esneklik sağlayan kıkırdak türüdür.
PeriostiyumKemiklerin dışını kaplayan, kemiğin beslenmesini ve tamirini sağlayan bağ doku örtüsüdür.
Tip 1 DiabetPankreastan insülin üretilememesi sonucu oluşan, dışarıdan insülin alımını gerektiren şeker hastalığıdır.
Tip 2 Diabetİnsülinin etkisiz kaldığı, genellikle yetişkinlerde görülen şeker hastalığı türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Ateşli Havale Riski

Ateşli havaleler özellikle 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocuklarda beyin gelişimi tamamlanmadığı için hayati tehlike arz eder.

Normal Vücut Isısı

İnsan vücudunun normal ısı değerleri 36-37°C arasındadır. 41°C'nin üzeri veya 34°C'nin altı ölümcül kabul edilir.

Kan Şekeri Değerleri

Yetişkin bir insanda normal açlık kan şekeri değeri 60-100 mg/100 ml kan olarak kabul edilmektedir.

Kalp Dakika Hacmi

Sağlıklı bir yetişkinde kalp, dakikada yaklaşık 5 litre kanı tüm bedene pompalayacak kapasitededir.

Osteoklast Boyutu

Kemik yıkımından sorumlu osteoklast hücreleri 20-100 mikron boyutundadır ve bir hücrede 20'ye kadar çekirdek bulunabilir.

İskelet Kası Oranı

İnsan vücudunda yaklaşık 600 kadar iskelet kası bulunur ve bu kaslar vücut ağırlığının yaklaşık %40'ını oluşturur.

Menisküs Yaralanması

Diz eklemi boşluğunda bulunan kıkırdak yapı olan menisküs, zamanla aşınabilir veya atletlerde yırtılabilir.

Omurga Yapısı

Omurga 33 kemikten oluşur: 7 boyun, 12 sırt, 5 bel, 5 sakral ve 4 koksigeal omur bulunmaktadır.

Kalsiyum Düzenleme

Parathormon kemik erimesini (kalsiyumun kana geçişi), kalsitonin hormonu ise kemik yapımını uyarır.

Nabız Kontrol Süresi

Nabız kontrolü, yetişkinlerde ve çocuklarda şah damarından, bebeklerde ise dirsek üstü kol atardamarından en az 5 saniye yapılmalıdır.

Solunum Kontrolü

Bilinç kaybı olan bir hastada solunumun varlığı, 'bak-dinle-hisset' yöntemiyle en az 10 saniye süreyle kontrol edilmelidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Kırık, çıkık ve burkulmalarda 'yerine oturtma' veya 'düzeltme' çabasına asla girme; bu durum sinir ve damar hasarına yol açar.
  • Bilinç kaybı olan bir hastada solunum kontrolünü 'bak-dinle-hisset' ile 10 saniye yapmadan temel yaşam desteğine başlama.
  • Şok pozisyonu ile koma pozisyonunu karıştırma; şokta ayaklar 30 cm kaldırılır, komada hasta yarı yan yatar pozisyona getirilir.
  • Sara krizinde hastanın çenesini açmaya çalışma; bu hem senin parmağını kaybetmene hem de hastanın soluk borusunun tıkanmasına neden olabilir.
  • Açık kırıklarda kemik uçlarını içeri itme; sadece temiz bir bezle kapatarak enfeksiyon riskini azalt.
  • Kırık veya çıkık tespitinde parmak uçlarını açık bırak; kan dolaşımını (renk, ısı, nabız) 35 dakikada bir kontrol et.
  • Kalp krizi geçiren hastayı asla yatırıp dinlendirme; hastaya yarı oturur pozisyon vererek kalbin iş yükünü azalt.