← Ünite 5
Temel İlkyardım Bilgisi

Ünite 5: Isı Değişikliklerinde İlkyardım

Vücut Isısı Standartları
İnsan vücudunun sağlıklı yaşamı için gerekli olan ideal ısı aralığı 36,5-37°C'dir. Bu değerin dışına çıkılması metabolik reaksiyonları ve enzimlerin çalışmasını bozar.
Enerji Depolama Oranları
Vücut enerjiyi yağ (%76), protein (%23) ve şeker (%1) olarak depolar. 1 gram yağ yakıldığında 9 kcal enerji açığa çıkar, bu yüzden vücut için en verimli depo aracıdır.
Hipotermi Dereceleri
Hipotermi üç aşamalıdır: Hafif (32-35°C), Orta (28-32°C) ve Şiddetli (28°C'nin altı). Şiddetli hipotermide kalp durabilir ve beyin ölümü gerçekleşebilir.
Yanık İyileşme Süreleri
Birinci derece yanıklar 3-5 gün içinde iz bırakmadan iyileşir. İkinci derece yanıkların iyileşmesi ise 3 hafta ile 4 ay arasında sürebilir ve iz kalma riski yüksektir.

Anahtar Kavramlar

HomeostasisCanlı vücudunun iç ve dış koşullar ne olursa olsun iç ortamını sabit tutma çabasıdır. Örneğin, hava 40 derece olsa bile vücut ısısının 37 derecede tutulması bu dengenin bir sonucudur.
HipertermiBeden ısısının normal değerlerin üzerine çıkması durumudur. Isı üretimi ile ısı kaybı arasındaki dengenin bozulması sonucu ortaya çıkar.
Sıcak ÇarpmasıYüksek sıcaklık ve nemli ortamda vücut ısısının ayarlanamaması sonucu oluşan, bilinç kaybına kadar gidebilen ciddi bir tablodur. Uzun süre güneş altında kalmak bu duruma yol açabilir.
HipotermiVücut ısısının 35°C'nin altına düşmesi durumudur. Soğuğun sinir sistemi üzerindeki baskılayıcı etkisiyle reflekslerin kaybolmasına ve bilincin kapanmasına neden olur.
Bülİkinci derece yanıklarda veya donuklarda deri üzerinde oluşan içi su dolu kabarcıklardır. Enfeksiyon riski nedeniyle kesinlikle patlatılmamalıdır.
NekrozDoku kan akımının kesilmesi sonucu dokunun canlılığını yitirmesi ve ölmesidir. Donmalarda doku hasarının ileri aşamasında görülür.
EpidermisDerinin en dış tabakasıdır. Yanıklarda ilk etkilenen ve koruyucu özelliği olan tabakadır.
DermisEpidermisin altında bulunan, damar ve sinirleri içeren asıl deri tabakasıdır. İkinci derece yanıklarda bu tabaka da zarar görür.
ABC Değerlendirmesiİlkyardımda hava yolu açıklığı, solunum ve dolaşımın kontrol edilmesidir. Elektrik yanıkları gibi hayati tehlike arz eden durumlarda mutlaka yapılmalıdır.
Termal YanıkAlev, sıcak su, buhar veya sıcak metal gibi ısı kaynaklarıyla temas sonucu oluşan yanık türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Sıvı Takviyesi Formülü

Sıcak çarpması veya yanık sonrası sıvı kaybını önlemek için 1 litre suya 1 çay kaşığı karbonat ve 1 çay kaşığı tuz eklenerek hazırlanan karışım kullanılabilir.

Yanık Tehlike Sınırı

Üçüncü derece yanıklarda vücudun %20'sinin etkilenmesi, kişinin sıvı kaybına bağlı olarak dolaşım şokuna girmesine ve hayati tehlike yaşamasına neden olur.

Genetik ve Beslenme İlişkisi

Beden depo yağının yaklaşık %25'i genetik faktörlerle belirlenir. Tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan gözlemler, zayıflık veya şişmanlığın kalıtsal bir yönü olduğunu kanıtlar.

Sınavda Dikkat Et

  • Yanıklarda bülleri (su kabarcıklarını) asla patlatmayın; çünkü bu enfeksiyon kapma riskini doğrudan artırır.
  • Elektrik yanıklarında yaralıya dokunmadan önce akımı kestiğinizden emin olun; aksi takdirde ilkyardımcı da akıma kapılabilir.
  • Donmalarda 'hızlı ısıtma' yanlıştır; donan bölgeyi soba veya saç kurutma makinesi gibi kaynaklarla değil, oda sıcaklığında yavaşça ısıtın.
  • Kimyasal yanıklarda maddenin türünü bilmiyorsanız su kullanmayın; bazı kimyasallar suyla reaksiyona girerek daha büyük hasar verebilir.
  • Yanık sonrası ödem oluşabileceğini unutmayın; hastanın üzerindeki saat, yüzük gibi takıları ödem oluşmadan hemen çıkarın.
  • Sıcak çarpması geçiren birine müdahale ederken, eğer mide bulantısı veya kusma varsa ağızdan sıvı vermeyin; boğulma riski oluşturabilir.