Ünite 7: Makro İktisadi Politikaların Etkinliği — Önemli Kavramlar

Ekonomide tüm üretim faktörlerinin (sermaye, emek, doğal kaynaklar ve girişimci) optimal biçimde üretime koşulması ile elde edilebilecek çıktı düzeyidir. Makroekonomik performans ve politika etkinliği bu düzeyin korunması üzerinden ölçülür.

Bir ekonomide verimliliğe etki eden ve fiyatlar genel düzeyi üzerinde maliyet aracılığıyla dolaylı etki ortaya çıkaran şoklardır. Örneğin teknolojik ilerlemeler pozitif arz şoku yaratırken, petrol fiyatlarının artması negatif arz şokuna yol açar.

Toplam harcamaları, tüketici güvenini, ücretleri veya tasarrufları etkileyerek AD eğrisinin kaymasına neden olan şoklardır. Örneğin tüketici güveninin artması pozitif talep şoku yaratırken, korumacı dış ticaret politikaları negatif talep şoku doğurabilir.

Ekonomik birimlerin geleceğe yönelik beklentilerini geçmiş deneyimlerini baz alarak oluşturduğu beklenti modelidir. Bu hipotez ekonomik birimlerin kısa dönemde parasal değişimlerle yanıltılabileceğini varsayar.

Ekonomik birimlerin geleceğe yönelik beklentilerini geçmiş deneyimlerden ziyade reel değişkenleri göz önünde bulundurarak ve geleceği baz alarak oluşturdukları beklenti modelidir. Yeni Klasik görüş bu varsayımı benimser.

Yeni Klasik modelde beklenmedik bir ekonomi politikasının ekonomik birimler tarafından yanlış yorumlanması durumudur. Bu durum kısa dönemde parasal değişimlerin reel etki göstermesine olanak tanır.

İşverenlerin kalifiye elemanları firmada tutmak ve verimliliği artırmak amacıyla piyasayı temizleyen denge ücret düzeyinden daha yüksek ücret önermesi durumudur. Yeni Keynesyen modelde işsizliği ve ücret yapışkanlığını açıklar.

Robert Lucas'ın ortaya attığı kritiğe göre, ekonomik birimlerin davranışlarını analiz eden modeller bir kere birimlerin beklentileri değiştikten sonra (örneğin Phillips eğrisindeki ilişkinin öğrenilmesi) kullanılamaz hale gelir.

Serbest piyasa koşullarında fiyatların ürünlere atfedilen değeri gösteren sinyal işlevi görmesidir. Yüksek enflasyon bu sinyalleri bozarak ekonomik birimlerin optimize karar almasını engeller.

Para arzındaki değişikliklerin uzun dönemde fiyatlar genel düzeyini etkilerken reel değişkenler (çıktı, istihdam vb.) üzerinde hiçbir etkisinin olmaması durumudur.

Şoklar ile para ve maliye politikalarının etkilerini gözlemlemek adına tipik bir IS-LM modeline gelir eksenine dik tam istihdam (FE) doğrusunun eklenmesiyle oluşturulan makroekonomik modeldir.

Döngüsel işsizlik oranı ile beklenen enflasyon oranı arasındaki kısa vadeli ve ters yönlü ilişkiyi gösteren eğridir. Kısa dönemde politika yapıcıya enflasyon-işsizlik arasında tercih yapma imkanı sunar.

Bir ekonomide gerçekleşen işsizlik oranı ile doğal işsizlik oranı arasındaki farktır. Piyasaların temizlenmediği ve eksik istihdamın olduğu durumlarda ortaya çıkar.

Bir ekonomide yalnızca yapısal ve friksiyonel işsizlerin oluşturduğu gruptur. Teknolojik gelişmeler yapısal işsizliğe, iş değiştirenler friksiyonel işsizliğe yol açar.

Kaynakların optimum düzeyde dağıtılmış olmasını ifade eder. Bu durumda ekonomik birimlerden birinin durumunu kötüleştirmeden diğerininkini iyileştirmek olanaksızdır.

Reel Konjonktür Teorisi'nde para arzı artışı ile gelir artışı arasındaki ilişkinin, para arzının gelir artışına neden olmasından ziyade gelecekteki gelir artışının önceden öngörülerek para arzının artırılmasından kaynaklandığını savunan kavramdır.

İşgücü piyasasında arz fazlasının, bireylerin belirli bir reel ücret seviyesinde boş zamanı çalışmaya tercih etmelerinden kaynaklandığını savunan Reel Konjonktür Teorisi modellemesidir.

Firmaların fiyatları yeniden belirlemesi ve yeni fiyatları müşterilere ilan etmesine (katalog basımı, etiket değiştirme vb.) ilişkin katlandıkları maliyetlerdir. Fiyat yapışkanlığını açıklar.

Aksak rekabet ve oligopol piyasalarında firmaların pazar payını kaptırmamak ve rakipleri takip etmek amacıyla maliyet üzerine kar marjı ekleyerek fiyat belirleme yöntemidir.

Ekonomide alışveriş işlemlerinin kolayca yapılmasına olanak sağlayacak miktarda para olmaması durumunda alışverişlerin zorlaşması durumudur.

Nominal para arzının fiyatlar genel düzeyine bölünmesiyle elde edilen değerdir (Ms/P). Pozitif arz şoklarında fiyatlar düşünce reel para arzı artar.

Ekonomik birimlerin bugün borçlanarak gerçekleştirilecek kamu harcaması artışının veya vergi indiriminin gelecekte artan vergilerle finanse edileceğini bilerek ellerindeki parayı harcamayıp saklaması ve politikanın etkinsizleşmesidir.

Yerel paranın değer kaybetmesi sonrasında yapılan eski ticaret anlaşmaları nedeniyle kısa dönemde ticaret açığının büyümesi ve ardından ithalatın azalarak açığın kapanmaya başlamasını ifade eden eğridir.

Ücretlerin ve fiyatların tam esnek olduğu modellerde reel değişkenler ile nominal değişkenlerin birbirinden tamamen ayrılması durumudur; para nominal değerleri etkiler, reel değişkenleri etkilemez.

Ulusların toplam iktisadi faaliyetlerinde (çıkış, tepe, iniş, dip aşamalarıyla) ortaya çıkan, tekrarlanan ancak periyodik olmayan genişleme ve daralma dalgalarıdır.