← Ünite 5
Sosyoloji 1

Ünite 5: Suç ve Toplum

Cesare Lombroso'nun Suçlu Tipi
1870'lerde pozitivizmden etkilenen Lombroso, suçluların kafatası biçimi, çene büyüklüğü gibi anatomik özelliklerle doğuştan belirlendiğini iddia etmiştir. Bu görüşe göre suçlular, 'doğuştan suçlu' olarak stigmat (anomali) taşırlar.
Kretschmer'in Beden Tipleri
Alman psikiyatrist Kretschmer, suçluları üç fiziksel yapıya ayırmıştır: Astenik (ince), Atletik (güçlü) ve Piknik (şişman). Atletik tiplerin şiddet suçlarına, pikniklerin hileli suçlara eğilimli olduğunu savunmuştur.
Sheldon'un Vücut Sınıflandırması
Sheldon, insanları ektomorfik, mezomorfik ve endomorfik olarak ayırmıştır. Özellikle kaslı ve geniş omuzlu olan mezomorfik tiplerin, saldırgan ve suça daha eğilimli olduğunu öne sürmüştür.
August Aichorn ve Gizli Suçluluk
Freud'un psikanalitik kuramını kullanan Aichorn, birçok suçlu genci incelemiş ve 'gizli suçluluk' kavramını geliştirmiştir. Bu, bireyin kişisel ihtiyaçlarını her şeyin üstünde tutan içgüdüsel bir hazır bulunuşluk halidir.

Anahtar Kavramlar

Sapkın DavranışToplumda kabul gören normların ve kuralların dışına çıkan davranışlardır. Örneğin, bir toplumda flört etmek normal karşılanırken, başka bir toplumda bu durum 'sapkın' olarak nitelendirilebilir.
SuçYazılı hukuk kuralları tarafından yasaklanan ve karşılığında cezai yaptırım öngörülen eylemlerdir. Örneğin, birinin eşyasını çalmak hukuken suçtur ve hapis cezası gerektirir.
AnomiToplumdaki değerlerin ve normların kaybolması sonucu oluşan kural tanımazlık durumudur. Durkheim'a göre anomi, insanların hedeflerine ulaşmak için suç işlemeye yöneldiği bir sosyal çözülmedir.
EtiketlemeGüçlü grupların, kendi kurallarına uymayanları 'suçlu' veya 'sapkın' olarak damgalaması sürecidir. Örneğin, bir gencin hırsızlık yaptığı için polis tarafından 'suçlu' olarak etiketlenmesi, onun gelecekteki davranışlarını etkiler.
AltkültürBelirli bir grup içinde gelenekselleşmiş, toplumun genelinden farklı değer ve normlar bütünüdür. Örneğin, suçlu çeteleri kendi içlerinde hırsızlığı onaylayan bir altkültüre sahiptir.
Yapısal GerilimMerton'un kuramına göre, toplumun sunduğu hedefler ile bu hedeflere ulaşmak için sunulan meşru araçlar arasındaki dengesizliktir. Örneğin, herkesin zengin olmayı hedeflediği ama herkesin buna ulaşacak iş imkanına sahip olmadığı bir toplumda gerilim oluşur.
Birincil SapmaBireyin normları ihlal ettiği ancak henüz 'suçlu' etiketini benimsemediği sapma türüdür. Örneğin, ilk kez küçük bir hırsızlık yapan gencin kendisini hala 'normal' biri olarak görmesi.
İkincil SapmaBireyin kendisine yapıştırılan sapkın etiketini içselleştirmesi ve bu kimliği benimsemesidir. Örneğin, sürekli suçlu muamelesi gören birinin artık kendisini bir suçlu olarak tanımlayıp buna göre yaşaması.
Göreli YoksunlukBireyin kendisini başkalarıyla kıyasladığında, hak ettiği imkanlara sahip olmadığını düşünerek yaşadığı haksızlık duygusudur. Örneğin, zengin bir profesörün haksızlığa uğradığını düşünerek şiddete başvurması.
Beyaz Yakalı SuçlarToplumun varlıklı ve üst sınıflarındaki bireylerin mesleki faaliyetleri sırasında işledikleri suçlardır. Örneğin, bir yöneticinin zimmete para geçirmesi veya vergi kaçırması.
PozitivizmSuçu, bireyin kontrolü dışındaki biyolojik veya zihinsel faktörlerle açıklayan bilimsel anlayıştır. Örneğin, suçluluğu kafatası biçimiyle açıklayan Lombroso'nun yaklaşımı.
Sosyal KontrolBireyleri toplumsal normlara uymaya zorlayan mekanizmalardır. Örneğin, aile, okul ve polis gibi kurumların birey üzerindeki denetleyici etkisi.
Sıfır HoşgörüSağ gerçekçiliğin savunduğu, en ufak bir suç veya düzensizlik belirtisinde bile polisin sert ve tavizsiz müdahale etmesi politikasıdır.
Kırık Pencereler KuramıBir mahalledeki düzensizlik belirtilerinin (kırık cam, çöp) tamir edilmemesinin, suçlulara 'burada denetim yok' mesajı vererek suç oranını artıracağı görüşüdür.
Gizli SuçlulukAichorn'un psikanalitik yaklaşımında, bireyin içgüdüsel itilimlerini tatmin etmek için suç işlemeye hazır olma durumudur.
MarjinalleşmeBireylerin veya grupların toplumun genelinden dışlanması ve kenara itilmesidir. Örneğin, şehir merkezlerindeki etnik azınlıkların işsizlik ve ayrımcılık nedeniyle dışlanması.
StigmatLombroso'nun suçlularda bulunduğunu iddia ettiği, onları diğer insanlardan ayıran doğal olmayan fiziksel anomalilerdir.
Yeni Sol GerçekçilikSuçu yapısal eşitsizliklere bağlayan ancak Marksizmin ekonomik indirgemeciliğini reddeden, suç kurbanlarına ve pratik reformlara odaklanan yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Quetelet'in Sosyolojik Bakışı

1836 yılında Quetelet, 'toplum suçu hazırlar, suçlu ise ancak bir araçtır' diyerek suçun arkasındaki sosyolojik dinamiklerin, bireysel psikolojiden daha önemli olduğunu vurgulamıştır.

Merton'un Beş Tepki Biçimi

Merton, toplumdaki hedefler ve araçlar arasındaki gerilime karşı beş tepki tanımlar: Uyum, Yenilikçilik, Törencilik, Geri çekilme ve Başkaldırı. Bu tepkiler, bireyin toplumsal yapıdaki eşitsizliğe verdiği yanıtları gösterir.

Cohen'in Uyumsuz Çocuklar Kuramı

Cohen, işçi sınıfından gelen gençlerin orta sınıf değerlerine ulaşamadıkları için çeteler gibi suçlu altkültürlerine katıldıklarını savunur. Bu, toplumsal statüye yönelik bir protestodur.

Becker ve Etiketleme Süreci

Etiketleme kuramının öncüsü Becker'e göre, sapkınlık davranışın kendisi değil, toplumun o davranışa 'sapkın' etiketi yapıştırmasıdır. Bu süreç, toplumdaki güç ve iktidar yapısını yansıtır.

Amy Bishop Örneği

2010 yılında Amerika'da bir profesör olan Amy Bishop, haksızlığa uğradığını düşünerek bölüm toplantısında silahlı saldırı düzenlemiştir. Bu olay, göreli yoksunluk duygusunun zengin kesimleri de suça itebileceğine dair bir örnektir.

Bonger'in Marksist Kuramı

Bonger, kapitalist sistemin bireyleri açgözlü ve bencil olmaya ittiğini savunur. Ona göre adalet sistemi fakirleri suçlu hale getirirken, zenginlerin bencil isteklerine yasal olanaklar sunar.

Yeni Sol Gerçekçilik ve Reform

Young ve arkadaşları, suçla mücadelede asker-polis teknikleri yerine topluma duyarlı 'minimal polislik' ve ekonomik iyileştirmeler gibi pragmatik çözümler önermişlerdir.

Sağ Gerçekçilik ve Sıfır Hoşgörü

Wilson ve Van den Haag tarafından geliştirilen bu yaklaşım, suçun bireysel tercih olduğunu savunur. Suçla mücadelede 'sıfır hoşgörü' politikası, sert cezalar ve polisin yetkilerinin artırılmasını destekler.

Murray ve Bağımlılık Kültürü

Murray, sosyal devletin sağladığı yardımların bireyleri tembelleştirdiğini ve 'bağımlılık kültürü' yarattığını iddia eder. Bu durumun, geleneksel ahlaki değerleri aşındırarak suç oranlarını artırdığını savunur.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda 'biyolojik/psikolojik' yaklaşımlar ile 'sosyolojik' yaklaşımları birbirine karıştırmayın; ilki bireye, ikincisi toplumsal yapıya odaklanır.
  • Merton'un tepki biçimlerini (uyum, yenilikçilik, vb.) ezberleyin; soru olarak gelme ihtimali yüksektir.
  • Etiketleme kuramının 'neden suç işlenir' sorusuna değil, 'neden bazıları suçlu olarak etiketlenir' sorusuna odaklandığını unutmayın.
  • Yeni Sol Gerçekçilik ile Marksist kuram arasındaki farkı iyi kavrayın; Yeni Sol Gerçekçilik, Marksizmin aksine pratik reformlara ve suç kurbanlarına önem verir.
  • Sağ gerçekçiliğin 'sıfır hoşgörü' ve 'bireysel sorumluluk' vurgusunu, sol gerçekçiliğin ise 'toplumsal yapı ve göreli yoksunluk' vurgusunu ayırt edin.
  • Durkheim'ın suçun 'işlevsel' olduğu yönündeki görüşünün, suçun iyi olduğu anlamına gelmediğini, sadece toplumsal sınırları belirlediğini hatırlayın.