Ünite 3: Bireysel Çalışma İlişkilerinin Kurulması — Önemli Kavramlar

Bir iş sözleşmesine dayanarak herhangi bir işte ücret karşılığı bağımlı olarak çalışan gerçek kişidir. İş ilişkisinin temel ve korunması gereken zayıf tarafını oluşturur.

İş sözleşmesine dayanarak işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara verilen hukuki unvandır.

İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan, doğrudan işveren gibi sorumlu olan yöneticilerdir.

İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği organize birimdir.

İşçinin işverenin otoritesi, gözetimi, denetimi ve talimatları altında çalışmasını ifade eden, iş sözleşmesini diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran en temel unsurdur.

İşçinin, işverenin ve işyerinin ekonomik ve ticari çıkarlarını koruma, zarar verebilecek her türlü davranıştan ve sır paylaşımından kaçınma yükümlülüğüdür.

İşçinin, işverenin yönetim hakkına dayanarak işin yürütülmesi ve işyeri düzeni hakkında verdiği dürüstlük kurallarına uygun talimatlara uyma borcudur.

İşverenin, işyerinde çalışan işçiler arasında haklı ve esaslı bir neden olmadıkça dil, ırk, cinsiyet, din veya sözleşme türü nedeniyle ayrımcılık yapmama yükümlülüğüdür.

İşverenin her işçi için tutmak zorunda olduğu, işçinin kimlik bilgileri, iş sözleşmesi, sağlık raporu, izin ve performans belgelerinin yer aldığı yasal dosyadır.

Nitelikleri bakımından en çok 30 işgünü süren işlerdir. Bu işler üzerine kurulan iş sözleşmelerine süreksiz iş sözleşmesi denir.

Nitelikleri bakımından 30 işgününden fazla devam eden, süreklilik gösteren işlerdir. İş Kanunu'nun koruyucu hükümlerinin çoğu bu işlerde uygulanır.

Esaslı ve geçerli bir neden olmadıkça üst üste yenilenerek yapılan belirli süreli iş sözleşmeleridir; kanunen baştan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.

Haftalık çalışma süresinin, emsal tam süreli çalışan işçinin çalışma süresinin en fazla üçte ikisi (2/3) kadar belirlendiği esnek çalışma biçimidir.

İşçinin yapacağı çalışmanın, işverenin ihtiyaç duyması halinde kendisini göreve çağırması esasına dayanan özel bir kısmi süreli iş sözleşmesi türüdür.

İşçinin, işveren tarafından oluşturulan organizasyon kapsamında iş görme edimini evinde veya teknolojik araçlarla işyeri dışında yerine getirdiği yazılı sözleşmedir.

Yılın sadece belirli dönemlerinde periyodik ve düzenli olarak tekrarlanan, otelcilik veya tarım gibi faaliyet alanlarında görülen iş türüdür.

Birden çok işçinin oluşturduğu bir takımı temsilen, takım kılavuzu sıfatını taşıyan bir işçinin işverenle yaptığı özel sözleşmedir.

Tarafların birbirini denemesi amacıyla sözleşmeye koydukları, en çok 2 ay (toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) olabilen, tazminatsız fesih imkanı veren süredir.

Bir işverenin, işçisinin yazılı rızasını alarak onu geçici bir süreyle çalışmak üzere başka bir işverenin emrine devretmesiyle kurulan üçlü ilişkidir.

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü yardımcı işlerde veya uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran diğer işverendir.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde, işçilerin haklarını kısıtlamak veya yasal yükümlülüklerden kaçınmak amacıyla yapılan danışıklı, hileli işlemdir.

Hukuken kişinin kendi işlemlerini yapabilme ehliyetini kazandığı, kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla başlayan hukuki statüdür.

Akıl hastalığı, savurganlık veya ağır hapis cezası gibi nedenlerle mahkemece kişinin fiil ehliyetinin sınırlandırılması durumudur.

Anayasal bir hak olup, kişilerin diledikleri alanda, diledikleri kişiyle ve diledikleri içerikte sözleşme yapabilme özgürlüğünü ifade eder.

İşgücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli bireylere istihdam sağlamak amacıyla devlet destekli kurulan özel işyerleridir.